Prof. dr hab. Wojciech Radecki<\/p>\n\n\n\n
Czy istnieje sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy unijn\u0105 ramow\u0105 dyrektyw\u0105 wodn\u0105 nakazuj\u0105c\u0105 szczeg\u00f3lne traktowanie w\u00f3d a dyrektyw\u0105 promuj\u0105c\u0105 korzystanie z odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii, w tym ma\u0142ej energetyki wodnej, kt\u00f3ra powoduje pogorszenie stanu ekologicznego rzek?<\/p>\n\n\n\n
Postawione pytanie sk\u0142ania przede wszystkim do nieco bli\u017cszego spojrzenia na prawo Unii Europejskiej, zwane zwykle prawem wsp\u00f3lnotowym lub prawem unijnym, przy czym po wej\u015bciu w \u017cycie Traktatu z Lizbony tylko ta druga nazwa b\u0119dzie prawid\u0142owa. Za Janem Barczem (J. Barcz, M. G\u00f3rka, A. Wyrozumska, Instytucje i prawo Unii Europejskiej, Warszawa 2008, s. 53-55) przypomn\u0119 najwa\u017cniejsze etapy integracji europejskiej:
1) ustanowienie Europejskiej Wsp\u00f3lnoty W\u0119gla i Stali (Pary\u017c 1951 r.),
2) ustanowienie Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej i Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Energii Atomowej na podstawie Traktatu Rzymskiego podpisanego 25 marca 1957 r.,
3) Traktat o fuzji (Bruksela 1965 r.), moc\u0105 kt\u00f3rego trzy wskazane Wsp\u00f3lnoty uzyska\u0142y wsp\u00f3lne instytucje: Rad\u0119 i Komisj\u0119,
4) Jednolity Akt Europejski (1986 r.),
5) Traktat o Unii Europejskiej (tzw. Traktat z Maastricht) podpisany 9 lutego 1992 r., kt\u00f3ry ustanowi\u0142 Uni\u0119 Europejsk\u0105 i zmieni\u0142 nazw\u0119 Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej na Wsp\u00f3lnot\u0119 Europejsk\u0105,
6) Traktat z Nicei podpisany 26 lutego 2001 r.; na jego mocy przesta\u0142a istnie\u0107 Europejska Wsp\u00f3lnota W\u0119gla i Stali, a obj\u0119te ni\u0105 dziedziny przej\u0119\u0142a Wsp\u00f3lnota Europejska,
7) Traktat z Lizbony, podpisany 13 grudnia 2007 r.<\/p>\n\n\n\n
Integracja obj\u0119\u0142a pocz\u0105tkowo 6 pa\u0144stw, nast\u0119pnie 12, p\u00f3\u017aniej 15, od 1 maja 2004 r. \u2013 25 (w tym Polsk\u0119), od 1 stycznia 2007 r. \u2013 27 pa\u0144stw.
Prawo wsp\u00f3lnotowe zwyk\u0142o si\u0119 dzieli\u0107 (za Ann\u0105 Wyrozumsk\u0105 w powo\u0142ywanym opracowaniu, s. 263 i n.) na:
pierwotne prawo wsp\u00f3lnotowe obejmuj\u0105ce traktaty za\u0142o\u017cycielskie, akty o charakterze konstytucyjnym, zwane te\u017c aktami organicznymi, i og\u00f3lne zasady prawa wsp\u00f3lnotowego, oraz wt\u00f3rne prawo wsp\u00f3lnotowe obejmuj\u0105ce umowy mi\u0119dzynarodowe zawarte przez Wsp\u00f3lnot\u0119 Europejsk\u0105, rozporz\u0105dzenia, dyrektywy, decyzje, opinie i zalecenia, inne akty.<\/p>\n\n\n\n
Zainteresowanie instytucji integracji europejskiej ochron\u0105 \u015brodowiska datuje si\u0119 od ko\u0144ca lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia, obecnie jest jednym z wa\u017cniejszych kierunk\u00f3w rozwoju prawa wsp\u00f3lnotowego (unijnego). Z praktycznego punktu widzenia pa\u0144stw cz\u0142onkowskich szczeg\u00f3lnie donios\u0142e znaczenie ma rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy rozporz\u0105dzeniami z jednej strony a dyrektywami z drugiej. Rozporz\u0105dzenia wsp\u00f3lnotowe obowi\u0105zuj\u0105 bezpo\u015brednio we wszystkich pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich i nie tylko nie musz\u0105, ale nawet nie mog\u0105 by\u0107 transponowane do prawa wewn\u0119trznego. Zadaniem prawa wewn\u0119trznego mo\u017ce by\u0107 w zasadzie tylko wskazanie organ\u00f3w wewn\u0119trznych odpowiedzialnych za realizacj\u0119 rozporz\u0105dzenia oraz ustanowienie sankcji za naruszenie jego postanowie\u0144. Natomiast dyrektywy wi\u0105\u017c\u0105 pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie co do cel\u00f3w w nich proklamowanych, pozostawiaj\u0105c pa\u0144stwom swobod\u0119 wyboru form i \u015brodk\u00f3w do tych cel\u00f3w prowadz\u0105cych. Dyrektywa nie obowi\u0105zuje przeto bezpo\u015brednio, lecz wymaga transpozycji do ustawodawstwa krajowego. W zupe\u0142nie wyj\u0105tkowych przypadkach mo\u017cna dopatrzy\u0107 si\u0119 bezpo\u015bredniej stosowalno\u015bci dyrektywy.<\/p>\n\n\n\n
Po tym wst\u0119pie przejd\u0119 do rozwa\u017ca\u0144 nad postawionym pytaniem. Zaczn\u0119 od tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej, tj. dyrektywy 2000\/60\/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 pa\u017adziernika 2000 r. ustanawiaj\u0105cej ramy wsp\u00f3lnotowego dzia\u0142ania w dziedzinie polityki wodnej. Jak wskazuje si\u0119 w pi\u015bmiennictwie, dyrektywa ta jest aktem ramowym, docelowo stanowi\u0105cym podstawow\u0105 regulacj\u0119 w zakresie ochrony w\u00f3d. Zwi\u0105zane jest to z jej roz\u0142o\u017conym w czasie wchodzeniem w \u017cycie, powoduj\u0105cym uchylenie innych dotychczas obowi\u0105zuj\u0105cych akt\u00f3w dotycz\u0105cych jako\u015bci w\u00f3d i emisji do w\u00f3d.
