{"id":9993,"date":"2009-03-02T13:40:00","date_gmt":"2009-03-02T12:40:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=9993"},"modified":"2021-11-14T13:41:51","modified_gmt":"2021-11-14T12:41:51","slug":"pozyskiwanie-czarnych-debow-z-wody","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2009\/03\/02\/pozyskiwanie-czarnych-debow-z-wody\/","title":{"rendered":"POZYSKIWANIE CZARNYCH D\u0118B\u00d3W Z WODY"},"content":{"rendered":"\n

Czyj\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 s\u0105 tak zwane czarne d\u0119by zatopione w wodach Odry, a przedstawiaj\u0105ce znaczn\u0105 warto\u015b\u0107 materialn\u0105?
Prof. dr hab. Wojciech Radecki<\/p>\n\n\n\n

Zagadnienie to okazuje si\u0119 mocno skomplikowane, poniewa\u017c mamy do czynienia z zasz\u0142o\u015bci\u0105 sprzed co najmniej kilkuset lat, a musimy j\u0105 oceni\u0107 w \u015bwietle dzi\u015b obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w prawnych odnosz\u0105cych si\u0119 do w\u0142asno\u015bci: z jednej strony w\u00f3d, z drugiej drzew rosn\u0105cych nad wod\u0105.
Zaczn\u0119 od problematyki w\u0142asno\u015bci w\u00f3d, kt\u00f3r\u0105 interesowano si\u0119 ju\u017c w prawie rzymskim. Wtedy pojawi\u0142a si\u0119 zasada flumina omnia sunt publica (wszystkie wody p\u0142yn\u0105ce s\u0105 publiczne). Tak\u0105 zasad\u0119 przyj\u0119\u0142a pierwsza polska ustawa wodna z 19 wrze\u015bnia 1922 r. (DzU z 1928 r. nr 62, poz. 574 ze zm.) uznaj\u0105ca wszystkie wody za publiczne, z nielicznymi wyj\u0105tkami, kt\u00f3re sama dopuszcza\u0142a (w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna w\u00f3d p\u0142yn\u0105cych zosta\u0142a utrzymana praktycznie tylko w odniesieniu do jezior w latyfundiach). Nacjonalizacja wszystkich w\u00f3d p\u0142yn\u0105cych nast\u0105pi\u0142a z mocy ustawy z 30 maja 1962 r. Prawo wodne (DzU nr 34, poz. 158 ze zm.) i ten stan prawny zosta\u0142 utrzymany ustaw\u0105 z 31 pa\u017adziernika 1974 r. Prawo wodne (DzU nr 38, poz. 230 ze zm.) oraz obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 ustaw\u0105 z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (DzU z 2005 r. nr 239, poz. 2019 ze zm.).<\/p>\n\n\n\n

Dzisiejszy stan prawny wyznaczony przepisami art. 10, 12, 14 i 14a Prawa wodnego jest taki, \u017ce wody stanowi\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa, innych os\u00f3b prawnych albo os\u00f3b fizycznych. Wody morza terytorialnego, morskie wody wewn\u0119trzne wraz z morskimi wodami wewn\u0119trznymi Zatoki Gda\u0144skiej, \u015br\u00f3dl\u0105dowe wody powierzchniowe p\u0142yn\u0105ce oraz wody podziemne stanowi\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa. Wody stanowi\u0105ce w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa lub jednostek samorz\u0105du terytorialnego s\u0105 wodami publicznymi. Natomiast wody stoj\u0105ce oraz wody w rowach znajduj\u0105ce si\u0119 w granicach nieruchomo\u015bci gruntowej stanowi\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciciela tej nieruchomo\u015bci. Upraszczaj\u0105c powiemy, \u017ce wody w rzekach i jeziorach przep\u0142ywowych stanowi\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa (w rzekach \u2013 co najmniej od 1922 r., w jeziorach przep\u0142ywowych \u2013 od 1962 r.), wody w jeziorach bezodp\u0142ywowych stanowi\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicieli grunt\u00f3w, na kt\u00f3rych jeziora te si\u0119 znajduj\u0105. Z uwagi na to, \u017ce woda nie jest rzecz\u0105, w\u0142asno\u015b\u0107 w\u00f3d jest nie tyle w\u0142asno\u015bci\u0105 w rozumieniu Kodeksu cywilnego (dalej w skr\u00f3cie \u201ck.c.