{"id":661,"date":"1998-05-29T09:19:00","date_gmt":"1998-05-29T07:19:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=661"},"modified":"2021-04-29T09:26:38","modified_gmt":"2021-04-29T07:26:38","slug":"w-lawicy-razniej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/1998\/05\/29\/w-lawicy-razniej\/","title":{"rendered":"W \u0141AWICY RA\u0179NIEJ"},"content":{"rendered":"\n

Mniejszy op\u00f3r wody. \u0141awica jako ca\u0142o\u015b\u0107 zachowuje kszta\u0142t mo\u017cliwie najbardziej op\u0142ywowy, gdy\u017c wtedy najmniejszy jest op\u00f3r, jaki stawia woda rybom p\u0142yn\u0105cym na skraju. Do bardzo ciekawych wniosk\u00f3w doprowadzi\u0142a analiza zawirowa\u0144 wody powstaj\u0105cych we wn\u0119trzu \u0142awicy. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ka\u017cda ryba natrafia na mniejszy op\u00f3r, ni\u017c gdyby porusza\u0142a si\u0119 w pojedynk\u0119. Znacznie zmniejsza to wysi\u0142ek i pozwala na to, \u017ce w razie potrzeby \u0142awica mo\u017ce p\u0142yn\u0105\u0107 szybciej ni\u017c pojedyncze ryby.<\/p>\n\n\n\n

\u0141atwiejsza nawigacja. Podczas w\u0119dr\u00f3wek \u0142awica u\u0142atwia odnajdowanie w\u0142a\u015bciwej drogi. Dzi\u0119ki analizie statystycznej udowodniono, \u017ce gdy grupa ryb zmierza do wsp\u00f3lnego celu, to b\u0142\u0105d nawigacji jest tym mniejszy, im liczniejsza jest \u0142awica.<\/p>\n\n\n\n

Obrona przed drapie\u017cnikami. Ryby skupione dostrzegaj\u0105 niebezpiecze\u0144stwo pr\u0119dzej i z wi\u0119kszej odleg\u0142o\u015bci. Opr\u00f3cz tego du\u017ca liczba ryb dezorientuje drapie\u017cnika pos\u0142uguj\u0105cego si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wzrokiem. Przestraszone ryby skupiaj\u0105 si\u0119 cia\u015bniej, p\u0142yn\u0105 szybciej i cz\u0119\u015bciej zmieniaj\u0105 swoje po\u0142o\u017cenie utrudniaj\u0105c tym samym drapie\u017cnikowi skoncentrowanie uwagi na pojedynczym obiekcie ataku. Zdj\u0119cia filmowe pokazuj\u0105, \u017ce przed g\u0142ow\u0105 atakuj\u0105cego napastnika tworzy si\u0119 zwykle pustka. \u0141awica rozpada si\u0119 wtedy na dwie cz\u0119\u015bci i z obu stron op\u0142ywa wroga. Przy silniejszym przestrachu ryby rozpierzchaj\u0105 si\u0119 we wszystkich kierunkach, aby po chwili zn\u00f3w si\u0119 zebra\u0107. W miar\u0119 kolejnych bezowocnych atak\u00f3w aktywno\u015b\u0107 drapie\u017cnika maleje lub wr\u0119cz ca\u0142kowicie ustaje. To t\u0142umaczy obserwowan\u0105 cz\u0119sto pozorn\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107 ryby drapie\u017cnej wobec zorganizowanej \u0142awicy potencjalnych ofiar.<\/p>\n\n\n\n


