{"id":6386,"date":"2005-02-16T14:31:00","date_gmt":"2005-02-16T13:31:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=6386"},"modified":"2021-11-05T14:32:24","modified_gmt":"2021-11-05T13:32:24","slug":"droga-lososia-do-domu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2005\/02\/16\/droga-lososia-do-domu\/","title":{"rendered":"DROGA \u0141OSOSIA DO DOMU"},"content":{"rendered":"\n

W\u0119dr\u00f3wki ryb w wodach \u015br\u00f3dl\u0105dowych wywiera\u0142y w przesz\u0142o\u015bci du\u017cy wp\u0142yw na powstawanie osad. Ludzie od tysi\u0119cy lat \u0142owili ryby w miejscach, w kt\u00f3rych gromadz\u0105 si\u0119 one podczas w\u0119dr\u00f3wek tar\u0142owych.<\/p>\n\n\n\n

Z punktu widzenia wsp\u00f3\u0142czesnego rybactwa w\u0119drowne ryby \u0142ososiowate maj\u0105 wyj\u0105tkowe znaczenie. S\u0105 wr\u0119cz idealnym obiektem gospodarki. Ich wielkie stada korzystaj\u0105 w morzu z bogatych \u017ar\u00f3de\u0142 pokarmu, kt\u00f3ry przekszta\u0142caj\u0105 w wy\u015bmienite mi\u0119so i ca\u0142ymi hordami regularnie pojawiaj\u0105 si\u0119 w uj\u015bciach niekt\u00f3rych rzek, gdzie z \u0142atwo\u015bci\u0105 mog\u0105 by\u0107 \u0142owione. Pierwsze doniesienia o po\u0142owach \u0142ososi w Europie pochodz\u0105 ju\u017c z XIII wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0141ososie s\u0105 powszechnie znane z tej swojej szczeg\u00f3lnej zdolno\u015bci, \u017ce na czas tar\u0142a potrafi\u0105 wr\u00f3ci\u0107 do strumienia, w kt\u00f3rym przysz\u0142y na \u015bwiat. T\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 cz\u0119sto okre\u015bla si\u0119 angielskim terminem \u201choming\u201d, co oznacza instynkt powrotu \u201cdo domu\u201d. Od dziesi\u0119cioleci interesuj\u0105 si\u0119 tym w\u0119dkarze, rybacy i naukowcy.<\/p>\n\n\n\n

Zdolno\u015b\u0107 \u0142ososi do tak dok\u0142adnej nawigacji pr\u00f3bowano rozmaicie wyja\u015bnia\u0107. Za czynniki orientacyjne uznawano r\u00f3\u017cne zjawiska, m.in. pole elektryczne i magnetyczne Ziemi, przebieg pr\u0105d\u00f3w oceanicznych, temperatur\u0119 wody, po\u0142o\u017cenie S\u0142o\u0144ca i jego spolaryzowane \u015bwiat\u0142o przenikaj\u0105ce w g\u0142\u0105b wody\u2026 Chocia\u017c wszystkie one mog\u0105 odgrywa\u0107 pewn\u0105 rol\u0119, to jednak zasadnicze znaczenie maj\u0105 bod\u017ace zapachowe.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze przypuszczenia, \u017ce to w\u0142a\u015bnie zapach wody pozwala \u0142ososiom rozpoznawa\u0107 rzeki i potoki, pochodz\u0105 z pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku. Hipoteza taka by\u0142a w nast\u0119pnych latach ponawiana przez wielu naukowc\u00f3w. Cho\u0107 ka\u017cdy z nich prowadzi\u0142 swoje badania niezale\u017cnie od innych, da\u0142y one zdumiewaj\u0105co sp\u00f3jne wyniki i jednoznacznie potwierdzi\u0142y przypuszczenie, \u017ce \u0142ososie powracaj\u0105ce do miejsc swojego urodzenia kieruj\u0105 si\u0119 zmys\u0142em w\u0119chu.<\/p>\n\n\n\n

