{"id":6590,"date":"2005-04-08T22:25:00","date_gmt":"2005-04-08T20:25:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=6590"},"modified":"2021-11-05T22:27:23","modified_gmt":"2021-11-05T21:27:23","slug":"strzebla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2005\/04\/08\/strzebla\/","title":{"rendered":"STRZEBLA"},"content":{"rendered":"\n

Ryby, jak ma\u0142o kt\u00f3re spo\u015br\u00f3d dziko \u017cyj\u0105cych zwierz\u0105t, zale\u017cne s\u0105 od dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Poniewa\u017c od zarania ludzko\u015bci stanowi\u0105 jedno z najwa\u017cniejszych i naj\u0142atwiej dost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142 bia\u0142ka, przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi postrzegane s\u0105 przez pryzmat patelni. Wielkie znaczenie gospodarcze ryb sprawia, \u017ce tak\u017ce ich ochrona jest z regu\u0142y rozumiana i realizowana inaczej ni\u017c ochrona pozosta\u0142ych kr\u0119gowc\u00f3w, np. p\u0142az\u00f3w i gad\u00f3w oraz wi\u0119kszo\u015bci ptak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ochron\u0119 ryb najcz\u0119\u015bciej uto\u017csamia si\u0119 z zarybieniami. Celem takich dzia\u0142a\u0144 jest jednak przede wszystkim realizacja interes\u00f3w gospodarza wody, kt\u00f3re cz\u0119sto k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 z dobrze rozumianymi celami ochrony przyrody, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejszym, opr\u00f3cz zachowania gatunk\u00f3w, jest tak\u017ce ochrona ich naturalnej zmienno\u015bci. Zr\u00f3\u017cnicowanie to, uzyskane w ci\u0105gu dziesi\u0105tek lub setek tysi\u0119cy lat istnienia i rozprzestrzeniania si\u0119 poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w, pozwoli\u0142o lokalnym populacjom dobrze si\u0119 przystosowa\u0107 do warunk\u00f3w panuj\u0105cych w miejscach, w kt\u00f3rych \u017cyj\u0105. Du\u017ce zr\u00f3\u017cnicowanie zapewnia gatunkowi niezb\u0119dn\u0105 plastyczno\u015b\u0107, dzi\u0119ki kt\u00f3rej wzrastaj\u0105 szanse jego d\u0142ugotrwa\u0142ego przetrwania. To w\u0142a\u015bnie wewn\u0105trzgatunkowa zmienno\u015b\u0107 jest \u017ar\u00f3d\u0142em istnienia tzw. form ekologicznych, takich jak osiad\u0142y pstr\u0105g potokowy i dwu\u015brodowiskowa tro\u0107 w\u0119drowna. Cho\u0107 tak bardzo r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one trybem \u017cycia, tempem wzrostu i p\u0142odno\u015bci\u0105, nale\u017c\u0105 do jednego, plastycznego gatunku Salmo trutta. Naturalnemu zr\u00f3\u017cnicowaniu zawdzi\u0119cza on zdolno\u015b\u0107 tworzenia stabilnych populacji wykorzystuj\u0105cych \u015brodowiska tak r\u00f3\u017cne jak male\u0144kie g\u00f3rskie potoki i rozleg\u0142e akweny morskie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Odmienno\u015b\u0107 lokalnych populacji, kt\u00f3rych unikalne cechy zosta\u0142y utrwalone w ich genach, mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce zaczynem powstania nowych gatunk\u00f3w. Mieszanie osobnik\u00f3w rodzicielskich pochodz\u0105cych z r\u00f3\u017cnych populacji prowadzi najcz\u0119\u015bciej do zaniku powsta\u0142ych lokalnie rzadkich cech, kt\u00f3re zostaj\u0105 wyparte przez te, kt\u00f3re u danego gatunku wyst\u0119puj\u0105 najcz\u0119\u015bciej. Temu w\u0142a\u015bnie powinna zapobiec ochrona zr\u00f3\u017cnicowania.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W przypadku wi\u0119kszo\u015bci europejskich ryb trudno dzisiaj m\u00f3wi\u0107 o naturalnym zr\u00f3\u017cnicowaniu. Populacje prawie wszystkich gatunk\u00f3w, kt\u00f3re osi\u0105gaj\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 zbli\u017con\u0105 do \u015brednicy niewielkiej patelni, a na dodatek daj\u0105 si\u0119 \u0142atwo \u0142owi\u0107 sieciami lub w\u0119dk\u0105, s\u0105 ju\u017c mocno wymieszane. Przez ca\u0142e dziesi\u0119ciolecia pod has\u0142em ochrony ryb prowadzono intensywne i praktycznie niekontrolowane zarybienia. O wykorzystaniu materia\u0142u zarybieniowego decydowa\u0142a jego cena, dost\u0119pno\u015b\u0107 oraz interesy producent\u00f3w narybku i lokalnych dzia\u0142aczy w\u0119dkarskich, a nie jego pochodzenie. W wyniku takich dzia\u0142a\u0144 wewn\u0119trzna struktura zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci atrakcyjnych dla w\u0119dkarzy europejskich gatunk\u00f3w ryb zosta\u0142a bezpowrotnie zniszczona. W praktyce mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce s\u0105 to gatunki hodowlane, tym bardziej \u017ce cz\u0119sto ich istnienie jest ca\u0142kowicie zale\u017cne od dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka. Taki jest w\u0142a\u015bnie nieunikniony koszt prowadzenia intensywnej gospodarki.<\/p>\n\n\n\n