Kiedy do akwarium z drapie\u017cnikiem wpuszczano pojedyncze rybki, by\u0142y one zjadane \u015brednio po 26 sekundach. Kiedy wpuszczano wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 drobnicy, tworzy\u0142a ona \u0142awic\u0119 i pierwsze ofiary pada\u0142y dopiero po 135 sekundach. Przy tym z regu\u0142y najpierw gin\u0119\u0142y te, kt\u00f3re od\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 od grupy i zatrzyma\u0142y w rogu lub przy \u015bcianie akwarium. W nast\u0119pnym do\u015bwiadczeniu rybki wpuszczano do akwarium z trzema drapie\u017cnikami. Pojedyncze ofiary by\u0142y zjadane \u015brednio w nieca\u0142e 17 sekund. \u0141awica 30 sztuk stanowi\u0142a \u0142up ju\u017c trudno dost\u0119pny. W jednym z do\u015bwiadcze\u0144 w ci\u0105gu 27 minut ofiar\u0105 pad\u0142o tylko 15 ryb i chocia\u017c drapie\u017cniki wci\u0105\u017c pozostawa\u0142y g\u0142odne, przez nast\u0119pne 10 minut nie potrafi\u0142y schwyta\u0107 ani jednej ryby. Jednak kiedy \u0142awic\u0119 od\u0142owiono i na jej miejsce wpuszczano kolejno 5 innych ryb, b\u0142yskawicznie pada\u0142y one pastw\u0105 drapie\u017cc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n


Liczne obserwacje dokonane w \u015brodowisku naturalnym przez p\u0142etwonurk\u00f3w potwierdzaj\u0105, \u017ce ryby w \u0142awicy s\u0105 przewa\u017cnie niedost\u0119pne dla drapie\u017cnik\u00f3w, a staj\u0105 si\u0119 \u0142atw\u0105 zdobycz\u0105, gdy tylko z jakich\u015b przyczyn oddziel\u0105 si\u0119 od grupy. Niekt\u00f3re drapie\u017cniki nawet przez d\u0142u\u017cszy czas p\u0142ywaj\u0105 wok\u00f3\u0142 \u0142awicy, nie pr\u00f3buj\u0105c nawet schwyta\u0107 zdobyczy. Atakuj\u0105 jednak natychmiast, kiedy tylko szyk wsp\u00f3lnie p\u0142yn\u0105cych ryb zostanie zak\u0142\u00f3cony.<\/p>\n\n\n\n

Zapach niebezpiecze\u0144stwa. Tak zwane substancje alarmowe to specjalne zwi\u0105zki chemiczne ostrzegaj\u0105ce inne ryby przed atakiem ze strony drapie\u017ccy. Produkowane s\u0105 w kom\u00f3rkach nask\u00f3rka i uwalniaj\u0105 si\u0119 na zewn\u0105trz, gdy ryba zostanie zraniona. Substancje te dzia\u0142aj\u0105 na zmys\u0142 powonienia ju\u017c w bardzo ma\u0142ych st\u0119\u017ceniach. Do wywo\u0142ania paniki strzebli w czternastolitrowym akwarium wystarczy\u0142 wyci\u0105g z wycinka sk\u00f3ry o powierzchni 1\/100 milimetra kwadratowego. Zjawisko to jest charakterystyczne dla ryb prowadz\u0105cych \u0142awicowy tryb \u017cycia. Chroniony jest bowiem nie pojedynczy osobnik, lecz ca\u0142a grupa. Reakcja na substancje alarmowe jest wrodzona, przy czym ryby reaguj\u0105 tak\u017ce na substancje innych gatunk\u00f3w. Im bli\u017cej s\u0105 spokrewnione, tym reakcja jest silniejsza, a najsilniejsza staje si\u0119 pod wp\u0142ywem substancji alarmowej w\u0142asnego gatunku.<\/p>\n\n\n\n


R\u00f3\u017cne gatunki reaguj\u0105 odmiennie, a skala tej reakcji zale\u017cy od st\u0119\u017cenia substancji. Bardzo charakterystyczne dla wi\u0119kszo\u015bci ryb \u0142awicowych jest zachowanie strzebli. Przy silnej reakcji strzeble szybko uciekaj\u0105 do kryj\u00f3wki, nast\u0119pnie r\u00f3wnie szybko j\u0105 opuszczaj\u0105, niespokojnie p\u0142ywaj\u0105 wok\u00f3\u0142 akwarium i unikaj\u0105 miejsc, gdzie zadawany jest pokarm. Przy mniej silnej reakcji ryby d\u0142u\u017cej pozostaj\u0105 w kryj\u00f3wce, a jedynie pojedyncze sztuki powracaj\u0105 na \u017cerowisko, by ostro\u017cnie chwyci\u0107 k\u0119s pokarmu i szybko si\u0119 wycofa\u0107.<\/p>\n\n\n\n


