{"id":5214,"date":"2003-12-14T16:27:00","date_gmt":"2003-12-14T15:27:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=5214"},"modified":"2021-11-01T16:28:46","modified_gmt":"2021-11-01T15:28:46","slug":"mistrzowie-przezycia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2003\/12\/14\/mistrzowie-przezycia\/","title":{"rendered":"MISTRZOWIE PRZE\u017bYCIA"},"content":{"rendered":"\n

Spo\u015br\u00f3d wszystkich ryb s\u0142odkowodnych golec, zwany te\u017c pali\u0105 arktyczn\u0105, jest gatunkiem si\u0119gaj\u0105cym najdalej na p\u00f3\u0142noc. Tam, gdzie nie ma ju\u017c innych ryb, bo nie wytrzymuj\u0105 polarnych warunk\u00f3w, golce maj\u0105 si\u0119 dobrze i tworz\u0105 rozmaite formy ekologiczne.<\/p>\n\n\n\n

Zasi\u0119g geograficzny golc\u00f3w jest bardzo szeroki. Zasiedlaj\u0105 wody przybrze\u017cne l\u0105d\u00f3w le\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 bieguna p\u00f3\u0142nocnego. Wyst\u0119puj\u0105 w wodach Islandii, Norwegii, Finlandii, Spitsbergenu, p\u00f3\u0142wyspu Kolskiego, Nowej Ziemi, Syberii, Alaski, p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy Kanady, Grenlandii. Reliktem ostatniej epoki lodowcowej s\u0105 golce spotykane w niekt\u00f3rych jeziorach na p\u00f3\u0142nocy Wysp Brytyjskich i w zachodnich Alpach oraz jeziorze Onega i \u0141adoga. W Alpach \u017cyj\u0105 w jeziorach do wysoko\u015bci 1700 m n.p.m., czyli najwy\u017cej ze wszystkich ryb europejskich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Golce nale\u017c\u0105 do rodziny \u0142ososiowatych. Ich nazwa mog\u0142aby wskazywa\u0107 na to, \u017ce nie maj\u0105 \u0142usek. To jednak tylko poz\u00f3r wynikaj\u0105cy z tego, \u017ce ich \u0142uski s\u0105 bardzo drobne. Najbli\u017cszymi ich krewniakami s\u0105 pstr\u0105gi \u017ar\u00f3dlane. S\u0105 te\u017c nieco do nich podobne. Golce, tak jak pstr\u0105gi, maj\u0105 spor\u0105 g\u0142ow\u0119 z du\u017cymi szcz\u0119kami si\u0119gaj\u0105cymi a\u017c za oczy. Na ich ciele cz\u0119sto wyst\u0119puje marmurkowy wz\u00f3r z\u0142o\u017cony z ciemnych i jasnych plamek. Charakterystyczne jest tak\u017ce to, \u017ce przednia kraw\u0119d\u017a p\u0142etw brzusznych, odbytowej i dolny brzeg ogonowej s\u0105 wyra\u017anie bia\u0142o obrze\u017cone – okre\u015bla si\u0119 to jako porcelanki. Samce w okresie tar\u0142a przybieraj\u0105 przepi\u0119kn\u0105 szat\u0119 godow\u0105. Ich grzbiet jest wtedy prawie czarny, a brzuch pomara\u0144czowy lub nawet czerwony.<\/p>\n\n\n\n

Golce, jak \u017cadne inne ryby, potrafi\u0105 si\u0119 przystosowa\u0107 do r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk. Biolodzy nazywaj\u0105 to plastyczno\u015bci\u0105 ekologiczn\u0105. Jest ona ogromna. Wystarczy poda\u0107, \u017ce dojrza\u0142o\u015b\u0107 p\u0142ciow\u0105 niekt\u00f3re formy golca osi\u0105gaj\u0105 przy wadze 18 g, inne za\u015b dopiero wtedy, gdy dorosn\u0105 do kilku kilogram\u00f3w.

