{"id":4681,"date":"2003-05-15T23:46:00","date_gmt":"2003-05-15T21:46:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=4681"},"modified":"2021-10-31T23:47:39","modified_gmt":"2021-10-31T22:47:39","slug":"pierwsze-wedzisko-teleskopowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2003\/05\/15\/pierwsze-wedzisko-teleskopowe\/","title":{"rendered":"PIERWSZE W\u0118DZISKO TELESKOPOWE"},"content":{"rendered":"\n

Mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107, \u017ce w\u0119dzisko teleskopowe, nieodzowna cz\u0119\u015b\u0107 wyposa\u017cenia europejskiego w\u0119dkarza (w Stanach spotykane niezwykle rzadko!), jest wynalazkiem niezbyt dawnym i wi\u0105\u017ce si\u0119 z upowszechnieniem w\u0142\u00f3kien szklanych i grafitowych kompozyt\u00f3w. Nic bardziej b\u0142\u0119dnego. Najwcze\u015bniejszy opis takiego w\u0119dziska, z przynajmniej jedn\u0105 sekcj\u0105 przesuwaln\u0105 i chowaj\u0105c\u0105 si\u0119 w drugiej, pochodzi z po\u0142owy\u2026 pi\u0119tnastego wieku!<\/p>\n\n\n\n

Opis ten znalaz\u0142 si\u0119 w s\u0142ynnym \u201eTreatise of fishing with an angle\u201d (Traktat o w\u0119dkarstwie), pierwszym kompletnym dziele o naszym hobby, jakie wysz\u0142o spod pras drukarskich na Starym Kontynencie. Traktat by\u0142 jedn\u0105 z czterech cz\u0119\u015bci \u201eThe Boke of St. Albans\u201d (Ksi\u0119ga z St. Albans), traktuj\u0105cej nadto o polowaniu, sokolnictwie i – oddzielnie – o polowaniu na ptactwo. \u201eKsi\u0119ga\u201d ukaza\u0142a si\u0119 w roku 1496 w oficynie Wynkynda de Worde, ale sam \u201eTraktat\u201d ma histori\u0119 przynajmniej o 50 lat wcze\u015bniejsz\u0105, bo zachowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w manuskrypcie datowanym mniej wi\u0119cej na rok 1450; st\u0105d wniosek, \u017ce w\u0119dzisko teleskopowe by\u0142o znane ju\u017c w po\u0142owie wieku pi\u0119tnastego.<\/p>\n\n\n\n

Autorstwo \u201eTraktatu o w\u0119dkarstwie\u201d ma ciekaw\u0105 histori\u0119. Przez ca\u0142e stulecia przypisywano je Julianie Bernes, przeoryszy klasztoru w Sopwell. Uznaje si\u0119 j\u0105 te\u017c za autork\u0119 zawartego w \u201eKsi\u0119dze\u201d traktatu o my\u015blistwie. Jednak analiza literaturoznawcza nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nie mog\u0142a ona by\u0107 autork\u0105 obu tekst\u00f3w, bo s\u0105 one stylistycznie zbyt r\u00f3\u017cnorakie. Prawdziwy autor \u201eTraktatu o w\u0119dkarstwie\u201d pozostaje wi\u0119c nieznany, cho\u0107 legenda Juliany Bernes, pierwszej w historii w\u0119dkarki, jest wci\u0105\u017c \u017cywa (O Julianie Bernes pisa\u0142em obszerniej w \u201eW\u0119dkarzu Polskim\u201d, nr 138, 2002).