\u201d), ile prawem maj\u0105tkowym bezwzgl\u0119dnym, zbli\u017conym do prawa w\u0142asno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Relacje mi\u0119dzy w\u0142asno\u015bci\u0105 wody a gruntem pokrytym wod\u0105 przedstawiaj\u0105 si\u0119 odmiennie w zale\u017cno\u015bci od tego, o jakie wody chodzi. I tak w odniesieniu do w\u00f3d p\u0142yn\u0105cych obowi\u0105zuje zasada, \u017ce \u201cw\u0142asno\u015b\u0107 gruntu idzie za wod\u0105\u201d, a zatem grunt pokryty wod\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 jest w\u0142asno\u015bci\u0105 Skarbu Pa\u0144stwa w granicach wytyczonych lini\u0105 brzegu. W odniesieniu do w\u00f3d stoj\u0105cych zasada jest odwrotna \u2013 \u201cw\u0142asno\u015b\u0107 wody idzie za gruntem\u201d, co oznacza, \u017ce w\u0142a\u015bciciel gruntu jest r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bcicielem wody stoj\u0105cej znajduj\u0105cej si\u0119 na tym gruncie.<\/p>\n\n\n\n

Przejd\u0119 do przedstawienia kwestii w\u0142asno\u015bci drzewa, oczywiste bowiem jest, \u017ce zanim drzewo znalaz\u0142o si\u0119 w rzece, musia\u0142o gdzie\u015b rosn\u0105\u0107 i nast\u0119pnie albo si\u0142ami natury (np. w wyniku podmycia korzeni w czasie meandrowania nieuregulowanej rzeki b\u0105d\u017a wylewu drzewo przewr\u00f3ci\u0142o si\u0119 i wpad\u0142o do rzeki), albo w wyniku ingerencji cz\u0142owieka (np. drzewo zosta\u0142o \u015bci\u0119te i z jakich\u015b powod\u00f3w wrzucone do rzeki) znalaz\u0142o si\u0119 w wodzie. Zaczn\u0119 od obowi\u0105zuj\u0105cego stanu prawnego. W\u0142asno\u015b\u0107 drzew zosta\u0142a okre\u015blona w art. 48 k.c. w ten spos\u00f3b \u017ce z zastrze\u017ceniem wyj\u0105tk\u00f3w w ustawie przewidzianych (w obowi\u0105zuj\u0105cym stanie prawnym takie wyj\u0105tki nie maj\u0105 \u017cadnego znaczenia praktycznego) do cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych gruntu nale\u017c\u0105 m.in. drzewa i inne ro\u015bliny od chwili zasadzenia lub zasiania. To, \u017ce grunt jest rzecz\u0105 (nieruchomo\u015bci\u0105 w rozumieniu k.c.), jest poza dyskusj\u0105, wobec czego bezsporne jest, \u017ce rosn\u0105ce na gruncie drzewo jest cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 rzeczy (tj. tego gruntu). Poniewa\u017c zgodnie z art. 47 \u00a7 1 k.c. cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adowa rzeczy nie mo\u017ce by\u0107 odr\u0119bnym przedmiotem w\u0142asno\u015bci i innych praw rzeczowych, przeto nie ma \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dop\u00f3ki drzewo ro\u015bnie, dop\u00f3ty jest w\u0142asno\u015bci\u0105 w\u0142a\u015bciciela tego gruntu, na kt\u00f3rym ono ro\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

