{"id":4164,"date":"2002-11-16T00:59:00","date_gmt":"2002-11-15T23:59:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=4164"},"modified":"2021-09-16T01:01:48","modified_gmt":"2021-09-15T23:01:48","slug":"wedlug-stalego-schematu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2002\/11\/16\/wedlug-stalego-schematu\/","title":{"rendered":"WED\u0141UG STA\u0141EGO SCHEMATU"},"content":{"rendered":"\n

Ryby drapie\u017cne, jak szczupak, bole\u0144, oko\u0144 lub sandacz, podczas ataku na zdobycz korzystaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z dw\u00f3ch zmys\u0142\u00f3w: wzroku i linii nabocznej. Kt\u00f3ry z nich jest wa\u017cniejszy? To pytanie nie jest ca\u0142kiem w\u0142a\u015bciwe, bo \u017ceby atak si\u0119 uda\u0142, drapie\u017cnik musi \u0142\u0105czy\u0107 informacje docieraj\u0105ce za po\u015brednictwem obu tych zmys\u0142\u00f3w. Gdyby jednak kto\u015b bardzo nalega\u0142, to ostatecznie mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107, \u017ce wzrok przekazuje tych informacji troch\u0119 wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

Podczas ataku, czynno\u015bci na poz\u00f3r prostej i rozgrywaj\u0105cej si\u0119 b\u0142yskawicznie, znaczenie informacji docieraj\u0105cych do m\u00f3zgu ryby ze zmys\u0142\u00f3w wzroku i linii nabocznej si\u0119 zmienia. Jak to si\u0119 dzieje, wyja\u015bniaj\u0105 bardzo ciekawe badania tr\u00f3jki ameryka\u0144skich badaczy – Johna Newa, Lisy Fewkes i Asma Khana – z Loyola University w Chicago opublikowane w zesz\u0142ym roku w czasopi\u015bmie \u201eJournal of Experimental Biology\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Badacze owi trzymali w akwariach ryby o nazwie musky (bliscy krewni szczupaka) i filmowali je podczas atak\u00f3w na zdobycz (drobnic\u0119). Opisywali dok\u0142adnie ich zachowanie, mierzyli odleg\u0142o\u015bci i k\u0105ty mi\u0119dzy drapie\u017cnikiem a ofiar\u0105 przed i podczas ataku. \u017beby si\u0119 dowiedzie\u0107, jak\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 oba badane zmys\u0142y, musieli posun\u0105\u0107 si\u0119 do drastycznej metody, w tym przypadku jednak koniecznej i usprawiedliwionej. Cz\u0119\u015b\u0107 ryb pozbawili wzroku przecinaj\u0105c im nerwy wzrokowe, u innych chemicznie zablokowali lini\u0119 boczn\u0105, niekt\u00f3re poddali obu tym zabiegom.<\/p>\n\n\n\n

Musky prawie zawsze poluj\u0105 wed\u0142ug sta\u0142ego schematu. Najpierw powoli podp\u0142ywaj\u0105 do zauwa\u017conej zdobyczy na dogodn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107, potem nast\u0119puje atak w\u0142a\u015bciwy, czyli b\u0142yskawiczne uderzenie w kierunku ofiary. W do\u015bwiadczeniu nast\u0119powa\u0142o ono z odleg\u0142o\u015bci wynosz\u0105cej \u015brednio 13,5 cm, co stanowi\u0142o oko\u0142o 60% d\u0142ugo\u015bci drapie\u017cnika (musky bior\u0105ce udzia\u0142 w tym do\u015bwiadczeniu mia\u0142y od 15 do 25 cm). Taki spos\u00f3b atakowania jest u tych ryb, podobnie jak u naszych szczupak\u00f3w, najcz\u0119stszy, cho\u0107 nie jedyny. Na przyk\u0142ad w wodach przejrzystych mog\u0105 one, gdy zauwa\u017c\u0105 zdobycz, p\u0142yn\u0105\u0107 do niej bardzo szybko z wi\u0119kszej odleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Badania Amerykan\u00f3w wykaza\u0142y, \u017ce wzrok odgrywa najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 w pierwszej fazie ataku. Dzi\u0119ki niemu drapie\u017cnik lokalizuje zdobycz i si\u0119 do niej odpowiednio ustawia. Musky, kt\u00f3re by\u0142y pozbawione wzroku, r\u00f3wnie\u017c atakowa\u0142y, ale nie by\u0142o u nich fazy wolnego zbli\u017cania si\u0119 do zdobyczy, inaczej m\u00f3wi\u0105c musia\u0142a si\u0119 ona sama znale\u017a\u0107 w odleg\u0142o\u015bci umo\u017cliwiaj\u0105cej uderzenie (\u015brednio wynosi\u0142o to 3,2 cm). Co ciekawe, skuteczno\u015b\u0107 tych atak\u00f3w by\u0142a prawie taka sama (nieco ponad 70%) jak u musky, kt\u00f3re widzia\u0142y. Musky pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 wy\u0142\u0105cznie wzrokiem uderza\u0142y, gdy od ofiary dzieli\u0142o je \u015brednio 10 cm. By\u0142a to wi\u0119c odleg\u0142o\u015b\u0107 wyra\u017anie mniejsza ni\u017c w przypadku ryb, u kt\u00f3rych funkcjonowa\u0142y oba zmys\u0142y: i wzrok, i linia naboczna.<\/p>\n\n\n\n