Wspomnia\u0142em, \u017ce \u201eTraktat\u201d jest dzie\u0142em kompletnym, poniewa\u017c poza opisem w\u0119dziska zawiera r\u00f3wnie\u017c obszerne rady, jak zrobi\u0107 \u017cy\u0142ki, sp\u0142awiki, haczyki, jakich u\u017cywa\u0107 obci\u0105\u017ce\u0144 i przyn\u0119t, kiedy i w jakich wodach \u0142owi\u0107 itp. Przede wszystkim zawiera opis 12 sztucznych muszek, opisanych po raz pierwszy z tak\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my do fragmentu traktuj\u0105cego o w\u0119dzisku. Zamieszczam go poni\u017cej w ca\u0142o\u015bci:
\u201eOto naucz\u0119 ci\u0119 teraz, jak wykona\u0107 profesjonalne w\u0119dzisko. Pomi\u0119dzy \u015bw. Micha\u0142em a Matki Boskiej Gromnicznej wytnij dobrej jako\u015bci, d\u0142ugi na p\u00f3\u0142tora fathoma (fathom = 1,8 m) i gruby jak d\u0142o\u0144 kij leszczyny, wierzby lub jesionu. U\u0142\u00f3\u017c go prosto w gor\u0105cym piecu, w wodzie i zaimpregnuj. Pozw\u00f3l mu stygn\u0105\u0107 i schn\u0105\u0107 przez miesi\u0105c. Nast\u0119pnie przywi\u0105\u017c kij ciasno sznurkiem do \u0142awy lub doskonale kwadratowego, du\u017cego kawa\u0142ka drewna. We\u017a drut g\u0142adki, prosty i ostry na jednym ko\u0144cu. Podgrzej ostry koniec w w\u0119glu drzewnym a\u017c do bia\u0142o\u015bci i przepal nim kij na wylot, zawsze prosto, w szpik, od obu ko\u0144c\u00f3w, a\u017c otwory si\u0119 spotkaj\u0105. Dalej wypal kij w dolnym ko\u0144cu za pomoc\u0105 szpikulca do ro\u017cnowania ptactwa i za pomoc\u0105 kolejnych szpikulc\u00f3w, popychaj\u0105c wi\u0119kszym od wcze\u015bniejszego i zawsze najwi\u0119kszym na ko\u0144cu. Tak uzyskasz otw\u00f3r w kszta\u0142cie sto\u017cka. Pozw\u00f3l kijowi pole\u017ce\u0107 i stygn\u0105\u0107 przez dwa dni. Odwi\u0105\u017c go nast\u0119pnie i pozw\u00f3l przeschn\u0105\u0107 w spiekocie na dachu do momentu, a\u017c b\u0119dzie kompletnie suchy.<\/p>\n\n\n\n

W tym samym okresie roku wytnij dobry kawa\u0142ek zielonej leszczyny i namocz go r\u00f3wnomiernie, u\u0142\u00f3\u017c prosto i pozw\u00f3l przeschn\u0105\u0107 wraz z kijem. Kiedy wyschn\u0105, spraw, by kawa\u0142ek (leszczyny) pasowa\u0142 do otworu w kiju, do po\u0142owy d\u0142ugo\u015bci kija.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

By przygotowa\u0107 pozosta\u0142\u0105 po\u0142ow\u0119 g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci, we\u017a przyzwoity p\u0119d tarniny, dzikiej jab\u0142oni, niespliku lub ja\u0142owca, ci\u0119ty o tej samej porze roku, dobrze wymoczony i prosty. Zwi\u0105\u017c dwie cz\u0119\u015bci tak, \u017ce g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 mo\u017ce dok\u0142adnie wej\u015b\u0107 na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci do otworu. Nast\u0119pnie naostrz kij tak, by by\u0142 sto\u017ckowy i \u015bci\u015bnij w dw\u00f3ch ko\u0144cach d\u0142ugimi \u017celaznymi obr\u0119czami, lub przytwierd\u017a najdok\u0142adniej, z ostrzem w dolnej cz\u0119\u015bci, dowi\u0105zanym do ruchomej ko\u0144c\u00f3wki tak, \u017ce mo\u017cesz ci\u0105gn\u0105\u0107 g\u00f3rn\u0105 sekcj\u0119 w t\u0119 i odwrotn\u0105 stron\u0119. Dalej, w\u0142\u00f3\u017c g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 na cztery palce od g\u00f3rnego ko\u0144ca kija w taki spos\u00f3b, \u017ce grubo\u015b\u0107 sekcji b\u0119dzie taka sama. Nast\u0119pnie \u017cy\u0142k\u0105 z sze\u015bciu w\u0142os\u00f3w obwi\u0105\u017c g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w\u0119dziska od miejsca, gdzie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 wcze\u015bniej zwi\u0105zane ze sob\u0105 cz\u0119\u015bci, a\u017c do ko\u0144c\u00f3wki. Zwi\u0105\u017c \u017cy\u0142k\u0119 u ko\u0144ca mocno w p\u0119tl\u0119, do kt\u00f3rej przytwierdzisz p\u00f3\u017aniej \u017cy\u0142k\u0119. Tak oto uczynisz w\u0119dzisko na tyle sekretnym, \u017ce mo\u017cesz z nim chodzi\u0107, a nikt nie b\u0119dzie wiedzia\u0142, co zamierzasz. B\u0119dzie lekkie i wywa\u017cone, by\u015b \u0142owi\u0142 ku przyjemno\u015bci. Dla wi\u0119kszej wygody oto jego ilustracja ku przyk\u0142adowi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jak wynika z opisu, czasami mglistego, teleskopowe w\u0119dzisko \u015bredniowiecznego w\u0119dkarza sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci. Dwie szczytowe, zwi\u0105zane razem i wzmocnione u ko\u0144ca omotk\u0105 z sze\u015bciu ko\u0144skich w\u0142os\u00f3w, chowa\u0142y si\u0119 w trzeciej, grubej jak rami\u0119. Mog\u0142o by\u0107 wykonane z trzech gatunk\u00f3w drewna. Istotny jest czas wycinania ga\u0142\u0105zek, w okresie od wrze\u015bnia do lutego, czyli wtedy, kiedy drzewo pozbawione jest wi\u0119kszo\u015bci sok\u00f3w, co przyspiesza proces schni\u0119cia, na kt\u00f3re autor \u201eTraktatu\u201d zdaje si\u0119 zwraca\u0107 znaczn\u0105 uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W\u0119dzisko, co sugeruj\u0105 nieprzytoczone tutaj fragmenty \u201eTraktatu\u201d, mia\u0142o charakter uniwersalny. S\u0142u\u017cy\u0142o zar\u00f3wno do po\u0142ow\u00f3w na sztuczn\u0105 muszk\u0119, jak i na wszelkie przyn\u0119ty naturalne, \u017cywca nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c. Jego d\u0142ugo\u015b\u0107 by\u0142a do\u015b\u0107 znaczna. Dolna cz\u0119\u015b\u0107 mia\u0142a 1,5 fathoma (ok. 2,7 metra), dwie pozosta\u0142e, \u0142\u0105cznie, przynajmniej 1,5 fathoma, razem wi\u0119c 5,4 metra. U\u0142atwia\u0142o to rzuty, pami\u0119tajmy bowiem, \u017ce ko\u0142owrotk\u00f3w jeszcze wtedy nie by\u0142o, w Europie pojawi\u0142y si\u0119 dopiero dwie\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej. \u017belazne obr\u0119cze \u015bciskaj\u0105ce doln\u0105, wydr\u0105\u017con\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w\u0119dziska, chroni\u0142y je przed p\u0119kaniem i da\u0142y pocz\u0105tek p\u00f3\u017aniejszym skuwkom.<\/p>\n\n\n\n