Powstaje pytanie, czy z momentem od\u0142\u0105czenia drzewa od gruntu (si\u0142ami natury lub w wyniku dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka) i znalezienia si\u0119 drzewa w wodzie nast\u0119puje przej\u015bcie w\u0142asno\u015bci drzewa na w\u0142a\u015bciciela wody. Ot\u00f3\u017c nie, gdy\u017c nie ma \u017cadnych podstaw prawnych do utrzymywania, \u017ce drzewo, kt\u00f3re wpad\u0142o (lub zosta\u0142o wrzucone) do wody staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 wody. Definicj\u0119 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowej rzeczy znajdujemy w art. 47 \u00a7 2 k.c. \u2013 jest ni\u0105 wszystko, co nie mo\u017ce by\u0107 od rzeczy od\u0142\u0105czone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany ca\u0142o\u015bci albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu od\u0142\u0105czonego. Dlatego mo\u017cna utrzymywa\u0107, \u017ce ryba znajduj\u0105ca si\u0119 w wodzie jest cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 wody, gdy\u017c nie mo\u017cna jej od\u0142\u0105czy\u0107 od wody bez szkody dla ryby (to, \u017ce ryby s\u0105 prawnie po\u017cytkami wody, nie ma tu znaczenia, poniewa\u017c staj\u0105 si\u0119 po\u017cytkami po wydobyciu ich z wody, a dop\u00f3ki w niej pozostaj\u0105, dop\u00f3ty s\u0105 cz\u0119\u015bciami sk\u0142adowymi wody). Z drzewami zatopionymi w wodzie jest inaczej, mo\u017cna je z wody wydoby\u0107 bez jakiejkolwiek szkody ani dla drzew, ani dla wody. Konsekwencj\u0105 tego cywilistycznego wywodu b\u0119dzie spostrze\u017cenie, \u017ce w\u0142a\u015bciciel gruntu, na kt\u00f3rym ros\u0142o drzewo, b\u0119d\u0105cy tym samym w\u0142a\u015bcicielem drzewa jako cz\u0119\u015bci sk\u0142adowej gruntu, nie traci w\u0142asno\u015bci wskutek tego, \u017ce drzewo zosta\u0142o od\u0142\u0105czone od gruntu (z przyczyn naturalnych lub w wyniku dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka) i znalaz\u0142o si\u0119 w wodzie. W\u0142a\u015bciciel gruntu jest nadal w\u0142a\u015bcicielem tego drzewa, powstaje natomiast pytanie, jak d\u0142ugo jeszcze jest tym w\u0142a\u015bcicielem.<\/p>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka te rozwa\u017cania cywilistyczne nie maj\u0105 najmniejszego sensu, skoro owe czarne d\u0119by znalaz\u0142y si\u0119 w wodzie co najmniej kilkaset lat temu. Ale przecie\u017c cywilistyczna kategoria w\u0142asno\u015bci znana jest od dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat z prawa rzymskiego i w takiej czy innej formie zosta\u0142a przej\u0119ta przez wszystkie pa\u0144stwa, kt\u00f3re dokona\u0142y recepcji prawa rzymskiego. Zreszt\u0105 i inne systemy prawne, nawet te prymitywne, zna\u0142y kategori\u0119 w\u0142asno\u015bci. Problem tkwi wszak\u017ce w tym, \u017ce oceny prawnej mamy dokona\u0107 na tle zar\u00f3wno \u201cstarych\u201d, jak i dzi\u015b obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w. Poniewa\u017c uznanie, \u017ce czarne d\u0119by s\u0105 nadal w\u0142asno\u015bci\u0105 spadkobierc\u00f3w tego, kto przed wiekami w\u0142ada\u0142 gruntem nad rzek\u0105, a drzewa z rzeki nie wydoby\u0142, poniewa\u017c uda\u0142 si\u0119 na przyk\u0142ad na wypraw\u0119 krzy\u017cow\u0105, by\u0142oby najoczywistszym absurdem, przeto pojawiaj\u0105 si\u0119 trzy mo\u017cliwo\u015bci rozwi\u0105zania problemu:
1) po wiekach przebywania w wodzie d\u0119by, kt\u00f3rych \u2013 jak stara\u0142em si\u0119 wykaza\u0107 \u2013 nie da si\u0119 uzna\u0107 za cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adow\u0105 wody, sta\u0142y si\u0119 niczyje,
2) ze wzgl\u0119du na up\u0142yw setek lat sytuacja prawna zatopionych d\u0119b\u00f3w jest por\u00f3wnywalna z kopalinami,
3) d\u0119by sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Skarbu Pa\u0144stwa (chodzi, rzecz jasna, o dzisiejsze Pa\u0144stwo Polskie) jako w\u0142a\u015bciciela zar\u00f3wno w\u00f3d Odry, jaki i grunt\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 pod jej wodami.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze rozwi\u0105zanie nale\u017cy odrzuci\u0107 od razu. Jego akceptacja musia\u0142aby si\u0119 wi\u0105za\u0107 z zastosowaniem art. 181 k.c., wed\u0142ug kt\u00f3rego w\u0142asno\u015b\u0107 ruchomej rzeczy niczyjej nabywa si\u0119 przez obj\u0119cie jej w posiadanie samoistne. Oznacza\u0142oby to, \u017ce ka\u017cdy znalazca d\u0119b\u00f3w mo\u017ce je sobie przyw\u0142aszczy\u0107. Jest to nie do pomy\u015blenia, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, \u017ce znajduje je w wodzie stanowi\u0105cej w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Drugie rozwi\u0105zanie jest do\u015b\u0107 zach\u0119caj\u0105ce. Zauwa\u017cmy, \u017ce wed\u0142ug ustawowej definicji zamieszczonej w art. 6 pkt 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i g\u00f3rnicze (DzU z 2005 r. nr 228, poz. 1947 ze zm.) z\u0142o\u017cem kopaliny jest takie nagromadzenie minera\u0142\u00f3w i ska\u0142 oraz innych substancji sta\u0142ych, gazowych i ciek\u0142ych, kt\u00f3rych wydobywanie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 korzy\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. Mo\u017cna ewentualnie utrzymywa\u0107, \u017ce owe d\u0119by s\u0105 nagromadzeniem \u201cinnych substancji sta\u0142ych\u201d, a to, \u017ce ich wydobywanie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 korzy\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, jest poza dyskusj\u0105. Czy jest przeszkod\u0105 to, \u017ce d\u0119by znajduj\u0105 si\u0119 nie pod powierzchni\u0105 ziemi, lecz na jej powierzchni, ale pod wod\u0105? Nie s\u0105dz\u0119, poniewa\u017c w Leksykonie g\u00f3rniczym znajdujemy tak\u0105 oto definicj\u0119 kopaliny \u2013 \u201cutw\u00f3r geologiczny wyst\u0119puj\u0105cy wewn\u0105trz skorupy ziemskiej lub na jej powierzchni, kt\u00f3ry mo\u017ce znale\u017a\u0107 op\u0142acalne zastosowanie gospodarcze\u201d [W. Glapa, J. I. Korzeniowski, Ma\u0142y leksykon g\u00f3rnictwa odkrywkowego, Wroc\u0142aw 2005, s. 43]. Zatopiony czarny d\u0105b by\u0107 mo\u017ce nie jest utworem geologicznym, ale je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 up\u0142yw setek lat, to mo\u017cna go traktowa\u0107 tak jak utw\u00f3r geologiczny. Gdyby p\u00f3j\u015b\u0107 tym tropem, to i tak zgodnie z art. 7 ust. 1 Prawa geologicznego i g\u00f3rniczego trzeba by\u0142oby uzna\u0107 czarne d\u0119by za w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Najprostsze wydaje mi si\u0119 rozwi\u0105zanie trzecie polegaj\u0105ce na uznaniu, \u017ce Skarb Pa\u0144stwa (dzisiejszego Pa\u0144stwa Polskiego) jest w\u0142a\u015bcicielem nie tylko w\u00f3d Odry i grunt\u00f3w pod tymi