{"id":4333,"date":"2003-01-31T20:22:00","date_gmt":"2003-01-31T19:22:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=4333"},"modified":"2021-10-31T20:24:40","modified_gmt":"2021-10-31T19:24:40","slug":"plociowe-ciekawostki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2003\/01\/31\/plociowe-ciekawostki\/","title":{"rendered":"P\u0141OCIOWE CIEKAWOSTKI"},"content":{"rendered":"\n

PROBLEMY MATRYMONIALNE
Gdy obserwujemy z brzegu tr\u0105ce si\u0119 p\u0142ocie, mo\u017ce si\u0119 nam wydawa\u0107, \u017ce na tarlisku panuje chaos. W rzeczywisto\u015bci jest inaczej. Tarlisko podzieli\u0142y mi\u0119dzy siebie samce, kt\u00f3re zawsze pojawiaj\u0105 si\u0119 tam jako pierwsze i staraj\u0105 si\u0119 zaj\u0105\u0107 jak najlepsze miejsce do odbycia god\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie chodzi o to, by by\u0142o ono poro\u015bni\u0119te wodn\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105). Oczywi\u015bcie dochodzi przy tym do spor\u00f3w i konflikt\u00f3w, ale dzi\u0119ki temu najlepsze samce zapewniaj\u0105 swojemu potomstwu najlepsze warunki do rozwoju.<\/p>\n\n\n\n

Znalezienie i obronienie takiego miejsca to najwa\u017cniejszy atut samca wobec samicy. Od tego bowiem zale\u017cy, czy zechce ona przyst\u0105pi\u0107 z nim do tar\u0142a. Ostateczn\u0105 decyzj\u0119 podejmuje bowiem samica. Dosy\u0107 cz\u0119ste to zjawisko u zwierz\u0105t, pono\u0107 wyst\u0119puje tak\u017ce u ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Ale dla samiczki dobre l\u0119gowisko nie za\u0142atwia jeszcze wszystkiego. Dok\u0142adnie przygl\u0105da si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przysz\u0142emu wybrankowi. Szuka na nim oznak zdrowia lub choroby. Najwi\u0119ksze wzi\u0119cie maj\u0105 samce w pe\u0142ni zdrowe. Co jednak robi\u0107, gdy takich nie ma? Na to samice te\u017c maj\u0105 spos\u00f3b. Niekt\u00f3re paso\u017cyty zmieniaj\u0105 wysypk\u0119 per\u0142ow\u0105 na ciele samca. Ta wysypka, rodzaj szaty godowej, to jasne wzg\u00f3rki zrogowacia\u0142ej sk\u00f3ry znajduj\u0105ce si\u0119 na g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci g\u0142owy i tu\u0142owia. Stwierdzono, \u017ce samce silnie zaatakowane przez nicienie maj\u0105 mniej wysypki na bokach cia\u0142a, natomiast te, kt\u00f3re pad\u0142y ofiar\u0105 skorupiaka paso\u017cytuj\u0105cego na skrzelach (Diplozoon), maj\u0105 jej mniej na ca\u0142ym ciele.<\/p>\n\n\n\n

Gdy samica nie ma mo\u017cliwo\u015bci wyboru samca zdrowego, nie jest jej oboj\u0119tne, z kt\u00f3rym przyst\u0105pi do tar\u0142a. Odporno\u015b\u0107 na paso\u017cyty ma bowiem pod\u0142o\u017ce wrodzone (genetyczne). Oznacza to, \u017ce i ona sama na niekt\u00f3re z nich jest bardziej odporna, a na inne podatna. Samica odporna na nicienie b\u0119dzie si\u0119 stara\u0142a wytrze\u0107 z samcem odpornym na paso\u017cyta skrzelowego, i odwrotnie. Samice robi\u0105 to po to, \u017ceby za po\u015brednictwem swego partnera przekaza\u0107 potomstwu t\u0119 odporno\u015b\u0107, kt\u00f3rej same nie posiadaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jest to ciekawy przyk\u0142ad tego, jak organizm, cho\u0107 sam nie mo\u017ce si\u0119 przed paso\u017cytem broni\u0107, pr\u00f3buje tak\u0105 ochron\u0119 zapewni\u0107 potomstwu, wykorzystuj\u0105c przy tym widoczne skutki dzia\u0142ania tego paso\u017cyta (samica obserwuje, jak\u0105 wysypk\u0119 ma samiec). Najcz\u0119\u015bciej sytuacja jest odwrotna, to paso\u017cyt potrafi zmy\u015blnie manipulowa\u0107 ryb\u0105 dla w\u0142asnych cel\u00f3w. Przyk\u0142adem jest chocia\u017cby tasiemiec rzemieniec (Ligula). Zara\u017cone nim p\u0142ocie zamiast, jak zwykle, przebywa\u0107 w pobli\u017cu dna lub w wodnej toni, p\u0142ywaj\u0105 blisko powierzchni wody, w dodatku bardzo powoli. Tutaj s\u0105 bardziej nara\u017cone na atak rybo\u017cernego ptaka. O to w\u0142a\u015bnie chodzi tasiemcowi, bo ptasi przew\u00f3d pokarmowy to jedyne miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 dalszy jego rozw\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n