Celem dyrektywy jest ochrona \u015br\u00f3dl\u0105dowych w\u00f3d powierzchniowych, w\u00f3d przej\u015bciowych (w obszarach uj\u015b\u0107 rzek), w\u00f3d przybrze\u017cnych oraz w\u00f3d podziemnych. Cel ten ma zosta\u0107 osi\u0105gni\u0119ty przez:
1) zapobieganie dalszemu pogorszeniu stanu ekosystem\u00f3w oraz ich ochron\u0119 i popraw\u0119 ekosystem\u00f3w wodnych oraz \u2013 w odniesieniu do ich potrzeb wodnych \u2013 ekosystem\u00f3w l\u0105dowych i teren\u00f3w podmok\u0142ych bezpo\u015brednio uzale\u017cnionych od system\u00f3w wodnych,
2) promowanie zr\u00f3wnowa\u017conego korzystania z w\u00f3d opartego na d\u0142ugoterminowej ochronie dost\u0119pnych zasob\u00f3w wodnych,
3) d\u0105\u017cenie do zwi\u0119kszonej ochrony i poprawy \u015brodowiska wodnego,
4) zapewnienie stopniowej redukcji zanieczyszczania w\u00f3d podziemnych,
5) przyczynianie si\u0119 do zmniejszenia skutk\u00f3w powodzi i susz
(Z. Bukowski, Prawo ochrony \u015brodowiska Unii Europejskiej, Warszawa 2007, s. 91-92).<\/p>\n\n\n\n
W preambule do Ramowej Dyrektywy Wodnej prawodawca wsp\u00f3lnotowy zamie\u015bci\u0142 kilka wskaza\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 pomocne w poszukiwaniu odpowiedzi na postawione pytanie. I tak:
Punkt 1 g\u0142osi, \u017ce woda nie jest produktem handlowym takim jak ka\u017cdy inny, ale raczej dziedzictwem, kt\u00f3re musi by\u0107 chronione, bronione i traktowane jako takie.
Punkt 11 wskazuje na zasad\u0119 rozs\u0105dnego i racjonalnego wykorzystywania zasob\u00f3w oraz zasad\u0119 ostro\u017cno\u015bci.
Punkt 16 akcentuje konieczno\u015b\u0107 dalszego integrowania ochrony i zr\u00f3wnowa\u017conego gospodarowania wod\u0105 z innymi dziedzinami polityk wsp\u00f3lnotowych, takimi jak energetyka, transport, rolnictwo, rybo\u0142\u00f3wstwo, polityka regionalna i turystyka.
Punkt 17 zawiera wzmiank\u0119 o wk\u0142adzie polityki wodnej do m.in. ochrony populacji ryb.