Przekonuj\u0105cy i zwarty opis przypuszczalnych mechanizm\u00f3w kieruj\u0105cych tar\u0142owymi migracjami \u0142ososi przedstawiono po raz pierwszy w 1951 roku. Jego autorzy oparli si\u0119 na trzech nast\u0119puj\u0105cych za\u0142o\u017ceniach:<\/p>\n\n\n\n

  1. Ka\u017cdy strumie\u0144 wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 unikalnym sk\u0142adem chemicznym wody. Decyduj\u0105 o tym gleby, po kt\u00f3rych p\u0142ynie, oraz lokalna ro\u015blinno\u015b\u0107. Dlatego ma sw\u00f3j wyj\u0105tkowy zapach.<\/li>
  2. Zanim m\u0142ode \u0142ososie zaczn\u0105 sp\u0142ywa\u0107 do morza, ucz\u0105 si\u0119 ten zapach rozpoznawa\u0107. Zostaje on \u201cwdrukowany\u201d do ich pami\u0119ci.<\/li>
  3. Doros\u0142e \u0142ososie powracaj\u0105ce na tar\u0142o wykorzystuj\u0105 t\u0119 informacj\u0119 podczas w\u0119dr\u00f3wki wzd\u0142u\u017c rzek rodzinnego dorzecza.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    W jaki jednak spos\u00f3b \u0142ososie rozpoznaj\u0105 sw\u00f3j rodzinny potok? Pocz\u0105tkowo proponowano dwie hipotezy, kt\u00f3re mia\u0142y to wyja\u015bni\u0107. Wedle pierwszej z nich ucz\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bciwego zapachu wody tu\u017c przed sp\u0142ywem do morza, podczas procesu zwanego smoltyfikacj\u0105. Druga zak\u0142ada\u0142a, \u017ce \u0142ososie sp\u0142ywaj\u0105ce do morza (tzw. smolty) wydzielaj\u0105 specjalne substancje zapachowe, kt\u00f3re s\u0105 nast\u0119pnie rozpoznawane przez \u0142ososie doros\u0142e, powracaj\u0105ce z morza do rzeki na tar\u0142o. W ci\u0105gu ostatniego \u0107wier\u0107wiecza zebrano wiele informacji, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 te przypuszczenia zweryfikowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Wszystkie przeprowadzone eksperymenty wykaza\u0142y bez cienia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce podstawow\u0105 rol\u0119 odgrywa w\u0142a\u015bnie \u00f3w nadzwyczajny w\u0119ch \u0142ososi i \u017ce unikalnego zapachu rodzinnego potoku ucz\u0105 si\u0119 one na pami\u0119\u0107 podczas smoltyfikacji, a wi\u0119c kr\u00f3tko przed pocz\u0105tkiem sp\u0142ywu do morza.<\/p>\n\n\n\n

    Na podstawie wieloletnich obserwacji znakowanych ryb stwierdzono, \u017ce do rzek powraca od 2 do 5% ka\u017cdego pokolenia \u0142ososi, kt\u00f3re jako smolty sp\u0142ywaj\u0105 do morza. Okaza\u0142o si\u0119 tak\u017ce, \u017ce swoj\u0105 rodzinn\u0105 wod\u0119 bezb\u0142\u0119dnie rozpoznaje prawie 95% tarlak\u00f3w. \u0141ososie, kt\u00f3re przenoszono do innych potok\u00f3w ju\u017c po rozpocz\u0119ciu smoltyfikacji, podczas w\u0119dr\u00f3wki tar\u0142owej ju\u017c nie potrafi\u0142y jej odnale\u017a\u0107. Je\u017celi natomiast m\u0142ode ryby przenoszono odpowiednio wcze\u015bnie, w\u00f3wczas uczy\u0142y si\u0119 one zapachu wody, do kt\u00f3rej je wsiedlono, i podczas w\u0119dr\u00f3wki tar\u0142owej w\u0142a\u015bnie tam powraca\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

