{"id":4365,"date":"2003-02-08T20:38:00","date_gmt":"2003-02-08T19:38:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=4365"},"modified":"2021-10-31T20:42:50","modified_gmt":"2021-10-31T19:42:50","slug":"szczupak-fryderyka-wielkiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2003\/02\/08\/szczupak-fryderyka-wielkiego\/","title":{"rendered":"SZCZUPAK FRYDERYKA WIELKIEGO"},"content":{"rendered":"\n<p>Szczupak od niepami\u0119tnych czas\u00f3w cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d w\u0119dkarzy. Nie ma licz\u0105cej si\u0119 monografii dotycz\u0105cej w\u0119dkarstwa, kt\u00f3ra nie po\u015bwi\u0119ci\u0142aby mu odr\u0119bnego om\u00f3wienia. Jest to ponadto jedna z nielicznych ryb s\u0142odkowodnych, mo\u017ce poza \u0142ososiem, pstr\u0105giem i karpiem, kt\u00f3ra od stuleci i na sta\u0142e zadomowi\u0142a si\u0119 w literaturze, zbiorowej wyobra\u017ani, a wreszcie w historii. O szczupaku wspomina fi\u0144ska epopeja narodowa Kalewala. Przekaz historyczny g\u0142osi, \u017ce by\u0142 sprawc\u0105 \u015bmierci Teodoryka Wielkiego, gockiego w\u0142adcy Rzymu (VI wiek n.e.). Bajk\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0142 mu wielki rosyjski bajkopisarz Iwan Kry\u0142ow, by przywo\u0142a\u0107 tylko kilka z wielu przyk\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Popularno\u015b\u0107 rodzi legendy. Jedna z najciekawszych i naj\u017cywotniejszych dotyczy tzw. cesarskiego szczupaka. Ot\u00f3\u017c w roku 1497 w jeziorze nieopodal Mannheim zosta\u0142 rzekomo z\u0142owiony szczupak, kt\u00f3ry do skrzeli mia\u0142 przytwierdzone miedziane obr\u0119cze. Na g\u0142\u00f3wnej, wi\u0119kszej obr\u0119czy by\u0142a wygrawerowana informacja w j\u0119zyku greckim: \u201eJestem najpierwsz\u0105 z ryb wpuszczonych do tego jeziora r\u0119kami Fryderyka, w\u0142adcy \u015bwiata. Pi\u0105tego pa\u017adziernika, roku pa\u0144skiego tysi\u0105c dwie\u015bcie trzydziestego\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"413\" height=\"650\" src=\"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4367\" srcset=\"https:\/\/wedkarz.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-2.jpg 413w, https:\/\/wedkarz.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-2-191x300.jpg 191w, https:\/\/wedkarz.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-2-267x420.jpg 267w\" sizes=\"(max-width: 413px) 100vw, 413px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Z por\u00f3wnania dat wynika, jakoby \u00f3w szczupak \u017cy\u0142 w jeziorze 267 lat. \u0179r\u00f3d\u0142a historyczne okre\u015blaj\u0105 przy tym jego wag\u0119 na 157 kilogram\u00f3w. Dzisiaj zbyliby\u015bmy te ustalenia \u015bmiechem i uznali za niedorzeczne. \u00d3wcze\u015bnie jednak sta\u0142o si\u0119 inaczej i legenda o szczupaku Fryderyka II, zwanego Wielkim, by\u0142a \u017cywa przez kolejne trzy stulecia.<\/p>\n\n\n\n<p>Do jej szerokiego upowszechnienia przyczyni\u0142 si\u0119 zw\u0142aszcza Konrad Gessner, szwajcarski biolog i medyk. W monumentalnym, pi\u0119ciotomowym dziele Historia Animalium (1551 &#8211; 1558) nie tylko nada\u0142 legendzie wymiar prawdy naukowej, ale dodatkowo przerysowa\u0142 wspomniane obr\u0119cze znalezione pono\u0107 na ciele szczupaka. Dzie\u0142o Gessnera cieszy\u0142o si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105. Bogato i pi\u0119knie ilustrowane, by\u0142o t\u0142umaczone na wiele j\u0119zyk\u00f3w, przedrukowywane pod rozmaitymi tytu\u0142ami, zar\u00f3wno w formie kompletnej, jak i we fragmentach.<\/p>\n\n\n\n<p>Wraz ze wzrastaj\u0105c\u0105 liczb\u0105 wyda\u0144 utrwala\u0142a si\u0119 legenda o cesarskim szczupaku. Bez zastrze\u017ce\u0144 powt\u00f3rzy\u0142 j\u0105 anonimowy autor \u201eThe arte of angling\u201d (Sztuka w\u0119dkowania &#8211; 1577). O dziwo, bez wahania opisa\u0142 legend\u0119 Izaak Walton, najpopularniejszy autor w\u0119dkarski \u015bwiata, kt\u00f3rego ksi\u0119ga \u201eThe Compleat Angler\u201d pochodz\u0105ca z 1653 roku doczeka\u0142a si\u0119 setek wyda\u0144 na ca\u0142ym \u015bwiecie i w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w anglosaskich nale\u017cy do szkolnych lektur, bo jest tak\u017ce