Znaczenie ryb w ekosystemach wodnych jest z regu\u0142y zaw\u0119\u017cane do ich roli jako konsument\u00f3w, ograniczaj\u0105cych rozw\u00f3j populacji wielu organizm\u00f3w. Tymczasem ryby wp\u0142ywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c na \u015brodowisko nieo\u017cywione. Mog\u0105 nawet op\u00f3\u017ania\u0107 b\u0105d\u017a przyspiesza\u0107 eutrofizacj\u0119 jezior.<\/p>\n\n\n\n
Wp\u0142yw na jako\u015b\u0107 wody w jeziorach mog\u0105 wyj\u0105tkowo wyra\u017anie wywiera\u0107 azjatyckie ryby ro\u015blino\u017cerne – amur bia\u0142y, to\u0142pyga bia\u0142a i pstra. W odr\u00f3\u017cnieniu od raczej ro\u015blino\u017cernych, rodzimych przedstawicieli naszej ichtiofauny – p\u0142oci, wzdr\u0119gi czy \u015bwinki – azjatyckie ryby szybko rosn\u0105, du\u017co jedz\u0105, osi\u0105gaj\u0105 znaczne rozmiary i tym samym o wiele silniej ingeruj\u0105 w zbiorowiska ro\u015blin wodnych.<\/p>\n\n\n\n
Naturaln\u0105 stref\u0105 wyst\u0119powania amura bia\u0142ego i to\u0142pygi bia\u0142ej jest dorzecze Amuru oraz Chiny, natomiast to\u0142pyga pstra pochodzi z po\u0142udniowych Chin. Gatunki te sprowadzono do Polski na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Z amurem wi\u0105zano du\u017ce nadzieje. Liczono na to, \u017ce b\u0119dzie on narz\u0119dziem biologicznej walki z zarastaniem w\u00f3d, wiadomo bowiem, \u017ce gatunek ten od\u017cywia si\u0119 ro\u015blinno\u015bci\u0105 naczyniow\u0105. W naszej strefie klimatycznej amur nie rozmna\u017ca si\u0119 w warunkach naturalnych. To, \u017ce na sta\u0142e zadomowi\u0142 si\u0119 w polskich rzekach i jeziorach, zawdzi\u0119czamy systematycznym zarybieniom.<\/p>\n\n\n\n
Amur bia\u0142y osi\u0105ga ponad metr d\u0142ugo\u015bci i mas\u0119 ponad 30 kg. Ju\u017c powy\u017cej 30 mm d\u0142ugo\u015bci staje si\u0119 typowym ro\u015blino\u017cerc\u0105. Pocz\u0105tkowo od\u017cywia si\u0119 nitkowatymi glonami, mchami oraz ro\u015blinami wy\u017cszymi – rz\u0119sami, rdestnicami, moczark\u0105 kanadyjsk\u0105. Od drugiego roku \u017cycia zjada przede wszystkim ro\u015blinno\u015b\u0107 \u201ctward\u0105\u201d, np. oczeret jeziorny, strza\u0142k\u0119 wodn\u0105, li\u015bcie i m\u0142ode p\u0119dy manny i trzciny. Ro\u015bnie szybko. Narybek mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 30 g, dwulatki 250 g, a trzylatki nawet kilogram.<\/p>\n\n\n\n
Szybki wzrost amura powoduje, \u017ce zjada on bardzo du\u017co pokarmu. W ci\u0105gu sezonu obsada dwulatk\u00f3w o masie 100 kg wy\u017cera ponad 7000 kg ro\u015blinno\u015bci! Ale to nie wszystko. Azjatycki \u017car\u0142ok niszczy bowiem znacznie wi\u0119cej ro\u015blinno\u015bci ni\u017c zjada. B\u0119d\u0105c ryb\u0105 du\u017c\u0105 i siln\u0105 odrywa przy samym dnie p\u0119dy manny, zjada tylko \u015bwie\u017ce odrosty z k\u0142\u0105czy, a reszt\u0119 wypluwa. Ponik\u0142o ig\u0142owate odrywa w ca\u0142o\u015bci od pod\u0142o\u017ca, jednak zjada tylko szczytowe odcinki. Wysok\u0105 trzcin\u0119 \u0142amie chwytaj\u0105c za zwisaj\u0105ce li\u015bcie, kt\u00f3re nast\u0119pnie spo\u017cywa. Jedynie ro\u015bliny bardziej \u201cmi\u0119kkie\u201d od trzciny, tj. pa\u0142ka lub oczeret jeziorny, s\u0105 \u0142amane u podstawy p\u0119du i z\u017cerane w ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Jest oczywiste, \u017ce tak du\u017ce zdolno\u015bci ingerowania amura w zespo\u0142y ro\u015blin wodnych musz\u0105 – przy du\u017cym jego zag\u0119szczeniu – powodowa\u0107 powa\u017cne konsekwencje \u015brodowiskowe. Przyk\u0142adem jest jezioro Dga\u0142 Wielki ko\u0142o Gi\u017cycka. W latach 1966 – 1977 do tego 95-hektarowego, eutroficznego akwenu wpuszczono \u0142\u0105cznie 2711 kg amur\u00f3w bia\u0142ych o masach jednostkowych od ok. 140 g do ponad 6000 g. W latach 1975 – 78 nast\u0105pi\u0142o drastyczne zmniejszenie ilo\u015bci makrofit\u00f3w (ro\u015blin naczyniowych) oraz przebudowa ich sk\u0142adu gatunkowego. Produkcja ro\u015blin wodnych spad\u0142a z poziomu ok. 700 t w 1974 roku do oko\u0142o 9 t w 1978. Jedynym gatunkiem ro\u015blin wy\u017cszych, kt\u00f3ry obroni\u0142 si\u0119 przed agresj\u0105 amura bia\u0142ego, by\u0142 gr\u0105\u017cel \u017c\u00f3\u0142ty. Poza nim w jeziorze pozosta\u0142a niewielka ilo\u015b\u0107 mchu wodnego i wyw\u0142\u00f3cznika k\u0142osowatego.<\/p>\n\n\n\n
W niekt\u00f3rych partiach akwenu amur ca\u0142kowicie unicestwi\u0142 makrofity. Tym samym uwolni\u0142 znaczne ilo\u015bci biogen\u00f3w (m.in. azot i fosf\u00f3r), kt\u00f3re by\u0142y zdeponowane w ich tkankach. Jezioro pozbawione makrofit\u00f3w – naturalnego \u201csystemu ochronnego\u201d – sta\u0142o si\u0119 podatne na wzrost trofii (\u017cyzno\u015bci). Uleg\u0142o przyspieszonej eutrofizacji. Pogorszy\u0142a si\u0119 przezroczysto\u015b\u0107 wody, bowiem miejsce makrofit\u00f3w i zasiedlaj\u0105cego je peryfitonu zaj\u0119\u0142y glony. Zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 obieg materii, zmieni\u0142 si\u0119 chemizm w\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n
Zmienione zosta\u0142y warunki \u017cycia wielu gatunk\u00f3w organizm\u00f3w wodnych, w tym tak\u017ce ryb. Zniszczone zosta\u0142y tarliska, \u017cerowiska oraz ca\u0142e siedliska. W efekcie w roku 1974 nast\u0105pi\u0142o za\u0142amanie ca\u0142kowitych po\u0142ow\u00f3w ryb – zw\u0142aszcza szczupaka, p\u0142oci, lina i wzdr\u0119gi, dla kt\u00f3rych odpowiednie zag\u0119szczenie ro\u015blin jest niezb\u0119dne do efektywnego \u017cerowania i odrostu m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n\n\n\n
Na szcz\u0119\u015bcie po od\u0142owieniu amura ro\u015blinno\u015b\u0107 zanurzona i szuwarowa zacz\u0119\u0142a si\u0119 powoli odradza\u0107. Szczeg\u00f3ln\u0105 ekspansj\u0119 ro\u015blin, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych dominowa\u0142y ramienice, zaobserwowano w 1987 roku, czyli dok\u0142adnie w 10 rocznic\u0119 zako\u0144czenia akcji zarybiania Dga\u0142u Wielkiego amurem. Obecnie ro\u015bliny wyst\u0119puj\u0105 na du\u017cych obszarach jeziornego dna do g\u0142\u0119boko\u015bci 5,5 m, a przezroczysto\u015b\u0107 wody wzros\u0142a kilkakrotnie, a\u017c do 4 – 5 m. W tym samym czasie stwierdzono wzrost liczebno\u015bci szczupaka, leszcza, p\u0142oci i siei.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie negatywny efekt dzia\u0142alno\u015bci amura zanotowano na p\u0142ytkim jeziorze Warniak, kt\u00f3rego dno – przed intensywnym zarybieniem tym gatunkiem – by\u0142o ca\u0142kowicie pokryte ro\u015blinno\u015bci\u0105. Po zwi\u0119kszeniu obsady amura do 100 kg na hektar makrofity zacz\u0119\u0142y masowo zanika\u0107. By\u0142o to jednym z powod\u00f3w gwa\u0142townego nasilenia procesu eutrofizacji. Uzyskano zatem efekt odwrotny od zamierzonego.<\/p>\n\n\n\n