wodami, ale i wszelkich przedmiot\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w wodzie lub na gruncie. Podstaw\u0119 prawn\u0105 ku temu stwarzaj\u0105 dekret z 6 maja 1945 r. o maj\u0105tkach opuszczonych i porzuconych (DzU nr 17, poz. 97), zast\u0105piony po roku dekretem z 8 marca 1946 r. o maj\u0105tkach opuszczonych i poniemieckich (DzU nr 13, poz. 87). Na mocy tych akt\u00f3w prawnych mienie os\u00f3b narodowo\u015bci niemieckiej, podlegaj\u0105cych przesiedleniu w wykonaniu Uk\u0142adu Poczdamskiego, a tak\u017ce mienie niemieckich os\u00f3b prawnych i III Rzeszy, znajduj\u0105ce si\u0119 na terenach przejmowanych pod polsk\u0105 jurysdykcj\u0119, przesz\u0142o na w\u0142asno\u015b\u0107 Polski. Na podstawie tych akt\u00f3w prawnych nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce tak\u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 owych zatopionych w Odrze czarnych d\u0119b\u00f3w sta\u0142a si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Polski, a wi\u0119c \u2013 wed\u0142ug dzisiejszego nazewnictwa \u2013 Skarbu Pa\u0144stwa Polskiego. \u0141atwo dostrzec, \u017ce ostateczne rozwi\u0105zanie w\u0142asno\u015bciowe w wariancie trzecim jest takie samo jak w drugim.<\/p>\n\n\n\n

Wniosek b\u0119dzie wi\u0119c nast\u0119puj\u0105cy: czarne d\u0119by zatopione w Odrze s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Skarbu Pa\u0144stwa. Kto zatem mo\u017ce je wydoby\u0107 i spo\u017cytkowa\u0107? Ot\u00f3\u017c tylko ten, kto w imieniu Skarbu Pa\u0144stwa wykonuje prawa w\u0142a\u015bcicielskie w stosunku do w\u00f3d publicznych stanowi\u0105cych w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa, czyli \u2013 zgodnie z art. 11 ust. 2 Prawa wodnego \u2013 Prezes Krajowego Zarz\u0105du Gospodarki Wodnej, kt\u00f3remu podlegaj\u0105 dyrektorzy regionalnych zarz\u0105d\u00f3w gospodarki wodnej. Innymi s\u0142owy, tylko dyrektor regionalnego zarz\u0105du gospodarki wodnej mo\u017ce zezwoli\u0107 na wydobycie czarnych d\u0119b\u00f3w z Odry i mo\u017ce je sprzeda\u0107, ale kwoty uzyskane ze sprzeda\u017cy przypadaj\u0105 Skarbowi Pa\u0144stwa. Ka\u017cdy inny podmiot, kt\u00f3ry bez zgody dyrektora regionalnego zarz\u0105du gospodarki wodnej wydoby\u0142by czarne d\u0119by z Odry i przyw\u0142aszczy\u0142 je sobie, pope\u0142ni\u0142by przest\u0119pstwo kradzie\u017cy z art. 278 Kodeksu karnego, najpewniej wszak\u017ce z art. 294 \u00a7 1 k.k. jako kradzie\u017c mienia znacznej warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Wojciech Radecki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czyj\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 s\u0105 tak zwane czarne d\u0119by zatopione w wodach Odry, a przedstawiaj\u0105ce znaczn\u0105 warto\u015b\u0107 materialn\u0105?<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9995,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[69],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9993"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9993"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9996,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9993\/revisions\/9996"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9995"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}