Ta r\u00f3\u017cnica wskazuje, \u017ce do ustalenia najlepszej odleg\u0142o\u015bci ataku (a tak\u017ce k\u0105ta, ale ten w\u0105tek tutaj pomijamy) ryba wykorzystuje zar\u00f3wno wzrok, jak i lini\u0119 naboczn\u0105. Badacze s\u0105dz\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce linia naboczna przejmuje kontrol\u0119 nad atakiem w ostatniej jego fazie. Potwierdzaj\u0105 to tak\u017ce badania przeprowadzone kilka lat wcze\u015bniej przez innych naukowc\u00f3w z tego samego uniwersytetu.<\/p>\n\n\n\n

Osobniki dw\u00f3ch gatunk\u00f3w bass\u00f3w (te ryby podczas polowania te\u017c korzystaj\u0105 z oczu i linii nabocznej) by\u0142y przyzwyczajone do pobierania \u017cywego pokarmu podawanego zawsze w tym samym miejscu. Nieco z boku zainstalowano tam w\u0105sk\u0105 szklan\u0105 rurk\u0119, z kt\u00f3rej w kierunku g\u0142owy ryby wyrzucany by\u0142 strumie\u0144 wody. Pobudza\u0142 on lini\u0119 boczn\u0105. Strumie\u0144 ten wypuszczano w chwili, gdy ryba ju\u017c atakowa\u0142a podawany pokarm. Skutek by\u0142 taki, \u017ce w ostatnim momencie skr\u0119ca\u0142a w kierunku strumienia wody i atak trafia\u0142 w pustk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zmys\u0142 linii nabocznej jest ewolucyjnie bardzo stary, mieli go ju\u017c przodkowie ryb. Potem by\u0142 stale doskonalony. Organ ten okaza\u0142 si\u0119 na tyle przydatny, \u017ce opr\u00f3cz ryb zachowa\u0142y go p\u0142azy stale \u017cyj\u0105ce w wodzie, maj\u0105 go te\u017c kijanki. Dzi\u015b nawet in\u017cynierowie zajmuj\u0105cy si\u0119 bionik\u0105, czyli wykorzystywaniem pomys\u0142\u00f3w natury w konstruowanych przez siebie urz\u0105dzeniach, pr\u00f3buj\u0105 wyposa\u017cy\u0107 podwodne roboty w urz\u0105dzenie dzia\u0142aj\u0105ce podobnie jak linia naboczna. Ludziom, kt\u00f3rzy s\u0105 tego zmys\u0142u pozbawieni, trudno sobie wyobrazi\u0107, jak dzia\u0142a linia boczna. Okre\u015bla si\u0119 j\u0105 jako zmys\u0142 \u201edotyku na odleg\u0142o\u015b\u0107\u201d, ale to te\u017c niewiele wyja\u015bnia.<\/p>\n\n\n\n

Na ruch wody reaguj\u0105 specjalne cia\u0142ka czuciowe, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 znajdowa\u0107 w podsk\u00f3rnym kanale (ma on otwory \u0142\u0105cz\u0105ce go z powierzchni\u0105 wody) albo le\u017c\u0105 rozrzucone na sk\u00f3rze. Dzi\u0119ki nim ryba czuje ruchy wody. Wie, kiedy jej powierzchnia faluje i kiedy opad\u0142y na ni\u0105 owady, zna kierunek i si\u0142\u0119 pr\u0105du rzeki. Wie tak\u017ce, kiedy zbli\u017ca si\u0119 do jakiego\u015b sta\u0142ego przedmiotu, a w \u0142awicy wyczuwa obecno\u015b\u0107 poruszaj\u0105cych si\u0119 w pobli\u017cu innych ryb. Jest to zmys\u0142 bardzo czu\u0142y, niekt\u00f3re ryby zdolne s\u0105 w zupe\u0142nych ciemno\u015bciach chwyta\u0107 drobne zwierz\u0119ta planktonowe, cho\u0107 tylko z bardzo ma\u0142ej odleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Nazwa \u201elinia naboczna\u201d jest nieco myl\u0105ca. Ryby bowiem maj\u0105 ten organ nie tylko na bokach cia\u0142a, ale tak\u017ce na g\u0142owie, i to g\u0142\u00f3wnie ta jego cz\u0119\u015b\u0107 bierze udzia\u0142 w zdobywaniu pokarmu. Dlatego powinno si\u0119 raczej m\u00f3wi\u0107 o systemie narz\u0105d\u00f3w linii bocznej ni\u017c tylko o niej samej. Zreszt\u0105 niekt\u00f3re ryby nie maj\u0105 owej czu\u0142ej linii na bokach cia\u0142a, natomiast zachowuj\u0105 j\u0105 na g\u0142owie (np. \u015bledzie, szproty).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