Drugi z wymienionych na wst\u0119pie gatunk\u00f3w – to\u0142pyga bia\u0142a – dorasta do metra d\u0142ugo\u015bci i osi\u0105ga mas\u0119 ponad 8 kg. Podobnie jak amur nie rozmna\u017ca si\u0119 u nas w warunkach naturalnych. Wsiedlono j\u0105 jednak do naszych w\u00f3d, poniewa\u017c ciekawy spos\u00f3b \u017cerowania tej ryby zach\u0119ca\u0142 do wykorzystania jej w walce z eutrofizacj\u0105. To\u0142pyga nie jest typowym ro\u015blino\u017cerc\u0105. \u017bywi si\u0119 drobnymi cz\u0105stkami zawieszonymi w toni wodnej, kt\u00f3re odcedza za pomoc\u0105 specjalnego aparatu filtracyjnego funkcjonuj\u0105cego na zasadzie sita. Jej pokarm stanowi plankton ro\u015blinny i zwierz\u0119cy oraz detrytus, tj. drobne nieo\u017cywione cz\u0105stki organiczne. Podejrzewano, \u017ce wyjadanie przez to\u0142pyg\u0119 glon\u00f3w z jeziora pozytywnie wp\u0142ynie na przezroczysto\u015b\u0107 wody, a od\u0142owy ryby b\u0119d\u0105 wa\u017cn\u0105 drog\u0105 pozbywania si\u0119 (eksportu) z ekosystemu fosforu, azotu i innych biogen\u00f3w zawartych w planktonie ro\u015blinnym.<\/p>\n\n\n\n
Do\u015bwiadczenia prowadzone na stawach w Instytucie Rybactwa \u015ar\u00f3dl\u0105dowego w \u017babie\u0144cu oraz badania na ekosystemach jeziornych nie potwierdzi\u0142y tych przypuszcze\u0144. To\u0142pygi hodowane w stawach razem z karpiem – w obsadach do 1200 osobnik\u00f3w (dwulatki) na hektar – zamiast zredukowa\u0107 liczebno\u015b\u0107 glon\u00f3w, nieoczekiwanie zmniejszy\u0142y biomas\u0119 planktonu zwierz\u0119cego oraz przyspieszy\u0142y obieg pierwiastk\u00f3w biogennych i w rezultacie zwi\u0119kszy\u0142y \u017cyzno\u015b\u0107 staw\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wychwyconej z toni wodnej przez liczne ryby materii organicznej (\u017cywej lub martwej) po jej nadtrawieniu i cz\u0119\u015bciowym roz\u0142o\u017ceniu wraca\u0142a do wody w postaci ci\u0119\u017ckich, szybko opadaj\u0105cych na dno fekali\u00f3w. W takiej postaci materia ta by\u0142a doskona\u0142\u0105 po\u017cywk\u0105 dla bakterii i ulega\u0142a szybkiej mineralizacji (roz\u0142o\u017ceniu).<\/p>\n\n\n\n
W rezultacie dosz\u0142o do znacznego przyspieszenia obrotu materii i zmiany chemizmu w\u00f3d. To z kolei wp\u0142yn\u0119\u0142o na glony. Wbrew oczekiwaniom biomasa glon\u00f3w wzros\u0142a, zamiast si\u0119 zmniejszy\u0107. W stawie z najwy\u017cszym zag\u0119szczeniem to\u0142pygi wzrost ten wyni\u00f3s\u0142 a\u017c 33 proc. Wywo\u0142ana przez to\u0142pyg\u0119 kaskada wewn\u0119trznych przemian warunk\u00f3w \u015brodowiskowych w badanych zbiornikach zacz\u0119\u0142a nakr\u0119ca\u0107 eutrofizacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Wyniki bada\u0144 wp\u0142ywu to\u0142pygi bia\u0142ej na ekosystemy jeziorne okaza\u0142y si\u0119 podobne. Badania takie przeprowadzono na Jeziorze Paprockim na Mazurach, do kt\u00f3rego wpuszczono to\u0142pyg\u0119 w obsadzie 56 kg\/ha (czyli obsada ryb by\u0142a znacznie mniejsza ni\u017c w stawach). Wbrew oczekiwaniom nie spowodowa\u0142o to zmniejszenia ilo\u015bci glon\u00f3w w jeziorze. Ich biomasa si\u0119 nie zmieni\u0142a. Ryby zjada\u0142y g\u0142\u00f3wnie detrytus (86 proc. udzia\u0142u w pokarmie) i drobny zooplankton. Udzia\u0142 planktonu ro\u015blinnego w pokarmie by\u0142 natomiast nieznaczny i wynosi\u0142 tylko 3 proc. Obliczono, \u017ce wszystkie to\u0142pygi w Jeziorze Paprockim w ci\u0105gu roku zjad\u0142y zaledwie 1 proc. ca\u0142kowitej produkcji planktonu ro\u015blinnego. Z tego ok. 0,1 proc. masy zjedzonych glon\u00f3w zosta\u0142a wbudowana w cia\u0142a ryb. <\/p>\n\n\n\n
Nieporozumieniem jest wi\u0119c pogl\u0105d, \u017ce od\u0142\u00f3w to\u0142pygi przyczynia si\u0119 w znacznym stopniu do usuwania biogen\u00f3w z jeziora.