Nie warto jednak p\u0142aka\u0107 nad rozlanym mlekiem. Pozostaje pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce ryby atrakcyjne dla w\u0119dkarzy stanowi\u0105 przede wszystkim obiekt gospodarczy, a zainteresowanie ze strony w\u0119dkarzy sprawia, \u017ce w og\u00f3le jeszcze pluskaj\u0105 w rzekach i jeziorach. Lepsze to ni\u017c nic.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ci\u0105gle jeszcze istniej\u0105 gatunki, kt\u00f3re przede wszystkim ze wzgl\u0119du na niewielkie rozmiary lub niedost\u0119pno\u015b\u0107 pozostaj\u0105 poza obszarem zainteresowania w\u0142a\u015bcicieli w\u0119dek i patelni. Dzi\u0119ki temu zachowa\u0142y naturalne rozmieszczenie i zr\u00f3\u017cnicowanie. Spo\u015br\u00f3d ryb krajowych do grupy tej z pewno\u015bci\u0105 nale\u017c\u0105 \u015bliz, piskorz, koza, koza z\u0142otawa, g\u0142owacz pr\u0119gop\u0142etwy, g\u0142owacz bia\u0142op\u0142etwy, r\u00f3\u017canka, kie\u0142b Kesslera, piekielnica, strzebla potokowa i strzebla b\u0142otna. Tak\u017ce pospolity kie\u0142b oraz najcz\u0119\u015bciej nie odr\u00f3\u017cniany od niego kie\u0142b bia\u0142op\u0142etwy zdo\u0142a\u0142y zachowa\u0107 w du\u017cym stopniu naturalne rozsiedlenie, kt\u00f3remu jednak szkodzi wykorzystywanie ich w charakterze przyn\u0119ty i zwi\u0105zane z tym przenoszenie mi\u0119dzy akwenami.<\/p>\n\n\n\n

Wymienione tu gatunki s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci rzadkie i obj\u0119te prawn\u0105 ochron\u0105. Do najrzadszych i zdecydowanie najbardziej zagro\u017conych nale\u017cy strzebla b\u0142otna, nazywana czasami tak\u017ce przekopow\u0105. Ta niewielka karpiowata ryba odznacza si\u0119 bardzo szerokim zasi\u0119giem wyst\u0119powania si\u0119gaj\u0105cym od Polski po zachodni\u0105 Czukotk\u0119 i P\u00f3\u0142wysep Korea\u0144ski. Na ca\u0142ym tym ogromnym obszarze zamieszkuje prawie wy\u0142\u0105cznie wody stoj\u0105ce. Z regu\u0142y s\u0105 to p\u0142ytkie, dystroficzne jeziora, torfianki lub wyp\u0142ycone starorzecza. Nawet na Syberii, gdzie gatunek ten jest pospolity, w rzekach strzebla b\u0142otna spotykana jest nader rzadko. Zast\u0119puje j\u0105 tu bardzo podobna strzebla Czekanowskiego.<\/p>\n\n\n\n

Syberyjskie akweny zamieszkiwane przez strzebl\u0119 b\u0142otn\u0105 s\u0105 cz\u0119sto znacznie bardziej rozleg\u0142e od tych, kt\u00f3re zamieszkuje ona w zachodniej cz\u0119\u015bci swojego obszaru, a zw\u0142aszcza w Europie. Gatunek ten odznacza si\u0119 bardzo du\u017c\u0105 odporno\u015bci\u0105 na niedostatek tlenu i jest w stanie przetrwa\u0107 nawet wtedy, gdy wmarznie w l\u00f3d. Ta niezwyk\u0142a wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 sprawia, \u017ce masowo wyst\u0119puje ona w wodach, w kt\u00f3rych nie jest w stanie przetrwa\u0107 nawet znany ze swej odporno\u015bci kara\u015b, b\u0119d\u0105cy sk\u0105din\u0105d cz\u0119sto jej jedynym towarzyszem.<\/p>\n\n\n\n

