{"id":4006,"date":"2002-09-02T17:38:00","date_gmt":"2002-09-02T15:38:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=4006"},"modified":"2021-09-15T17:41:32","modified_gmt":"2021-09-15T15:41:32","slug":"blystki-w-dawnej-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2002\/09\/02\/blystki-w-dawnej-polsce\/","title":{"rendered":"B\u0141YSTKI W DAWNEJ POLSCE"},"content":{"rendered":"\n

W\u015br\u00f3d materia\u0142\u00f3w archeologicznych z Polski jest wiele b\u0142ystek, kt\u00f3re przypuszczalnie pochodz\u0105 z okresu br\u0105zu a\u017c do czas\u00f3w \u015bredniowiecza. Wykonane s\u0105 z miedzi, br\u0105zu, o\u0142owiu lub \u017celaza. Niekt\u00f3re zrobiono z dw\u00f3ch surowc\u00f3w: haczyk z \u017celaza, a p\u0142ytk\u0119 z br\u0105zu. Cz\u0119sto datowanie, nawet za pomoc\u0105 najnowocze\u015bniejszych urz\u0105de\u0144 technicznych, jest niemo\u017cliwe. Kszta\u0142ty b\u0142ystek bowiem przez wiele stuleci nie uleg\u0142y istotnym zmianom, nie zmieni\u0142a si\u0119 struktura metalu wytapianego w taki sam spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Archeolog J\u00f3zef Kostrzewski w artykule \u201eHaczyki do w\u0119dki z b\u0142yskawk\u0105\u201d (Etnografia polska, 1960) uzna\u0142, \u017ce znalezione na terenie Polski b\u0142ystki wykonane z br\u0105zu lub miedzi nale\u017cy datowa\u0107 na wczesne \u015bredniowiecze. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce do wyrobu b\u0142ystek przez d\u0142ugi czas u\u017cywano metali kolorowych, co by\u0142o naturalne, bo b\u0142ystki z \u017celaza szybko korodowa\u0142y. Na terenie Polski b\u0142ystki robiono te\u017c z cyny, o czym wspominaj\u0105 Rosjanin A. Kurbatow (1887) i, w \u201eS\u0142owniku gwar polskich\u201d z 1907, etnograf prof. Maria Znamierowska-Pr\u00fcfferowa.<\/p>\n\n\n\n

Zasadniczo mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa rodzaje tradycyjnych b\u0142ystek (taki podzia\u0142 przyj\u0105\u0142 Wojciech Olszewski w ksi\u0105\u017cce \u201eZ dziej\u00f3w w\u0119dkarstwa polskiego \u2026\u201d, 1993): do po\u0142owu pionowego (zim\u0105 w przer\u0119blu, latem z \u0142odzi) oraz do po\u0142owu horyzontalnego (\u015bci\u0105gana lub ci\u0105gni\u0119ta za \u0142\u00f3dk\u0105, tzw. doro\u017cka). R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one kszta\u0142tem i wag\u0105 (b\u0142ystki do po\u0142owu pionowego s\u0105 w\u0119\u017csze i ci\u0119\u017csze), cho\u0107 granica mi\u0119dzy nimi jest bardzo p\u0142ynna. B\u0142ystki wykopane przez archeolog\u00f3w w zasadzie nale\u017c\u0105 do pierwszego rodzaju, tzn. s\u0142u\u017cy\u0142y do po\u0142owu pionowego.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza informacja o b\u0142ystce (\u201edoro\u017cce\u201d) pojawia si\u0119 w 1746 w spisie inwentarza ch\u0142opskiego na Wile\u0144szczy\u017anie \u201eDawne puszcze i wody\u201d. Opis po\u0142owu na b\u0142ystk\u0119 metod\u0105 horyzontaln\u0105, dotycz\u0105cy Polesia prawdopodobne na pocz\u0105tku XIX w., znajdujemy w dw\u00f3ch publikacjach Ewy Feli\u0144skiej z 1852. Mo\u017cna w nich przeczyta\u0107: \u201eW nast\u0119pnych dniach p\u0142yn\u0119li\u015bmy Prypeci\u0105 nie zwracaj\u0105c niczyjej uwagi. Bukszta przytem przemy\u015blny na r\u00f3\u017cnego rodzaju rybo\u0142\u00f3wki, p\u0142yn\u0105c mia\u0142 w\u0119dk\u0119 zapuszczon\u0105 w wod\u0119, a sznurek od niej za\u0142o\u017cony na ucho, tak, \u017ce targnienie ostrzega\u0142o zaraz o uczepieniu si\u0119 ryby i zdobycz wyci\u0105gano z wody. To zatrudnienie s\u0142u\u017c\u0105c