{"id":6291,"date":"2005-01-27T13:58:00","date_gmt":"2005-01-27T12:58:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=6291"},"modified":"2021-11-05T14:02:44","modified_gmt":"2021-11-05T13:02:44","slug":"historia-czorsztyna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2005\/01\/27\/historia-czorsztyna\/","title":{"rendered":"HISTORIA CZORSZTYNA"},"content":{"rendered":"\n

Historia Zalewu Czorszty\u0144skiego si\u0119ga roku 1905, kiedy to powsta\u0142y pierwsze plany budowy czterech zbiornik\u00f3w retencyjnych na najbardziej zagro\u017conych powodziami karpackich dop\u0142ywach g\u00f3rnej Wis\u0142y: w Czorsztynie i Ro\u017cnowie na Dunajcu, w Por\u0105bce na Sole i w Mucharzu na Skawie. Po katastrofalnej powodzi w 1934 roku podj\u0119to decyzj\u0119 o natychmiastowej budowie zbiornika w Ro\u017cnowie. Nast\u0119pny mia\u0142 by\u0107 zbiornik czorszty\u0144ski. Wojna zniweczy\u0142a te plany.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Do tematu powr\u00f3cono na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Zmieniaj\u0105ce si\u0119 wymagania dotycz\u0105ce gospodarki wodnej i ochrony \u015brodowiska przeci\u0105gn\u0119\u0142y prace koncepcyjne a\u017c do po\u0142owy lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Projekt budowy zbiornika g\u0142\u00f3wnego z zapor\u0105 w Niedzicy i zbiornika wyr\u00f3wnawczego z zapor\u0105 w Sromowcach Wy\u017cnych zatwierdzono ostatecznie w roku 1968. Dwa lata p\u00f3\u017aniej ruszy\u0142y pierwsze prace przygotowawcze. Wznoszenie samej zapory g\u0142\u00f3wnej rozpocz\u0119to dopiero w 1975 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku inwestycja by\u0142a mocno krytykowana. Specjali\u015bci od zabudowy hydrotechnicznej uznali, \u017ce zaprojektowana zapora betonowa to z\u0142y pomys\u0142 i ju\u017c po rozpocz\u0119ciu budowy zdecydowano si\u0119 na wzniesienie zapory ziemnej. Du\u017cym problemem by\u0142o wyw\u0142aszczanie g\u00f3rali i konieczno\u015b\u0107 przeniesienia na nowe miejsce mieszka\u0144c\u00f3w kilku osad i du\u017cej wsi Maniowy. W\u0142adze wybrn\u0119\u0142y z tego buduj\u0105c w pobli\u017cu Nowe Maniowy z\u0142o\u017cone z niemal bli\u017aniaczych betonowych domk\u00f3w ustawionych pod sznurek. Specjali\u015bci od zabytk\u00f3w bili na alarm, \u017ce zniszczeniu mog\u0105 ulec zamki w Czorsztynie i Niedzicy. Dok\u0142adne zbadanie i zabezpieczenie skarp, na kt\u00f3rych oba zamki zbudowano, poch\u0142on\u0119\u0142o mn\u00f3stwo czasu i pieni\u0119dzy.<\/p>\n\n\n\n

Przeciwko budowie protestowa\u0142y organizacje ekologiczne. Blokady i sprzeciwy wielokrotnie doprowadza\u0142y do przerw w realizowaniu inwestycji. Obawiano si\u0119 te\u017c, \u017ce projektowany zbiornik zostanie zanieczyszczony \u015bciekami odprowadzanymi do Dunajca i Bia\u0142ki oraz mniejszych dop\u0142yw\u00f3w. Te zastrze\u017cenia sk\u0142oni\u0142y w\u0142adze do budowy kanalizacji i oczyszczalni \u015bciek\u00f3w w zlewni obu budowanych zbiornik\u00f3w. Og\u00f3\u0142em na Podhalu powsta\u0142o czterna\u015bcie du\u017cych i kilkadziesi\u0105t mniejszych oczyszczalni \u015bciek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jako pierwszy zosta\u0142 oddany do u\u017cytku, w roku 1994, zbiornik wyr\u00f3wnawczy o powierzchni 88 ha i pojemno\u015bci ca\u0142kowitej 7,5 mln metr\u00f3w sze\u015bciennych. Prawie p\u00f3\u0142kilometrowej d\u0142ugo\u015bci zapora w Sromowcach Wy\u017cnych spi\u0119trzy\u0142a wody Dunajca o oko\u0142o 8 m, a cztery zainstalowane na niej turbiny maj\u0105 \u0142\u0105czn\u0105 moc ponad 2 MW.<\/p>\n\n\n\n