    Wyniki tych bada\u0144 wykazuj\u0105 wyra\u017anie, \u017ce zdolno\u015b\u0107 zapami\u0119tania zapachu rodzinnej rzeki zanika kr\u00f3tko po rozpocz\u0119ciu smoltyfikacji. Dzi\u0119ki temu \u0142ososie nie mog\u0105 zapami\u0119ta\u0107 zapach\u00f3w innych w\u00f3d, z kt\u00f3rymi si\u0119 spotykaj\u0105 podczas sp\u0142ywu do morza. Okaza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce znajomo\u015b\u0107 rodzinnej rzeki nie jest dziedziczona, a m\u0142ode ryby ucz\u0105 si\u0119 j\u0105 rozpoznawa\u0107 tu\u017c przed rozpocz\u0119ciem w\u0119dr\u00f3wki do morza. Doros\u0142e \u0142ososie pod\u0105\u017caj\u0105ce na tar\u0142o po trzech – czterech latach sp\u0119dzonych w morzu wykorzystuj\u0105 informacje utrwalone w ich d\u0142ugoterminowej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

    Najnowsze badania wykaza\u0142y ponadto, i\u017c sygna\u0142em do rozpocz\u0119cia w\u0119dr\u00f3wki tar\u0142owej \u0142ososi atlantyckich i pacyficznych jest \u015bwiat\u0142o, a dok\u0142adniej – skracaj\u0105cy si\u0119 dzie\u0144. Pod wp\u0142ywem tego czynnika rozpoczyna si\u0119 rozw\u00f3j jaj i plemnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Wyniki bada\u0144 dotycz\u0105cych procesu zapami\u0119tywania zapachu wody przez m\u0142ode \u0142ososie maj\u0105 du\u017ce znaczenie praktyczne. Dzi\u0119ki nim bowiem mo\u017cna okre\u015bli\u0107, kiedy zarybia\u0107 rzeki m\u0142odymi \u0142ososiami, aby mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce powr\u00f3c\u0105 do nich jako tarlaki.<\/p>\n\n\n\n

    Cykl \u017cyciowy \u0142ososi atlantyckich jest do\u015b\u0107 z\u0142o\u017cony. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich p\u0119dzi w\u0119drowny tryb \u017cycia, co oznacza, \u017ce po 2-3 latach sp\u0119dzonych w rzece sp\u0142ywaj\u0105 one do morza. Dostatek pokarmu sprawia, \u017ce rosn\u0105 tam szybko i po up\u0142ywie 3 \u2013 6 lat mog\u0105 osi\u0105ga\u0107 d\u0142ugo\u015b\u0107 100 \u2013 150 cm i wag\u0119 10 \u2013 30 kg. Potem rozpoczynaj\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 rozrodcz\u0105 i zwykle w\u0142a\u015bnie one stanowi\u0105 trzon stad tar\u0142owych.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0119\u015b\u0107 \u0142ososi sp\u0119dza jednak w morzu zaledwie rok i ju\u017c po tym czasie wraca do rzek i przyst\u0119puje do rozrodu. Poniewa\u017c kr\u00f3cej korzystaj\u0105 z obfito\u015bci morskiego pokarmu, s\u0105 znacznie mniejsze, maj\u0105 od 40 do 70 cm d\u0142ugo\u015bci i wa\u017c\u0105 2-4 kg. W\u015br\u00f3d ryb tej grupy przewa\u017caj\u0105 samce.<\/p>\n\n\n\n

    Najciekawsza jednak wydaje si\u0119 strategia rozrodcza trzeciej grupy \u0142ososi, jakie mo\u017cna spotka\u0107 na tarliskach. S\u0105 to m\u0142ode samce, kt\u00f3re wcale nie sp\u0142ywaj\u0105 do morza. Osi\u0105gaj\u0105 one dojrza\u0142o\u015b\u0107 p\u0142ciow\u0105 maj\u0105c zaledwie 15-25 cm d\u0142ugo\u015bci. Te przedwcze\u015bnie dojrza\u0142e, kar\u0142owate samce bior\u0105 udzia\u0142 w tarle ryb o normalnych rozmiarach i skutecznie zap\u0142adniaj\u0105 ikr\u0119 du\u017cych samic, podczas gdy dominuj\u0105ce samce zaj\u0119te s\u0105 odp\u0119dzaniem rywali ze swojego terytorium.<\/p>\n\n\n\n