Form\u0105 najbardziej typow\u0105 jest golec w\u0119drowny. Prowadzi on tryb \u017cycia podobny do innych w\u0119drownych ryb \u0142ososiowatych. W morzach golce w\u0119drowne maj\u0105 ubarwienie srebrzyste, \u017ceruj\u0105 intensywnie zjadaj\u0105c ryby albo inne zwierz\u0119ta \u017cyj\u0105ce w strefie otwartej wody lub na dnie. Nie odp\u0142ywaj\u0105 daleko od wybrze\u017ca. Gdy po kilku latach pobytu w morzu osi\u0105gn\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 p\u0142ciow\u0105, latem lub jesieni\u0105 wst\u0119puj\u0105 do rzek na tar\u0142o. W rzekach samice kopi\u0105 w \u017cwirze gniazda, do kt\u00f3rych sk\u0142adaj\u0105 ikr\u0119. Samce, przybrawszy godowe ubarwienie, s\u0105 bardzo agresywne. Gdy w pobli\u017cu samic pojawi\u0105 si\u0119 inni konkurenci, zostaj\u0105 gwa\u0142townie odp\u0119dzeni. Po tarle doros\u0142e ryby nie gin\u0105, a narybek pozostaje w rzekach od dw\u00f3ch do czterech lat.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Troch\u0119 inaczej wygl\u0105da \u017cycie w\u0119drownych golc\u00f3w na Spitsbergenie i innych obszarach le\u017c\u0105cych najdalej na p\u00f3\u0142noc. Powodem jest kr\u00f3tkie polarne lato. Tutaj golce przebywaj\u0105 w morzu bardzo kr\u00f3tko, od 30 do 50 dni, w okresie od czerwca do po\u0142owy sierpnia lub pocz\u0105tku wrze\u015bnia. Wtedy bardzo intensywnie \u017ceruj\u0105. Po powrocie do w\u00f3d s\u0142odkich doros\u0142e ryby odbywaj\u0105 tar\u0142o i zostaj\u0105 tu przez ca\u0142\u0105 zim\u0119. Do morza sp\u0142yn\u0105 dopiero nast\u0119pnego lata, gdy zn\u00f3w b\u0119dzie ono wolne od lodu.<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz formy w\u0119drownej s\u0105 r\u00f3wnie\u017c golce stale pozostaj\u0105ce w rzekach, podobnie jak nasz pstr\u0105g potokowy. Niekt\u00f3re odbywaj\u0105 kr\u00f3tkie w\u0119dr\u00f3wki tar\u0142owe w obr\u0119bie w\u00f3d s\u0142odkich, dlatego nazywane s\u0105 p\u00f3\u0142w\u0119drownymi. Bardzo ciekawe s\u0105 te\u017c rezydentalne golce \u017cyj\u0105ce w jeziorach oligotroficznych, a nawet ultraoligotroficznych, czyli skrajnie ubogich w pokarm, kt\u00f3re odmarzaj\u0105 jedynie na kilka miesi\u0119cy w roku. Golce musz\u0105 tu bardzo oszcz\u0119dnie gospodarowa\u0107 uzyskan\u0105 z pokarmu energi\u0105 i r\u00f3wnie\u017c pod tym wzgl\u0119dem s\u0105 mistrzami prze\u017cycia. Powszechny jest tu kanibalizm. W takich jeziorach najbardziej ujawnia si\u0119 ich ogromna zdolno\u015b\u0107 przystosowawcza. Mog\u0105 wytwarza\u0107 w nich kilka znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105cych form, zw\u0142aszcza gdy s\u0105 same, bo w tych warunkach inne gatunki ryb prze\u017cy\u0107 nie s\u0105 w stanie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dobrym przyk\u0142adem jest tu jezioro Thingvalla na Islandii. \u017byj\u0105 w nim a\u017c cztery formy golca, kt\u00f3re zajmuj\u0105 r\u00f3\u017cne siedliska, inaczej wygl\u0105daj\u0105 i zjadaj\u0105 r\u00f3\u017cny pokarm. S\u0105 tam wi\u0119c golce du\u017ce (do 33 cm) i ma\u0142e (do 8 cm), \u017ceruj\u0105ce przy dnie w strefie przybrze\u017cnej. Maj\u0105 p\u00f3\u0142dolny otw\u00f3r g\u0119bowy i stosunkowo ciemne ubarwienie. Jest te\u017c forma drapie\u017cna (do 35 cm). Te golce maj\u0105 du\u017cy ko\u0144cowy otw\u00f3r g\u0119bowy, przebywaj\u0105 w r\u00f3\u017cnych strefach jeziora, wsz\u0119dzie tam, gdzie mog\u0105 polowa\u0107 na inne ryby. Czwarta forma, planktono\u017cerna (do 19 cm), wyst\u0119puje w strefie otwartej wody (pelagialu). Ma spore oczy i srebrzyste ubarwienie, przypomina wi\u0119c nieco sielaw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy tymi formami maj\u0105 pod\u0142o\u017ce genetyczne, gdy\u017c utrzymuj\u0105 si\u0119 tak\u017ce u ryb wychowanych w warunkach sztucznych. Te golce s\u0105 wi\u0119c przyk\u0142adem pocz\u0105tkowej fazy tworzenia si\u0119 nowych gatunk\u00f3w. Mamy tu zatem do czynienia z ewolucj\u0105 przy\u0142apan\u0105 na gor\u0105cym uczynku i z tego w\u0142a\u015bnie powodu golce wzbudzi\u0142y ostatnio tak du\u017ce zainteresowanie w\u015br\u00f3d badaczy. Dot\u0105d lepiej zbadano tylko golce z po\u0142udniowego obszaru ich wyst\u0119powania.

Na Spitsbergenie r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119puje kilka ich form, co stwierdzi\u0142em w rzekach Revelva i Lisbetelva, jeziorach Revvatnet i Svartvatnet. One te\u017c r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 kszta\u0142tem i ubarwieniem. Te, kt\u00f3re stale \u017cyj\u0105 w jeziorze i rzece, s\u0105 \u0142adniej ubarwione, maj\u0105 pomara\u0144czowe brzuchy i s\u0105 wyra\u017anie mniejsze. Natomiast te, kt\u00f3re przyp\u0142ywaj\u0105 na tar\u0142o z morza, s\u0105 wi\u0119ksze i srebrzyste. Czy te r\u00f3\u017cnice maj\u0105 pod\u0142o\u017ce genetyczne, dopiero si\u0119 oka\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Prof. dr hab. Andrzej Witkowski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spo\u015br\u00f3d wszystkich ryb s\u0142odkowodnych golec, zwany te\u017c pali\u0105 arktyczn\u0105, jest gatunkiem si\u0119gaj\u0105cym najdalej na p\u00f3\u0142noc. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5215,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5214"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5214"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5214\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5219,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5214\/revisions\/5219"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5215"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5214"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5214"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5214"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}