Powolne nape\u0142nianie zbiornika g\u0142\u00f3wnego rozpocz\u0119to wiosn\u0105 1995 roku, jeszcze przed wyko\u0144czeniem korpusu zapory. Szykuj\u0105c teren do zalania rozebrano lub zburzono prawie wszystkie zabudowania, wyci\u0119to lasy, drzewa w sadach i co wi\u0119ksze krzaki wyros\u0142e na nieu\u017cytkach. Z cz\u0119\u015bci p\u00f3l zebrano naj\u017cy\u017aniejsz\u0105 warstw\u0119 ziemi uprawnej. Gdzie si\u0119 tylko da\u0142o, wydobywano \u017cwir, glin\u0119 i kamienie. W wyrobiskach masowo rozmna\u017ca\u0142y si\u0119 szczupaki i okonie, kt\u00f3re potem b\u0142yskawicznie opanowa\u0142y powstaj\u0105cy zalew.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nape\u0142nianie zbiornika zako\u0144czono wiosn\u0105 1997 roku. Po spi\u0119trzeniu w\u00f3d Dunajca na ponad 50 m powsta\u0142 zalew o d\u0142ugo\u015bci 12,5 km i szeroko\u015bci nieprzekraczaj\u0105cej 1,7 km. Przy maksymalnym nape\u0142nieniu mo\u017ce on mie\u0107 powierzchni\u0119 1.226 ha i pomie\u015bci\u0107 231,9 mln m sze\u015bciennych wody. Przy normalnym spi\u0119trzeniu poziom zbiornika jest o 5,5 m ni\u017cszy, a jego powierzchnia wynosi 1.051 ha. Zbiornik zasilaj\u0105 Dunajec, Bia\u0142ka i kilkadziesi\u0105t strumieni. Przez zapor\u0119 przep\u0142ywa \u015brednio 23,8 m sze\u015bciennych wody na sekund\u0119. Elektrownia szczytowo-pompowa wyposa\u017cona jest w dwie turbiny po 45 MW ka\u017cda.<\/p>\n\n\n\n

Uroczyste oddanie ca\u0142ej inwestycji do eksploatacji zaplanowano na pierwsze dni lipca 1997 roku. Pomimo przestr\u00f3g meteorolog\u00f3w nie upuszczono na czas wody ze zbiornika i kiedy przysz\u0142a pami\u0119tna pow\u00f3d\u017a stulecia, kilkumetrowa rezerwa powodziowa zbiornika zosta\u0142a wype\u0142niona w ci\u0105gu kilku godzin. Mimo to Zalew Czorszty\u0144ski zda\u0142 egzamin, bo przyj\u0105\u0142 i zatrzyma\u0142 najgro\u017aniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 fali powodziowej. Spustoszenia spowodowane wtedy przez Dunajec ograniczy\u0142y si\u0119 do obszar\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 powy\u017cej zbiornika. Wszelkie zastrze\u017cenia g\u00f3rali i ekolog\u00f3w z czas\u00f3w budowy zbiornika zblad\u0142y wobec ogromu zniszcze\u0144, jakich zaoszcz\u0119dzi\u0142a zapora ju\u017c w pierwszym roku swego istnienia. Od tego czasu Czorsztyn jeszcze dwukrotnie ratowa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w doliny Dunajca przed powodzi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Powstanie zbiornika doprowadzi\u0142o do rozwoju przemys\u0142u turystycznego. Powsta\u0142y k\u0105pieliska i przystanie wypo\u017cyczaj\u0105ce sprz\u0119t p\u0142ywaj\u0105cy. W sezonie letnim po zalewie kursuj\u0105 statki wycieczkowe, a liczni w\u0119dkarze przyje\u017cd\u017caj\u0105 tu przez ca\u0142y rok. Zbudowano nowe bary, zajazdy i parkingi. W okolicznych wsiach jest teraz du\u017co kwater i gospodarstw agroturystycznych. Zacz\u0119to wznosi\u0107 liczne domki letniskowe, a ceny dzia\u0142ek po\u0142o\u017conych nad wod\u0105 wzros\u0142y wielokrotnie. Przyby\u0142o miejsc pracy, zanik\u0142y dawne spory i opory. Przez dziesi\u0119\u0107 lat Zalew Czorszty\u0144ski zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c wrosn\u0105\u0107 w krajobraz.<\/p>\n\n\n\n