znacz\u0105cym dzie\u0142em literackim. Legenda dotar\u0142a r\u00f3wnie\u017c do Polski. Tak oto przytacza j\u0105 w \u201eNowych Atenach, albo Akademii Wszelkiej Sciencji pe\u0142nej\u2026\u201d Benedykt Chmielowski (1745):<br>\u201eLucius Szczuka, Szczupak, inaczej Lupus Fluviatilis, kt\u00f3ry i swemu nie przepuszcza rodzajowi, takiej jest \u017car\u0142oczno\u015bci propriis nec parcit Alumnis. D\u0142ugo\u015b\u0107 wieku Szczuki z tej patet Historii: \u017ce Fryderyk II Cesarz Rzymski r\u0119k\u0105 swoj\u0105 ko\u0142o Hailbrum, vulgo Haitbrunny Miasta Szwabii, do stawu, czyli sadzawki nowej wpu\u015bciwszy jednego, w\u0142o\u017cywszy wprz\u00f3d na kark jego obr\u0119cz miedzian\u0105 z Greckim napisem takim: Ego sum ille piscis huic stagno omnium primus impositus Frederici II manu die 5 8bris Anno 1230. Konfrontowano czas wpuszczenia Szczuki z czasem znalezienia, admirowano, \u017ce \u017cy\u0142 lat 267, jako pisze Gesnerus, Jonstonus i inni\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"406\" height=\"650\" src=\"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4366\" srcset=\"https:\/\/wedkarz.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-1.jpg 406w, https:\/\/wedkarz.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-1-187x300.jpg 187w, https:\/\/wedkarz.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/z-fryder-1-262x420.jpg 262w\" sizes=\"(max-width: 406px) 100vw, 406px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201eNowe Ateny\u201d d\u0142ugo uwa\u017cano za pomnik barokowego grafoma\u0144stwa w Polsce, cho\u0107 dzie\u0142o to, b\u0119d\u0105ce pierwsz\u0105 w naszym pi\u015bmiennictwie encyklopedi\u0105 powszechn\u0105, cieszy\u0142o si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105. Dzi\u015b coraz wi\u0119ksza liczba badaczy spogl\u0105da na nie z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 raczej ni\u017c z oburzeniem. Notatka Chmielowskiego o tyle zas\u0142uguje na uwag\u0119, \u017ce autor trafnie odczyta\u0142, gdzie szczupaka z\u0142owiono &#8211; w Hailbrum (dzisiaj Heilbronn) w Szwabii. Wielu wcze\u015bniejszych pisarzy, w tym r\u00f3wnie\u017c Gessner i wspomniani anglosasi, przeinaczali Szwabi\u0119 na Szwecj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Na uwag\u0119 zas\u0142uguje posta\u0107 Fryderyka Wielkiego. Ten niezwyk\u0142y w\u0142adca, Cesarz Rzymski Narodu Niemieckiego, poliglota, dwukrotnie ekskomunikowany, zdobywca Jerozolimy, by\u0142 autorem dot\u0105d studiowanej rozprawy o sokolnictwie \u201eDe arte venandi cum avibus\u201d. Niekt\u00f3rzy badacze przedmiotu uwa\u017caj\u0105, \u017ce jest to pierwszy nowo\u017cytny my\u015bliwy i w\u0119dkarz.<\/p>\n\n\n\n<p>Jakie by\u0142y losy cesarskiego szczupaka po z\u0142owieniu? Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w nie znamy. Najpierw zosta\u0142 on rzekomo przetransportowany do Heidelbergu, stolicy Cesarstwa Niemieckiego. Faktem jest natomiast, \u017ce katedra w Mannheim przez d\u0142ugie lata szczyci\u0142a si\u0119 posiadaniem monstrualnego rybiego szkieletu, kt\u00f3ry mierzy\u0142 blisko 6 metr\u00f3w. P\u00f3\u017aniejsze badania wykaza\u0142y, \u017ce szkielet sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z kr\u0119g\u00f3w nie nale\u017c\u0105cych do jednego osobnika. S\u0142ynne Muzeum Historii Naturalnej w Londynie dot\u0105d wystawia XVII-wieczne malowid\u0142o niezidentyfikowanego autora, przedstawiaj\u0105ce cesarskiego szczupaka (!). Czy wi\u0119c szczupak z Heilbronn naprawd\u0119 by\u0142 tylko wymys\u0142em?<\/p>\n\n\n\n<p>Jan Wawak<br>USA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Szczupak od niepami\u0119tnych czas\u00f3w cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d w\u0119dkarzy. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4368,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4365"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4365"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4369,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4365\/revisions\/4369"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4368"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}