P\u0141OCIE I OKONIE
P\u0142ocie i okonie nale\u017c\u0105 do najpospolitszych ryb \u017cyj\u0105cych w naszym kraju. Gdzie s\u0105 p\u0142ocie, tam te\u017c zwykle wyst\u0119puj\u0105 okonie. Musz\u0105 wi\u0119c sobie wchodzi\u0107 w drog\u0119. Przyjmuje si\u0119, \u017ce w jeziorze (lub innym zbiorniku) zeutrofizowanym lepiej si\u0119 wiedzie p\u0142ociom, a gorzej okoniom. P\u0142o\u0107 bowiem potrafi znacznie sprawniej chwyta\u0107 drobne skorupiaki (rozwielitki, oczliki). W dodatku robi to jakby w biegu, p\u0142yn\u0105c ca\u0142y czas szybko. Natomiast oko\u0144 przed samym atakiem na chwil\u0119 si\u0119 zatrzymuje. Ju\u017c w stadium narybku daje to p\u0142ociom znaczn\u0105 przewag\u0119 nad okoniami, bo w tym samym czasie mog\u0105 one chwyci\u0107 wi\u0119cej pokarmu. Okoniom nie pozostaje nic innego, jak przej\u015b\u0107 na inn\u0105 diet\u0119. Ich najwa\u017cniejszym pokarmem staj\u0105 si\u0119 drobne zwierz\u0119ta \u017cyj\u0105ce na dnie w pobli\u017cu brzeg\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Problem w tym, \u017ce w tych samych miejscach i tego samego pokarmu szukaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c okonie troch\u0119 starsze. Dochodzi wi\u0119c do silnej konkurencji mi\u0119dzy dwoma lub nawet trzema rocznikami okoni i automatycznie spada ich tempo wzrostu, najsilniej oczywi\u015bcie u rocznik\u00f3w najm\u0142odszych. Skutki tego s\u0105 dalekosi\u0119\u017cne. Takie s\u0142abo wyro\u015bni\u0119te sztuki \u0142atwiej padaj\u0105 ofiar\u0105 drapie\u017cnik\u00f3w, w starszym wieku osi\u0105gaj\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 p\u0142ciow\u0105 i p\u00f3\u017aniej przechodz\u0105 na drapie\u017cny tryb \u017cycia (zwykle nast\u0119puje to dopiero po przekroczeniu 15 cm d\u0142ugo\u015bci). Drobny oko\u0144 natomiast lepiej sobie radzi w\u015br\u00f3d niezbyt g\u0119stych wodnych ro\u015blin, \u0142atwiej znajduje tam pokarm. Dlatego w jeziorach czystych, gdzie ro\u015blinno\u015b\u0107 jest dobrze rozwini\u0119ta, w strefie przybrze\u017cnej okonie maj\u0105 przewag\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Dominacja p\u0142oci nad okoniem bierze si\u0119 te\u017c st\u0105d, \u017ce mog\u0105 one zjada\u0107 glony, detrytus (szcz\u0105tki obumar\u0142ych organizm\u00f3w) i ro\u015bliny, gdy tymczasem oko\u0144 to zdeklarowany mi\u0119so\u017cerca. Jedynie w jeziorach czystych i ubogich w pokarm daje to fory okoniowi. Z wiekiem staje si\u0119 on bowiem gro\u017anym rybo\u017cerc\u0105, co pozwala mu wykorzystywa\u0107 pokarm, kt\u00f3ry dla p\u0142otek jest niedost\u0119pny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Z PRZODU G\u0141ODNE, Z TY\u0141U NAJEDZONE