Punkt 23 podkre\u015bla popraw\u0119 ochrony w\u00f3d w aspekcie ilo\u015bciowym i jako\u015bciowym, ochron\u0119 ekosystem\u00f3w wodnych, zr\u00f3wnowa\u017cone korzystanie z w\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n
Istotnie, dyrektywa 2009\/28\/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze \u017ar\u00f3de\u0142 odnawialnych, zmieniaj\u0105ca i w nast\u0119pstwie uchylaj\u0105ca dyrektywy 2001\/77\/WE oraz 2003\/30\/WE, ustanawia wsp\u00f3lne ramy dla promowania energii ze \u017ar\u00f3de\u0142 odnawialnych, w tym m.in. hydroenergii. Niemniej jednak nie dopatrywa\u0142bym si\u0119 sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy obiema dyrektywami. Je\u017celi dobrze rozumiem postanowienia nie tylko Ramowej Dyrektywy Wodnej, ale tak\u017ce obowi\u0105zuj\u0105ce w Unii Europejskiej zasady ochrony \u015brodowiska, w tym przede wszystkim zasad\u0119 integrowania polityki wodnej z energetyczn\u0105 i ryback\u0105, a tak\u017ce zasady ostro\u017cno\u015bci i uprzedniej przezorno\u015bci, po\u0142\u0105czone z obowi\u0105zkiem ochrony ekosystem\u00f3w wodnych, to takiej sprzeczno\u015bci nie ma. Owszem, Unia Europejska promuje korzystanie z energii pochodz\u0105cej ze \u017ar\u00f3de\u0142 odnawialnych, ale nie wszystkich, nie zawsze i nie wsz\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n
Przypomn\u0119, \u017ce dyrektywa 2009\/28\/WE odwo\u0142uje si\u0119 do definicji zamieszczonych w dyrektywie 2003\/54\/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotycz\u0105cej wsp\u00f3lnych zasad rynku wewn\u0119trznego energii elektrycznej i uchylaj\u0105cej dyrektyw\u0119 96\/92\/WE. W art. 2 dyrektywy 2003\/54\/WE znajdujemy definicj\u0119 odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii, przez kt\u00f3re nale\u017cy rozumie\u0107 odnawialne, niekopalne \u017ar\u00f3d\u0142a energii \u2013 energi\u0119 wiatru, energi\u0119 promieniowania s\u0142onecznego, energi\u0119 geotermaln\u0105, energi\u0119 fal, pr\u0105d\u00f3w i p\u0142yw\u00f3w morskich, hydroenergi\u0119, energi\u0119 pozyskiwan\u0105 z biomasy, gazu pochodz\u0105cego z wysypisk \u015bmieci, oczyszczalni \u015bciek\u00f3w i ze \u017ar\u00f3de\u0142 biologicznych (biogaz). Hydroenergia jest tylko jednym, i to nie najwa\u017cniejszym odnawialnym \u017ar\u00f3d\u0142em energii. Art. 6 dyrektywy 2003\/54\/WE odnosi si\u0119 do procedury przyznawania zezwole\u0144 na budow\u0119 nowych zdolno\u015bci produkcyjnych odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii, upowa\u017cniaj\u0105c pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie do ustalania kryteri\u00f3w mog\u0105cych odnosi\u0107 si\u0119 m.in. do ochrony \u015brodowiska. Je\u017celi zatem budowa obiekt\u00f3w energetyki wodnej, w tym tzw. ma\u0142ych elektrowni wodnych mia\u0142aby mie\u0107 niekorzystny wp\u0142yw na \u015brodowisko, w tym tak\u017ce na \u015brodowisko wodne, to pa\u0144stwo cz\u0142onkowskie najzupe\u0142niej zgodnie z przepisami prawa wsp\u00f3lnotowego mo\u017ce zakaza\u0107 takich dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Promowanie wykorzystania energii ze \u017ar\u00f3de\u0142 odnawialnych nie oznacza, \u017ce przedsi\u0119wzi\u0119cia ku temu zmierzaj\u0105ce korzystaj\u0105 z jakiego\u015b priorytetu. Moim zdaniem jest inaczej. Postanowienia Ramowej Dyrektywy Wodnej wraz z zasadami ochrony \u015brodowiska obowi\u0105zuj\u0105cymi w Unii Europejskiej (zasady ostro\u017cno\u015bci, przezorno\u015bci, integracji polityk wsp\u00f3lnotowych) wyznaczaj\u0105 ramy, poza kt\u00f3re nie mo\u017ce wykroczy\u0107 korzystanie z odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii. Dlatego nie widz\u0119 sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy postanowieniami dyrektyw 2000\/60\/WE z jednej strony a 2009\/28\/WE z drugiej. Je\u017celi korzystanie z odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii w postaci hydroenergii mog\u0142oby zagrozi\u0107 ekosystemom wodnym i innym warto\u015bciom chronionym przez Ramow\u0105 Dyrektyw\u0119 Wodn\u0105 (zr\u00f3wnowa\u017cone wykorzystywanie zasob\u00f3w wodnych), to postanowienia tej dyrektywy oraz powszechnie uznawane w prawie wsp\u00f3lnotowym zasady ochrony \u015brodowiska maj\u0105 pierwsze\u0144stwo przed promowaniem korzystania z energii pochodz\u0105cej z ma\u0142ych elektrowni wodnych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czy istnieje sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy unijn\u0105 ramow\u0105 dyrektyw\u0105 wodn\u0105 nakazuj\u0105c\u0105 szczeg\u00f3lne traktowanie w\u00f3d a dyrektyw\u0105 promuj\u0105c\u0105 korzystanie z odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii, w tym ma\u0142ej energetyki wodnej, kt\u00f3ra powoduje pogorszenie stanu ekologicznego rzek? <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9877,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[69],"tags":[],"class_list":["post-9876","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-paragraf-i-ryby"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t