\u017beby czorszty\u0144ski zbiornik jak najlepiej zagospodarowa\u0107, Zarz\u0105d Okr\u0119gu PZW Nowy S\u0105cz ju\u017c w 1992 r. nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z naukowcami, kt\u00f3rzy utworzyli Rad\u0119 Naukow\u0105. Wy\u0142oniony z niej Zesp\u00f3\u0142 Roboczy (profesorowie Ryszard Bartel, Andrzej Witkowski i Piotr Epler) przygotowa\u0142 za\u0142o\u017cenia przysz\u0142ej gospodarki rybackiej. Budowa kanalizacji i kilkudziesi\u0119ciu oczyszczalni \u015bciek\u00f3w w dorzeczu Dunajca i Bia\u0142ki stwarza\u0142a nadziej\u0119, \u017ce zbiornik b\u0119dzie nape\u0142niony i zasilany czyst\u0105 wod\u0105. Przyj\u0119to, \u017ce po pocz\u0105tkowym okresie masowego rozwoju szczupaka i okonia liczebno\u015b\u0107 tych gatunk\u00f3w zostanie ograniczona, a Zalew Czorszty\u0144ski b\u0119dzie intensywnie zarybiany troci\u0105 jeziorow\u0105, g\u0142owacic\u0105 i siej\u0105. Przewaga gatunk\u00f3w \u0142ososiowatych mia\u0142a zosta\u0107 osi\u0105gni\u0119ta w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu lat i trwa\u0107 tak d\u0142ugo, a\u017c jako\u015b\u0107 wody w zbiorniku, na skutek prze\u017cy\u017anienia, znacznie si\u0119 pogorszy. Naukowcy wyliczyli, \u017ce stanie si\u0119 to mniej wi\u0119cej po dwudziestu latach od nape\u0142nienia zbiornika.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Niestety, rzeczywisto\u015b\u0107 znacznie odbieg\u0142a od za\u0142o\u017ce\u0144 i plan\u00f3w. Budowa oczyszczalni nie da\u0142a spodziewanych wynik\u00f3w i zbiornik zosta\u0142 nape\u0142niony wod\u0105, kt\u00f3ra pod wzgl\u0119dem zanieczyszcze\u0144 biologicznych nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w \u017cadnych normach. Nie uda\u0142o si\u0119 tak\u017ce wyeliminowa\u0107 zanieczyszcze\u0144 chemicznych, a win\u0119 za to ponosi\u0142 i nadal ponosi g\u0142\u00f3wnie rozpowszechniony na Podhalu przemys\u0142 ku\u015bnierski. Mimo wszystko przez pierwsze lata woda w zalewie, dzi\u0119ki naturalnym procesom oczyszczaj\u0105cym, spe\u0142nia\u0142a wymogi hodowli ryb \u0142ososiowatych.<\/p>\n\n\n\n

Naturalna w ka\u017cdym \u015bwie\u017co zalanym zbiorniku zaporowym ekspansja szczupaka i okonia przebieg\u0142a znacznie gwa\u0142towniej ni\u017c to zak\u0142adano. Na dnie przysz\u0142ego zbiornika wskutek wybierania \u017cwiru powsta\u0142y setki ma\u0142ych i du\u017cych wyrobisk, kt\u00f3re po nape\u0142nieniu si\u0119 wod\u0105 b\u0142yskawicznie zarasta\u0142y i stawa\u0142y si\u0119 naturalnymi wyl\u0119garniami szczupak\u00f3w i okoni. W ko\u0144cu sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce po zalaniu zbiornika nadmierna ich ilo\u015b\u0107 mo\u017ce zagrozi\u0107 planom wprowadzania ryb \u0142ososiowatych. \u017bwirowisk nie da\u0142o si\u0119 od\u0142owi\u0107, a z pomys\u0142\u00f3w wytrucia ryb zrezygnowano w obawie przed reakcj\u0105 w\u0119dkarzy. Kiedy w 1995 roku zacz\u0119to zbiornik stopniowo nape\u0142nia\u0107, z wyrobisk zosta\u0142y uwolnione ogromne ilo\u015bci szczupak\u00f3w i okoni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u015awie\u017co zalane \u0142\u0105ki, krzaki i zaro\u015bla stworzy\u0142y wymarzone warunki do tar\u0142a. Jednocze\u015bnie kto \u017cyw bra\u0142 do r\u0119ki w\u0119dk\u0119. Spod lodu \u0142owiono setki okoni, a od maja do grudnia nawet pocz\u0105tkuj\u0105cy spiningista rzadko wraca\u0142 do