We wszystkich \u015brodowiskach wodnych, od g\u00f3rskich potok\u00f3w do m\u00f3rz, jednym z najcz\u0119\u015bciej spotykanych sposob\u00f3w pobierania pokarmu jest filtrowanie wody. W ten spos\u00f3b od\u017cywiaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno wielkie wieloryby, jak i ma\u0142e dafnie. W wodach naszych rzek i jezior najwa\u017cniejszymi filtratorami s\u0105 ma\u0142\u017ce. Na terenie Polski \u017cyje ich 28 gatunk\u00f3w. Szcze\u017cuje (3 gatunki) i sk\u00f3jki (r\u00f3wnie\u017c 3 gatunki) mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako du\u017ce, gdy\u017c w wieku doros\u0142ym ich muszla osi\u0105ga d\u0142ugo\u015b\u0107 10 cm (jedynie szcze\u017cuja wielka mo\u017ce przekroczy\u0107 d\u0142ugo\u015b\u0107 20 cm). Pozosta\u0142e ma\u0142\u017ce, m.in. racicznica zmienna s\u0105 znacznie mniejsze.
Sk\u00f3jki od szcze\u017cuj mo\u017cna odr\u00f3\u017cni\u0107 po grubszej muszli i obecno\u015bci tzw. zamka z z\u0119bami (wyst\u0119py i odpowiadaj\u0105ce im zag\u0142\u0119bienia w miejscu, gdzie dwie cz\u0119\u015bci muszli si\u0119 ze sob\u0105 \u0142\u0105cz\u0105), kt\u00f3rego szcze\u017cuje s\u0105 prawie pozbawione.<\/p>\n\n\n\n
Rozr\u00f3\u017cnianie poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w jest trudne, a poniewa\u017c trzy z nich (szcze\u017cuja wielka, szcze\u017cuja sp\u0142aszczona i sk\u00f3jka malarzy) obj\u0119te s\u0105 ochron\u0105, to raczej nie powinni\u015bmy w og\u00f3le u\u017cywa\u0107 ich jako przyn\u0119ty, cho\u0107 w literaturze czasem s\u0105 polecane. Wszystkie ma\u0142\u017ce staj\u0105 si\u0119 coraz rzadsze, a maj\u0105 do odegrania wa\u017cn\u0105 rol\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Wci\u0105gaj\u0105 one do swego wn\u0119trza wod\u0119, kt\u00f3ra omywa skrzela i oddaje tlen. Jednocze\u015bnie skrzela dzia\u0142aj\u0105 jak filtr, zatrzymuj\u0105c cz\u0105stki zawieszone w wodzie. S\u0105 one nast\u0119pnie sklejane \u015bluzem. Cz\u0105stki jadalne zostaj\u0105 przesuni\u0119te do otworu g\u0119bowego. Na pokarm ma\u0142\u017cy sk\u0142ada si\u0119 g\u0142\u00f3wnie detrytus (martwe cz\u0105stki organizm\u00f3w, unosz\u0105ce si\u0119 w wodzie lub zalegaj\u0105ce na dnie), bakterie, jednokom\u00f3rkowe glony, pierwotniaki. U starszych osobnik\u00f3w spotykano r\u00f3wnie\u017c drobne zwierz\u0119ta planktonowe, np. wrotki. Cz\u0105stki niejadalne s\u0105 wydalane na zewn\u0105trz w postaci tzw. pseudofekalii.<\/p>\n\n\n\n
Ilo\u015b\u0107 wody, jak\u0105 przecedza pojedynczy osobnik, nie jest du\u017ca. Doros\u0142a szcze\u017cuja w korzystnych warunkach filtruje \u015brednio p\u00f3\u0142 litra wody na godzin\u0119. Poniewa\u017c jednak ma\u0142\u017ce wyst\u0119puj\u0105 masowo, przyczyniaj\u0105 si\u0119 do oczyszczania w\u00f3d. Z jednej strony wykorzystuj\u0105 materi\u0119 organiczn\u0105 na w\u0142asne potrzeby, jako pokarm, z drugiej za\u015b sklejaj\u0105c i osadzaj\u0105c na dnie cz\u0105stki mineralne usuwaj\u0105 je z wody. Obliczono, \u017ce w Jeziorze Miko\u0142ajskim szcze\u017cuje i sk\u00f3jki w ci\u0105gu sezonu wegetacyjnego odcedzaj\u0105 oko\u0142o 2,5 tony zawiesiny (liczba ta odnosi si\u0119 do suchej masy).<\/p>\n\n\n\n
Dla ma\u0142\u017ca korzystnie jest \u017cy\u0107 tam, gdzie woda sama przynosi pokarm. W jeziorach szcze\u017cuje i sk\u00f3jki najliczniej wyst\u0119puj\u0105 na niewielkich g\u0142\u0119boko\u015bciach (do 2 metr\u00f3w), gdzie ruchy wody s\u0105 przez ca\u0142y rok intensywne, i tu raczej nie tworz\u0105 skupie\u0144. Na metrze kwadratowym stwierdzano kilka do kilkunastu osobnik\u00f3w. Inaczej w rzekach. W miejscach, do kt\u00f3rych zawiesina stale dop\u0142ywa z pr\u0105dem wody, ma\u0142\u017ce cz\u0119sto skupiaj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnogatunkowe \u0142awice o zag\u0119szczeniu dochodz\u0105cym do paruset osobnik\u00f3w na metr kwadratowy. Ciekawe s\u0105 powi\u0105zania ryb z ma\u0142\u017cami. W stadium doros\u0142ym s\u0105 one ze swej natury ma\u0142o ruchliwe (pokonuj\u0105 nie wi\u0119cej ni\u017c 20 – 50 cm na godzin\u0119), jako larwy natomiast mog\u0105 przemieszcza\u0107 si\u0119 na dalekie odleg\u0142o\u015bci i dzi\u0119ki temu zasiedla\u0107 nowe tereny. Pomagaj\u0105 im w tym w\u0142a\u015bnie ryby, na kt\u00f3rych larwy szcze\u017cuj i sk\u00f3jek (tzw. glochidia) paso\u017cytuj\u0105. Atakuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie skrzela, p\u0142etwy, wargi i nozdrza r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w ryb, jednak nie czyni\u0105 im wi\u0119kszych szk\u00f3d. Pr\u00f3cz tego z ma\u0142\u017cy na ryby przechodzi wiele innych paso\u017cyt\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie przywr. Z kolei ma\u0142a rybka r\u00f3\u017canka do wn\u0119trza ma\u0142\u017cy sk\u0142ada ikr\u0119, kt\u00f3ra rozwija si\u0119 na ich skrzelach. Czasem ma\u0142\u017ce, szczeg\u00f3lnie mniejsze, s\u0105 przez ryby zjadane. Celuj\u0105 w tym du\u017ce leszcze i p\u0142ocie.<\/p>\n\n\n\n
Waldemar Borys<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" We wszystkich \u015brodowiskach wodnych, od g\u00f3rskich potok\u00f3w do m\u00f3rz, jednym z najcz\u0119\u015bciej spotykanych sposob\u00f3w pobierania pokarmu jest filtrowanie wody.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/824"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=824"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/824\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":825,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/824\/revisions\/825"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}