Odmienn\u0105 reakcj\u0119 zaobserwowano u lin\u00f3w i karasi. P\u0142ywa\u0142y one w podnieceniu i ry\u0142y g\u0142ow\u0105 w mule, z cia\u0142em ustawionym pod k\u0105tem oko\u0142o 60 stopni wzgl\u0119dem dna. Mu\u0142 si\u0119 unosi\u0142 i m\u0105ci\u0142 wod\u0119, co dawa\u0142o os\u0142on\u0119. Niekt\u00f3re ryby denne, jak kie\u0142b albo \u015bliz, nieruchomiej\u0105, aby w ten spos\u00f3b unikn\u0105\u0107 drapie\u017ccy. Ryby powierzchniowe, jak na przyk\u0142ad ukleja, szukaj\u0105 ratunku wyskakuj\u0105c nad wod\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Czerpanie z cudzych do\u015bwiadcze\u0144. Ryby \u017cyj\u0105ce wsp\u00f3lnie wiele zyskuj\u0105 dzi\u0119ki na\u015bladowaniu innych osobnik\u00f3w. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 ucieczka tej cz\u0119\u015bci \u0142awicy, kt\u00f3ra nie widzi bezpo\u015brednio niebezpiecze\u0144stwa, lecz mimo to pod\u0105\u017ca za pierzchaj\u0105cymi pobratymcami. Zwi\u0119ksza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c szansa prze\u017cycia ryb okaleczonych. Na przyk\u0142ad pojedyncze strzeble ze zniszczonymi nerwami w\u0119chowymi nie reaguj\u0105 na substancje alarmowe. Przebywaj\u0105c w \u0142awicy na\u015bladuj\u0105 zachowanie zdrowych ryb, co udowodniono do\u015bwiadczalnie. 3 operowane i 3 zdrowe ryby umieszczono razem i podano substancj\u0119 alarmow\u0105. Wkr\u00f3tce ryby nie operowane zacz\u0119\u0142y si\u0119 niepokoi\u0107 i zachowywa\u0107 w charakterystyczny dla swego gatunku spos\u00f3b. Po kilku minutach podobne zachowanie przej\u0119\u0142y strzeble ze zniszczonym narz\u0105dem w\u0119chu i ca\u0142a grupa wykazywa\u0142a niepok\u00f3j przez szereg nast\u0119pnych dni. Gdy strzeble z przestraszonego stada przeniesiono do akwarium, w kt\u00f3rym by\u0142y ryby nie poddane dzia\u0142aniu substancji alarmowych, to efekt uzale\u017cniony by\u0142 od ilo\u015bci wpuszczonych ryb. Je\u015bli przestraszone strzeble by\u0142y nieliczne, szybko uspokaja\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem stada. Je\u015bli jednak nowa grupa by\u0142a r\u00f3wnie liczna lub wi\u0119ksza, to panika obejmowa\u0142a spokojne dot\u0105d stado.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Cz\u0142onkowie stada ucz\u0105 si\u0119 od innych. Reakcj\u0119 obronn\u0105 przed drapie\u017cnikiem stwierdzono u narybku p\u0142oci, kt\u00f3ry nigdy nie by\u0142 bezpo\u015brednio atakowany, lecz tylko obserwowa\u0142 schwytanie innego osobnika i ucieczk\u0119 reszty \u0142awicy. Znaczenie takiej \u201cnauki\u201d jest ogromne, gdy\u017c pozwala rybom unika\u0107 niebezpiecze\u0144stwa, z kt\u00f3rym same nigdy si\u0119 przedtem nie zetkn\u0119\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na podstawie ksi\u0105\u017cki Karola Opuszy\u0144skiego \u201cPodstawy biologii ryb\u201d , PWRiL , Warszawa 1979
opracowa\u0142 Jaros\u0142aw Kurek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mniejszy op\u00f3r wody. \u0141awica jako ca\u0142o\u015b\u0107 zachowuje kszta\u0142t mo\u017cliwie najbardziej op\u0142ywowy, gdy\u017c wtedy najmniejszy jest op\u00f3r, jaki stawia woda rybom p\u0142yn\u0105cym na skraju.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":662,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/661"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=661"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":665,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/661\/revisions\/665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}