domu bez szczupaka. Momentem prze\u0142omowym by\u0142a pow\u00f3d\u017a w 1997 roku, kt\u00f3ra pokry\u0142a tarliska p\u00f3\u0142metrow\u0105 warstw\u0105 mu\u0142u. Jednak apetyty w\u0119dkarzy wci\u0105\u017c ros\u0142y, a z\u0142agodzone przepisy zezwala\u0142y na po\u0142\u00f3w szczupak\u00f3w bez limit\u00f3w ilo\u015bciowych i okresu ochronnego. Ci\u0105gn\u0105ce na tar\u0142o do Dunajca szczupaki masakrowano w majestacie prawa. Na lodzie odbywa\u0142a si\u0119 masowa rze\u017a okoni. Poczynaj\u0105c od roku 2000 z\u0142owienie w Czorsztynie szczupaka lub przyzwoitego okonia zacz\u0119\u0142o by\u0107 problemem. Niepokoj\u0105co wzros\u0142a za to ilo\u015b\u0107 leszczy i p\u0142oci, m.in. dlatego, \u017ce zakaz n\u0119cenia nadal obowi\u0105zywa\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Z pocz\u0105tkowych plan\u00f3w zarybiania Czorsztyna rybami \u0142ososiowatymi najpe\u0142niej zrealizowano ich cz\u0119\u015b\u0107 dotycz\u0105c\u0105 g\u0142owacicy. By\u0142a ona w zalewie od samego pocz\u0105tku i wci\u0105\u017c sp\u0142ywa do Czorsztyna z g\u00f3rnego odcinka Dunajca. Opr\u00f3cz tego regularnie zarybiano ni\u0105 przyuj\u015bciowy odcinek Bia\u0142ki. Co roku obserwuje si\u0119 ci\u0105gi tar\u0142owe do Dunajca i Bia\u0142ki. Wyniki kilkuletnich kosztownych zarybie\u0144 troci\u0105 jeziorow\u0105 pozostaj\u0105 trudne do oszacowania, a je\u015bliby s\u0105dzi\u0107 po po\u0142owach w\u0119dkarskich, to nie ma ich wcale. Z zarybiania siej\u0105 zrezygnowano po nieudanych do\u015bwiadczeniach z wprowadzaniem tego gatunku ryb do Klimk\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dzi\u015b woda w zalewie nie jest ju\u017c tak czysta jak w pierwszych latach po zalaniu. Do hodowli ryb \u0142ososiowatych nadaje si\u0119 niespe\u0142na po\u0142owa zbiornika, reszta jest odpowiednia wy\u0142\u0105cznie dla ryb karpiowatych. Batalia o uczynienie z Czorsztyna \u0142owiska ryb \u0142ososiowatych zosta\u0142a przegrana i od kilku lat jest to ju\u017c formalnie zbiornik nizinny. Dominuje w nim p\u0142o\u0107 i leszcz. Sporo jest tak\u017ce uklei. Ze szczupakowo-okoniowego bogactwa pozosta\u0142y nieliczne du\u017ce okazy i mn\u00f3stwo okonk\u00f3w wielko\u015bci palca. Od dw\u00f3ch lat Okr\u0119g PZW Nowy S\u0105cz zarybia zbiornik szczupakiem i sandaczem. By\u0107 mo\u017ce niebawem do zbiornika zostanie wprowadzony tak\u017ce bole\u0144. Z ryb rzecznych spotyka si\u0119 tu klenie, a przy uj\u015bciach g\u0142\u00f3wnych dop\u0142yw\u00f3w tak\u017ce \u015bwinki i pstr\u0105gi potokowe.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jaros\u0142aw Kurek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia Zalewu Czorszty\u0144skiego si\u0119ga roku 1905, kiedy to powsta\u0142y pierwsze plany budowy czterech zbiornik\u00f3w retencyjnych na najbardziej zagro\u017conych powodziami karpackich dop\u0142ywach g\u00f3rnej Wis\u0142y: w Czorsztynie i Ro\u017cnowie na Dunajcu, w Por\u0105bce na Sole i w Mucharzu na Skawie. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6293,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6291"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6291"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6291\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6303,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6291\/revisions\/6303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}