Strzebla b\u0142otna osi\u0105ga najcz\u0119\u015bciej oko\u0142o 10 cm d\u0142ugo\u015bci. W wielu syberyjskich akwenach spotykane s\u0105 okazy osi\u0105gaj\u0105ce nawet 18 cm, kt\u00f3re na tle polskich wygl\u0105daj\u0105 jak prawdziwe olbrzymy.<\/p>\n\n\n\n

Niewielkie rozmiary i upodobanie do ma\u0142ych, p\u0142ytkich i cz\u0119sto silnie zaro\u015bni\u0119tych zbiornik\u00f3w wodnych powoduj\u0105, \u017ce w naszym kraju ryba ta jest bardzo s\u0142abo znana. Brak zainteresowania ze strony w\u0119dkarzy zapobieg\u0142 niekontrolowanemu przenoszeniu, dzi\u0119ki czemu rozmieszczenie strzebli b\u0142otnej zachowa\u0142o naturalny charakter, a izolowane populacje \u2013 swoje genetyczne zr\u00f3\u017cnicowanie.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142e zbiorniki wodne szczeg\u00f3lnie \u0142atwo zanikaj\u0105 na skutek stopniowego wyp\u0142ycania spowodowanego naturaln\u0105 sukcesj\u0105 ro\u015blinn\u0105. Proces ten przyspieszaj\u0105 sp\u0142ywaj\u0105ce z p\u00f3l nawozy sztuczne. Najwi\u0119ksze jednak zagro\u017cenie niesie obserwowane od ponad dwustu lat obni\u017canie si\u0119 poziomu w\u00f3d gruntowych i celowe zasypywanie drobnych zbiornik\u00f3w. Likwiduje si\u0119 je po to, by co\u015b w tym miejscu zasia\u0107, posadzi\u0107 albo wybudowa\u0107. Nierzadko s\u0105 te\u017c zamieniane w nielegalne wysypiska \u015bmieci.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142em powa\u017cnego zagro\u017cenia dla strzebli s\u0105 zarybienia zamieszkiwanych przez ni\u0105 w\u00f3d gatunkami drapie\u017cnymi. Okonie lub szczupaki w kr\u00f3tkim czasie powoduj\u0105 ca\u0142kowit\u0105 jej zag\u0142ad\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesne stanowiska strzebli b\u0142otnej w Polsce powsta\u0142y najprawdopodobniej w wyniku nast\u0119puj\u0105cej z po\u0142udnia rekolonizacji, kt\u00f3ra stawa\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa w miar\u0119, jak lodowa pokrywa ostatniego okresu lodowcowego cofa\u0142a si\u0119 na p\u00f3\u0142noc. Dobrze znosz\u0105ca ch\u0142ody strzebla zasiedli\u0142a wody Polesia Lubelskiego, Mazowsza, Wielkopolski i Kujaw oraz Kaszub, gdzie do dzi\u015b przetrwa\u0142a w ma\u0142ych, izolowanych akwenach. W drugiej po\u0142owie XX wieku znanych by\u0142o oko\u0142o 80 stanowisk tej rzadkiej ryby, jednak obecnie wiadomo zaledwie o 20 pewnych miejscach jej wyst\u0119powania. Zdecydowanie najwi\u0119cej z nich znajduje si\u0119 na Kaszubach, mi\u0119dzy Gda\u0144skiem, Tczewem i Ko\u015bcierzyn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pofa\u0142dowany teren i liczne \u015br\u00f3dle\u015bne i \u015br\u00f3dpolne jeziorka czyni\u0105 z Kaszub polskie \u201cstrzeblowe zag\u0142\u0119bie\u201d. Jeszcze do niedawna status taki mia\u0142o Polesie Lubelskie, jednak niekorzystne zmiany cywilizacyjne, jakie tam nast\u0105pi\u0142y, spowodowa\u0142y zanik prawie wszystkich znanych wcze\u015bniej stanowisk strzebli b\u0142otnej. Podobn\u0105 sytuacj\u0119 obserwuje si\u0119 te\u017c na Mazowszu, gdzie w miejsce znanych jeszcze przed \u0107wier\u0107wieczem dziewi\u0119ciu stanowisk, istniej\u0105 obecnie tylko dwa, odkryte w 2001 roku. Poniewa\u017c strzebla b\u0142otna wyst\u0119puje wyj\u0105tkowo rzadko, a zagro\u017cenie jej egzystencji jest du\u017ce, Unia Europejska uzna\u0142a j\u0105 za gatunek podlegaj\u0105cy ochronie priorytetowej.<\/p>\n\n\n\n