Tajemniczo przedstawia si\u0119 sprawa \u201eruchomej ko\u0144c\u00f3wki\u201d (w oryginale \u201epulling device\u201d) pozwalaj\u0105cej przesuwa\u0107 g\u00f3rn\u0105 sekcj\u0119 wewn\u0105trz grubego dolnika. Autor nie opisuje jej szczeg\u00f3\u0142owo, ale na rysunku wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce ma ona kszta\u0142t spiczastej, walcowatej, kr\u00f3tkiej ga\u0142ki. Z sekcj\u0105 \u015brodkow\u0105, wk\u0142adan\u0105 od ty\u0142u r\u0119koje\u015bci, by\u0142a prawdopodobnie po\u0142\u0105czona sznurkiem, lecz \u201eTraktat\u201d o tym nie wspomina.

Uwaga ko\u0144cowa, usprawiedliwiaj\u0105ca tytu\u0142. Teleskop nie s\u0142u\u017cy\u0142 wygodzie, co wydawa\u0142oby si\u0119 oczywiste. Skr\u00f3cenie w\u0119dziska mia\u0142o sugerowa\u0107, \u017ce jest to laska (cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce podejrzanie d\u0142uga), cel tego zabiegu by\u0142 za\u015b taki, by ukry\u0107 zamiary w\u0119dkarza, co wyra\u017anie sugeruje koniec zamieszczonego opisu (\u201eNikt nie b\u0119dzie wiedzia\u0142, co zamierzasz.\u201d). W okresie, gdy \u201eTraktat\u201d powstawa\u0142, w\u0119dkarstwo nie by\u0142o sportem powszechnie akceptowanym w\u015br\u00f3d ludzi bogatszych i szlachetnie urodzonych. A przecie\u017c to do nich adresowana by\u0142a \u201eKsi\u0119ga\u201d, bo w\u00f3wczas tylko oni potrafili czyta\u0107. Tak oto potrzeba kamufla\u017cu zrodzi\u0142a rewelacyjny pod wzgl\u0119dem technicznym wynalazek.<\/p>\n\n\n\n

Jan Wawak<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107, \u017ce w\u0119dzisko teleskopowe, nieodzowna cz\u0119\u015b\u0107 wyposa\u017cenia europejskiego w\u0119dkarza (w Stanach spotykane niezwykle rzadko!), jest wynalazkiem niezbyt dawnym i wi\u0105\u017ce si\u0119 z upowszechnieniem w\u0142\u00f3kien szklanych i grafitowych kompozyt\u00f3w. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4683,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4681"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4681"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4684,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4681\/revisions\/4684"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}