U wi\u0119kszo\u015bci ryb na g\u0142owie jest po ka\u017cdej stronie a\u017c pi\u0119\u0107 kana\u0142\u00f3w. Trzy d\u0142u\u017csze biegn\u0105 nad i pod okiem oraz od policzka do \u017cuchwy, dwa kr\u00f3tsze znajduj\u0105 si\u0119 na skroni. Dodatkowo na g\u0142owie ryby maj\u0105 pojedynczo rozmieszczone cia\u0142ka czuciowe, ale one s\u0142u\u017c\u0105 raczej tylko do rozpoznawania pr\u0105d\u00f3w wody, a nie do lokalizowania zdobyczy.<\/p>\n\n\n\n

Nie u wszystkich ryb linia naboczna jest taka sama. Nawet gatunki blisko spokrewnione mog\u0105 si\u0119 bardzo pod tym wzgl\u0119dem r\u00f3\u017cni\u0107. Na przyk\u0142ad u jazgarzy, w por\u00f3wnaniu do okoni i sandaczy, jest ona wykszta\u0142cona znacznie lepiej. Wykaza\u0142 to anatom z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego prof. Micha\u0142 Jakubowski. Jazgarze maj\u0105 na g\u0142owie bardzo szerokie kana\u0142y linii bocznej, bardzo du\u017ce cia\u0142ka czuciowe i b\u0142on\u0119, kt\u00f3ra zakrywa otwory kana\u0142\u00f3w. Ta ostatnie cecha nie tylko nie os\u0142abia czu\u0142o\u015bci, ale w nie do ko\u0144ca jeszcze wyja\u015bniony spos\u00f3b nawet j\u0105 zwi\u0119ksza.<\/p>\n\n\n\n

Takie samo rozwi\u0105zanie maj\u0105 ryby z morskich g\u0142\u0119bin, kt\u00f3re \u017cyj\u0105 w zupe\u0142nych ciemno\u015bciach i linia boczna zast\u0119puje im oczy. Jazgarze w nocy i w m\u0119tnych wodach znacznie lepiej od okoni radz\u0105 sobie z wyszukiwaniem zdobyczy. Potrafi\u0105 j\u0105 wyczu\u0107 za pomoc\u0105 linii bocznej z wi\u0119kszej odleg\u0142o\u015bci, a tak\u017ce wtedy, kiedy same p\u0142yn\u0105. Okonie, \u017ceby wyczu\u0107 lini\u0105 naboczn\u0105 niewielk\u0105 zdobycz, musz\u0105 si\u0119 zatrzyma\u0107. Zdaniem niekt\u00f3rych badaczy, to w\u0142a\u015bnie lepsza linia naboczna sprawia, \u017ce w wodach \u017cyznych i m\u0119tnych jazgarze zajmuj\u0105, kosztem okoni, pozycj\u0119 dominuj\u0105c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Skoro podczas ataku na zdobycz ryby drapie\u017cne pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 i wzrokiem, i zmys\u0142em linii bocznej, to z tego wynika, \u017ce tak\u0105 sam\u0105 wag\u0119 trzeba przyk\u0142ada\u0107 do koloru przyn\u0119ty, jak do jej pracy. Ryba bowiem \u0142\u0105czy informacje, kt\u00f3re do jej m\u00f3zgu przekazuj\u0105 narz\u0105dy r\u00f3\u017cnych zmys\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Waldemar Borys<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryby drapie\u017cne, jak szczupak, bole\u0144, oko\u0144 lub sandacz, podczas ataku na zdobycz korzystaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z dw\u00f3ch zmys\u0142\u00f3w: wzroku i linii nabocznej. Kt\u00f3ry z nich jest wa\u017cniejszy? <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4165,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4164"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4164"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4168,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4164\/revisions\/4168"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4165"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}