    Masowa hodowla \u0142ososi, kt\u00f3r\u0105 prowadzi si\u0119 w umieszczonych w morzu sadzach, okaza\u0142a si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em powa\u017cnych problem\u00f3w. W latach 90. dwudziestego wieku Finowie przeprowadzili badania por\u00f3wnawcze ba\u0142tyckich smolt\u00f3w pochodz\u0105cych z hodowli i z tar\u0142a naturalnego. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ponad 75% smolt\u00f3w hodowlanych wraca do rzek sp\u0119dziwszy w morzu zaledwie jeden rok, podczas gdy w\u015br\u00f3d dzikich smolt\u00f3w wska\u017anik ten wynosi tylko 45%. Badania te wykaza\u0142y te\u017c, \u017ce dzikie smolty podejmuj\u0105 odleglejsze w\u0119dr\u00f3wki do g\u0142\u00f3wnego basenu Ba\u0142tyku i d\u0142u\u017cej pozostaj\u0105 na bogatych \u017cerowiskach, dzi\u0119ki czemu mog\u0105 szybciej rosn\u0105\u0107 i osi\u0105ga\u0107 wi\u0119ksze rozmiary. Szacuje si\u0119, \u017ce \u0142ososie pochodz\u0105ce z zarybie\u0144 oraz uciekinierzy z hodowli sadzowych stanowi\u0105 obecnie oko\u0142o 90% wszystkich ryb tego gatunku \u017cyj\u0105cych w Ba\u0142tyku i ponad 25% w p\u00f3\u0142nocnym Atlantyku.<\/p>\n\n\n\n

    Rybom pochodz\u0105cym z hodowli brakuje do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re m\u0142ode \u0142ososie pochodz\u0105ce z tar\u0142a naturalnego zdobywaj\u0105 podczas trwaj\u0105cego 2 \u2013 3 lata pobytu w rzece. Z tego powodu p\u00f3\u017aniej wst\u0119puj\u0105 do rzek, przez co ich tar\u0142o odbywa si\u0119 w mniej korzystnych warunkach. Obserwacje wykaza\u0142y, \u017ce ikrzyce pochodz\u0105ce z hodowli znacznie gorzej radz\u0105 sobie z rozrodem. Kopi\u0105 mniej gniazd, a z\u0142o\u017con\u0105 ikr\u0119 mniej dok\u0142adnie przykrywaj\u0105 \u017cwirem. \u0179le zabezpieczone jaja s\u0105 wyjadane przez inne ryby i wymywane z gniazda przez pr\u0105d wody. Po zako\u0144czeniu tar\u0142a w cia\u0142ach ikrzyc pochodz\u0105cych z hodowli pozostaje znacznie wi\u0119cej niez\u0142o\u017conej ikry ni\u017c u ryb dzikich.<\/p>\n\n\n\n

    Samce pochodz\u0105ce z hodowli maj\u0105 mniej intensywn\u0105 szat\u0119 godow\u0105 i przyk\u0142adaj\u0105 mniejsz\u0105 wag\u0119 do godowych rytua\u0142\u00f3w, przez co maj\u0105 mniejsze szanse zdobycia partnerek. S\u0105 za to bardziej agresywne ni\u017c samce dzikie i bardzo cz\u0119sto wdaj\u0105 si\u0119 w d\u0142ugotrwa\u0142e walki ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 powa\u017cnymi ranami. Bardziej agresywny jest tak\u017ce m\u0142ody narybek \u0142ososi pochodz\u0105cych z hodowli. Szybciej opuszcza bezpieczne gniazdo i z tego powodu jest bardziej nara\u017cony na ataki drapie\u017cnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Jan Kusznierz<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W\u0119dr\u00f3wki ryb w wodach \u015br\u00f3dl\u0105dowych wywiera\u0142y w przesz\u0142o\u015bci du\u017cy wp\u0142yw na powstawanie osad. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6388,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6386"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6386"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6389,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6386\/revisions\/6389"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6388"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}