Zanotowany w stawach karpiowych i Jeziorze Paprockim wysoki udzia\u0142 w pokarmie to\u0142pygi detrytusu i zooplanktonu nie musi by\u0107 regu\u0142\u0105. Nie wiadomo dok\u0142adnie, dlaczego w konkretnym akwenie sk\u0142ad pokarmu tego gatunku jest taki a nie inny. Badania na ten temat trwaj\u0105. Powy\u017csze przyk\u0142ady \u015bwiadcz\u0105 jednak jednoznacznie, \u017ce przy du\u017cym zag\u0119szczeniu gatunek ten mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 i cz\u0119sto wp\u0142ywa eutrofizuj\u0105co na ekosystemy wodne.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku to\u0142pygi pstrej negatywny wp\u0142yw na \u017cyzno\u015b\u0107 jezior mo\u017ce by\u0107 jeszcze wi\u0119kszy. Odst\u0119py pomi\u0119dzy wyrostkami aparatu filtracyjnego s\u0105 u tej ryby szersze ni\u017c u to\u0142pygi bia\u0142ej. Dlatego to\u0142pyga pstra efektywniej wy\u017cera zooplankton (zw\u0142aszcza du\u017ce wio\u015blarki), natomiast glony zjada w znacznie mniejszych ilo\u015bciach. A przecie\u017c w\u0142a\u015bnie du\u017ce wio\u015blarki, tzw. filtratory efektywne, ograniczaj\u0105 nadmierny rozw\u00f3j glon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W \u015bwietle powy\u017cszych informacji jest oczywiste, \u017ce nale\u017cy wyj\u0105tkowo ostro\u017cnie podchodzi\u0107 do zarybiania jezior azjatyckimi rybami ro\u015blino\u017cernymi. Ryby te powinno si\u0119 raczej hodowa\u0107 w niedu\u017cych akwenach, k\u00f3rych warunki \u015brodowiskowe pozostaj\u0105 pod sta\u0142\u0105 kontrol\u0105, a obsada ryb mo\u017ce by\u0107 w ka\u017cdej chwili zmieniona. Natomiast rola omawianych gatunk\u00f3w w gospodarce jeziorowej wymaga dalszych bada\u0144. Naukowcy nie s\u0105 zgodni, czy wsiedlanie tych ryb do naturalnych jezior nawet w niedu\u017cych ilo\u015bciach jest uzasadnione ekologicznie. Prezentowane pogl\u0105dy s\u0105 cz\u0119sto bardzo skrajne. Jedno jest pewne – nale\u017cy stosowa\u0107 obsady umiarkowane, dostosowane do warunk\u00f3w \u015brodowiskowych panuj\u0105cych w danym zbiorniku. Pami\u0119tajmy o tym, \u017ce racjonalna gospodarka w\u0119dkarsko-rybacka powinna by\u0107 zgodna z nadrz\u0119dnymi zasadami ochrony \u015brodowiska.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Znaczenie ryb w ekosystemach wodnych jest z regu\u0142y zaw\u0119\u017cane do ich roli jako konsument\u00f3w, ograniczaj\u0105cych rozw\u00f3j populacji wielu organizm\u00f3w. Tymczasem ryby wp\u0142ywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c na \u015brodowisko nieo\u017cywione. Mog\u0105 nawet op\u00f3\u017ania\u0107 b\u0105d\u017a przyspiesza\u0107 eutrofizacj\u0119 jezior. Wp\u0142yw na jako\u015b\u0107 wody w jeziorach mog\u0105 wyj\u0105tkowo wyra\u017anie wywiera\u0107 azjatyckie ryby ro\u015blino\u017cerne – amur bia\u0142y, to\u0142pyga bia\u0142a i pstra. W odr\u00f3\u017cnieniu […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":723,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/722"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=722"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/722\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":724,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/722\/revisions\/724"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/723"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=722"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=722"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=722"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}