Wszystko wskazuje na to, \u017ce bez aktywnych dzia\u0142a\u0144 ochronnych strzebla b\u0142otna zniknie wkr\u00f3tce z listy naszych rodzimych ryb. Aby jednak dzia\u0142ania takie prowadzi\u0107 w spos\u00f3b racjonalny i zapewniaj\u0105cy przede wszystkim utrzymanie naturalnego zr\u00f3\u017cnicowania tego gatunku, trzeba mo\u017cliwie dok\u0142adnie pozna\u0107 rzeczywisty stan rozmieszczenia i liczb\u0119 ocala\u0142ych stanowisk tej ryby. Jej upodobanie do ma\u0142ych, cz\u0119sto trudnych do odnalezienia zbiornik\u00f3w pozwala mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce uda si\u0119 jeszcze odkry\u0107 sporo miejsc, w kt\u00f3rych \u017cyje. Te spo\u015br\u00f3d nich, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 zapewnia\u0142y najwi\u0119ksze szanse d\u0142ugotrwa\u0142ego przetrwania strzebli, powinny zosta\u0107 obj\u0119te ochron\u0105. Stanowiska strzebli trzeba wi\u0119c przede wszystkim zlokalizowa\u0107 i chroni\u0107 np. przez pog\u0142\u0119bianie wyp\u0142ycaj\u0105cych si\u0119 zbiornik\u00f3w i unikanie zb\u0119dnej i szkodliwej melioracji. W niekt\u00f3rych przypadkach konieczne b\u0119dzie sztuczne rozmna\u017canie strzebli i zasilenie uzyskanym narybkiem s\u0142abn\u0105cych rodzimych populacji. Zabieg taki musi by\u0107 jednak stosowany wyj\u0105tkowo ostro\u017cnie, w przeciwnym bowiem razie strzebl\u0119 b\u0142otn\u0105 spotka opisany wy\u017cej los ryb atrakcyjnych w\u0119dkarsko, kt\u00f3re utraci\u0142y ca\u0142kowicie swoje naturalne zr\u00f3\u017cnicowanie. Obowi\u0105zywa\u0107 zatem powinna lekarska zasada \u201cpo pierwsze: nie szkodzi\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy wieloletni plan ochrony strzebli b\u0142otnej realizowany z uwzgl\u0119dnieniem wymogu zachowania lokalnego zr\u00f3\u017cnicowania rozpocz\u0119to w 2002 roku na Mazowszu. Jego g\u0142\u00f3wnym celem jest zachowanie istniej\u0105cych stanowisk, kt\u00f3re wymagaj\u0105 wspomagania narybkiem uzyskanym w sztucznej hodowli. Pierwsze zarybienia przeprowadzono w 2004 r. Autorzy tego planu staraj\u0105 si\u0119 unika\u0107 pochopnych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby co prawda zwi\u0119kszy\u0107 liczb\u0119 mazowieckich populacji strzebli, ale ze wzgl\u0119du na niedok\u0142adne jeszcze rozpoznanie stanu populacji istniej\u0105cych mog\u0142yby nieodwracalnie zaburzy\u0107 naturalne ich zr\u00f3\u017cnicowanie lub wr\u0119cz ujednolici\u0107 je pod wzgl\u0119dem genetycznym.<\/p>\n\n\n\n

Powodzenie ochrony strzebli b\u0142otnej zale\u017cy w ogromnej mierze od pomocy w\u0119dkarzy, kt\u00f3rzy jak nikt znaj\u0105 teren, miejscowe zbiorniki wodne i \u017cyj\u0105ce w nich ryby. Prawie wszystkie spo\u015br\u00f3d znanych obecnie stanowisk strzebli wskazali w\u0142a\u015bnie w\u0119dkarze. Przy ich pomocy i wsparciu instytucji powo\u0142anych do ochrony przyrody z pewno\u015bci\u0105 uda si\u0119 ocali\u0107 ten ichtiologiczny rarytas.<\/p>\n\n\n\n

Jan Kusznierz,
Jacek Wolnicki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryby, jak ma\u0142o kt\u00f3re spo\u015br\u00f3d dziko \u017cyj\u0105cych zwierz\u0105t, zale\u017cne s\u0105 od dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6596,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6590"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6590"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6590\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6597,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6590\/revisions\/6597"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}