\u0141awice ryb najcz\u0119\u015bciej nie maj\u0105 sta\u0142ych lider\u00f3w. Przodownicy ci\u0105gle si\u0119 zmieniaj\u0105. Czasem co prawda wida\u0107, \u017ce na czele stada p\u0142yn\u0105 albo osobniki najwi\u0119ksze, albo ca\u0142kiem ma\u0142e (oba warianty stosuj\u0105 karpie), ale i w ramach tych grup dochodzi do zmian. Trzeba wi\u0119c by\u0107 bardzo uwa\u017cnym obserwatorem, \u017ceby dostrzec, \u017ce w \u0142awicy ryb panuj\u0105 jakie\u015b regu\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Uda\u0142o si\u0119 to niemieckiemu badaczowi Jensowi Krausemu, kt\u00f3ry obecnie pracuje w Wielkiej Brytanii. W\u0142a\u015bnie tam obserwowa\u0142 on mieszane \u0142awice p\u0142oci i jelcy w ma\u0142ej bystrej rzece. Zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ryby p\u0142yn\u0105ce z przodu cz\u0119\u015bciej chwytaj\u0105 niesione z pr\u0105dem cz\u0105stki pokarmu. To jeszcze niczego nie dowodzi, dlatego dodatkowo przeprowadzi\u0142 prosty eksperyment. Z\u0142owi\u0142 pewn\u0105 liczb\u0119 p\u0142oci i podzieli\u0142 je na dwie grupy. Jedn\u0105 z nich przez trzy dni g\u0142odzi\u0142, druga mog\u0142a w tym czasie je\u015b\u0107 do woli. Ryby z ka\u017cdej grupy oznakowa\u0142 r\u00f3\u017cnymi plamami, a potem zn\u00f3w wpu\u015bci\u0142 je do wody. Cz\u0119\u015b\u0107 tych ryb gdzie\u015b znik\u0142a, prawdopodobnie na skutek stresu odp\u0142yn\u0119\u0142y, reszta jednak przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do rodzimej \u0142awicy. Pierwszego dnia p\u0142ocie g\u0142odzone przebywa\u0142y g\u0142\u00f3wnie z przodu stada, a dobrze od\u017cywione z ty\u0142u. Po kilku dniach sytuacja si\u0119 wyr\u00f3wna\u0142a i dawna g\u0142od\u00f3wka nie wp\u0142ywa\u0142a ju\u017c na miejsce w \u0142awicy. W p\u00f3\u017aniejszych badaniach Krause stwierdzi\u0142, \u017ce tak\u017ce w wodach stoj\u0105cych na czele \u0142awicy p\u0142yn\u0105 p\u0142ocie g\u0142odne, a najedzone na jej ko\u0144cu.<\/p>\n\n\n\n

Zajmowanie pewnych miejsc w \u0142awicy daje r\u00f3\u017cne korzy\u015bci, zwi\u0105zane nie tylko z dost\u0119pno\u015bci\u0105 pokarmu. Gdy ryba p\u0142ynie z ty\u0142u grupy, traci mniej energii, bo op\u00f3r wody jest tam mniejszy. To samo zjawisko wykorzystuj\u0105 ptaki lec\u0105ce w kluczach i kolarze jad\u0105cy w peletonie. Pozycja w \u0142awicy wi\u0105\u017ce si\u0119 tak\u017ce z bezpiecze\u0144stwem. Najmniej zagro\u017cony jest jej \u015brodek. Dlatego ryby zabiegaj\u0105 o to miejsce zw\u0142aszcza wtedy, gdy czuj\u0105 zagro\u017cenie ze strony drapie\u017cnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Waldemar Borys<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdy obserwujemy z brzegu tr\u0105ce si\u0119 p\u0142ocie, mo\u017ce si\u0119 nam wydawa\u0107, \u017ce na tarlisku panuje chaos. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4334,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4333"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4333"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4333\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4336,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4333\/revisions\/4336"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4334"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4333"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}