Wed\u0142ug podr\u0119cznik\u00f3w ichtiologii w naszym kraju wyst\u0119puj\u0105 trzy gatunki brzan: brzana, brzana karpacka i brzanka. W wydanym niedawno rozporz\u0105dzeniu brzan\u0119 karpack\u0105 obj\u0119to okresem i wymiarem ochronnym. W zwi\u0105zku z tym czytelnicy pytaj\u0105, jak odr\u00f3\u017cnia\u0107 brzan\u0119 karpack\u0105 od jej krewniaczek, nie chcieliby bowiem by\u0107 zaskoczeni np. przez stra\u017cnik\u00f3w, gdyby j\u0105 przypadkiem z\u0142owili. Mog\u0119 ich uspokoi\u0107: ta sztuka na pewno si\u0119 nikomu nie uda, bo tej ryby w Polsce nie ma i nigdy nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tki tej historii si\u0119gaj\u0105 lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Dr Halina Rolik z Instytutu Zoologii PAN w Warszawie, badaj\u0105c wtedy brzany z\u0142owione w Sanie (i jego dop\u0142ywach), odkry\u0142a osobniki, kt\u00f3re r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno od brzan, jak i brzanek. Najpierw uzna\u0142a, \u017ce s\u0105 one miesza\u0144cami tych dw\u00f3ch gatunk\u00f3w, p\u00f3\u017aniej jednak, gdy przebada\u0142a wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 takich dziwnych brzan, sk\u0142oni\u0142a si\u0119 do pogl\u0105du, \u017ce jest to odr\u0119bny podgatunek. W biologii podgatunek to grupa zwierz\u0105t, kt\u00f3ra r\u00f3\u017cni si\u0119 wyra\u017anie od gatunku w\u0142a\u015bciwego, jednak nie na tyle, \u017ceby j\u0105 wyodr\u0119bni\u0107. Podgatunki powstaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej na obrze\u017cach obszaru zasiedlonego przez gatunek w\u0142a\u015bciwy, a przyczyn\u0105 tego jest d\u0142ugotrwa\u0142a izolacja. Dr Rolik zaliczy\u0142a nowe brzany z Sanu do gatunku brzany kr\u0105g\u0142o\u0142uskiej, kt\u00f3ra wyst\u0119puje na Ba\u0142kanach. Podgatunek ten nazwa\u0142a Barbus cyclolepis waleckii, po polsku za\u015b brzan\u0105 karpack\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Brzana karpacka mia\u0142a jakoby zasiedla\u0107 nie tylko San, ale tak\u017ce Dunajec, Wis\u0142ok\u0119, Strwi\u0105\u017c i Wilg\u0119. Ichtiofauny trzech pierwszych rzek by\u0142y badane po roku 1970. Brzany karpackiej tam nie znaleziono, ale jej istnienia nie zakwestionowano. Zrobi\u0142 to dopiero czeski badacz Petr Kotlik, wraz z trzema kolegami, w pracy opublikowanej w zesz\u0142ym roku w czasopi\u015bmie \u201eFolia Zoologica\u201d. Zbadali oni dwa okazy brzan karpackich pochodz\u0105ce z kolekcji dr Rolik. Oba okaza\u0142y si\u0119 miesza\u0144cami brzany i brzanki, a nie odr\u0119bnym podgatunkiem. Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 ta rozbie\u017cno\u015b\u0107? Dr Rolik opiera\u0142a si\u0119 jedynie na cechach zewn\u0119trznych, natomiast wspomniany zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w zbada\u0142 r\u00f3\u017cnice genetyczne. Ich wyniki s\u0105 wi\u0119c znacznie bardziej pewne. Wniosek jest taki: brzana karpacka (Barbus cyclolepis waleckii) nie istnieje i nazwa ta nie powinna by\u0107 u\u017cywana.<\/p>\n\n\n\n
W tej samej pracy Petr Kotlik i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy podali jeszcze jedn\u0105 ciekaw\u0105 informacj\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie musia\u0142a by\u0107 uwzgl\u0119dniona w przysz\u0142ych polskich ksi\u0105\u017ckach ichtiologicznych. Dot\u0105d uwa\u017cano, \u017ce na terenie Polski wyst\u0119puje brzanka (Barbus petenyi), kt\u00f3r\u0105 po raz pierwszy opisano w po\u0142owie XIX wieku (badane okazy pochodzi\u0142y z obszaru Rumunii). Tymczasem, zdaniem wspomnianych badaczy, w Polsce \u017cyje nie ten, ale inny gatunek brzanki, w\u0142a\u015bnie przez nich wyodr\u0119bniony. I zn\u00f3w przyczyni\u0142a si\u0119 do tego genetyka, bo zewn\u0119trznie oba gatunki prawie si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105. Nowa brzanka wyst\u0119puje w potokach i rzekach Karpat Zachodnich (s\u0105 to przewa\u017cnie dop\u0142ywy Dunaju), zasiedla te\u017c dorzecze g\u00f3rnej Wis\u0142y. Z tego dorzecza badacze dysponowali tylko brzankami ze s\u0142owackiego odcinka Popradu, mimo to jest pewne, \u017ce polskie brzanki te\u017c nale\u017c\u0105 do tego w\u0142a\u015bnie gatunku.<\/p>\n\n\n\n
Nasza brzanka b\u0119dzie teraz nosi\u0107 naukow\u0105 nazw\u0119 Barbus carpathicus, co oczywi\u015bcie po polsku znaczy brzana karpacka. Mo\u017ce to wi\u0119c wprowadzi\u0107 pewne zamieszanie. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce w polskim nazewnictwie powinni\u015bmy mniejszy gatunek brzany wci\u0105\u017c nazywa\u0107 po prostu brzank\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Waldemar Borys<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wed\u0142ug podr\u0119cznik\u00f3w ichtiologii w naszym kraju wyst\u0119puj\u0105 trzy gatunki brzan: brzana, brzana karpacka i brzanka. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4763,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4762"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4762"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4762\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4764,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4762\/revisions\/4764"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4763"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}