nam za cech\u0119 rzemios\u0142a, zabezpiecza\u0142o zarazem wygodne popasy\u201d. Oraz: \u201eTu zn\u00f3w rybak w ma\u0142ym lipowym cz\u00f3\u0142enku o zaostrzonym nosie, szybko a cicho przesuwa si\u0119 po wodzie z w\u0119dk\u0105 za ucho za\u0142o\u017con\u0105 a poczuwszy targnienie, pewny, \u017ce si\u0119 ryba uchwyci\u0142a w\u0119dki, zr\u0119cznie wydobywa j\u0105 na powietrze, i rzuca w cz\u00f3\u0142no zdobycz, a zdradne narz\u0119dzie na powr\u00f3t ciska w wod\u0119, na pon\u0119t\u0119 nieostro\u017cnym \u017car-\u0142okom, co \u017cyciem przyp\u0142acaj\u0105 \u0142akomstwo\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 wzmiank\u0119 o po\u0142owie horyzontalnym mamy dopiero z ko\u0144ca XIX w. u N. Rouba w \u201e\u0141achwa i jej mieszka\u0144cy\u201d z 1895 r. Opisa\u0142 tam r\u00f3wnie\u017c po\u0142\u00f3w na Polesiu: \u201eDoro\u017ck\u0105 nazywa si\u0119 niewielki kawa\u0142ek pod\u0142u\u017cnej blachy cynowej, zwini\u0119tej w kszta\u0142cie du\u017cego haczyka i ozdobiony kilku ma\u0142ymi kawa\u0142kami w\u0142\u00f3czki lub zrzynk\u00f3w tkaniny czerwonej; jest to wi\u0119c imitacja arcyprosta rybki, oko\u0142o 6 cali d\u0142ugiej. Polesianin wyp\u0142ywa na cz\u00f3\u0142nie na wod\u0119 g\u0142\u0119bok\u0105 rzeki i szybko p\u0142yn\u0105c puszcza t\u0119 rybk\u0119 za sob\u0105, na d\u0142ugim, cienkim, lecz mocnym szpagacie uwi\u0105zan\u0105. Niejednokrotnie zdarza\u0142o mi si\u0119 na Prypeci i Smerdzi widzie\u0107 i samemu bra\u0107 udzia\u0142 w podobnym polowaniu z bardzo dobrym skutkiem: ogromne szczupaki i okunie chwyta\u0142y si\u0119 na rybk\u0119 bardzo pr\u0119dko. Trzeba tylko pami\u0119ta\u0107, by poczuwszy w r\u0119ku targni\u0119cie, bardzo szybko wyci\u0105ga\u0107 zdobycz z wody, nie daj\u0105c zwolnie\u0107 szpagatowi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawy opis z okolic Pi\u0144ska podaje M. Janiszewski w artykule \u201eNarz\u0119dzia i sposoby po\u0142owu ryb na Pi\u0144szczy\u017anie\u201d (Przegl\u0105d Rybacki, 1930). Czytamy tam: \u201eJedynie po\u0142\u00f3w b\u0142yskiem, zwanym tu doro\u017ck\u0105, jest traktowany powa\u017cniej. U\u017cywa si\u0119 b\u0142ysku zwykle w\u0142asnego wyrobu, gdy\u017c, jak twierdz\u0105 rybacy, ryba taki lepiej lubi. Nie ka\u017cdy potrafi \u0142owi\u0107 b\u0142yskiem. Du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa tu dok\u0142adna znajomo\u015b\u0107 terenu, wielko\u015b\u0107 obci\u0105\u017cenia b\u0142ysku w zale\u017cno\u015bci od po\u0142awianej ryby. Specjali\u015bci w tej dziedzinie zwykle s\u0105 znani szeroko, lecz pilnie strzeg\u0105 swych tajemnic i nikomu ich nie zdradzaj\u0105. Po\u0142owy tym przyrz\u0105dem mog\u0105 dawa\u0107 bardzo dobre wyniki, laik jednak wraca najcz\u0119\u015bciej z pr\u00f3\u017cnemi r\u0119kami, o ile nie zerwie b\u0142ysku gdzie\u015b w trawie lub zaro\u015blach. Rybak \u0142owi\u0105cy b\u0142yskiem wios\u0142uje bez szmeru, kl\u0119cz\u0105c w tyle czajki. B\u0142ysk ci\u0105gnie si\u0119 za \u0142odzi\u0105, w odleg\u0142o\u015bci 20 – 25 metr\u00f3w. Koniec sznura uwi\u0105zany jest do \u0142odzi. Rybak trzyma sznur w z\u0119bach i wypuszcza go za siebie ponad swojem uchem. W ten spos\u00f3b wyczuwa on czy ryba chwyci\u0142a przyn\u0119t\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Wojciech Olszewski zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce wsp\u00f3lna etymologia b\u0142ystki w j\u0119zyku polskim i na terenach wschodniej S\u0142owia\u0144szczyzny wskazuje na odleg\u0142y w czasie rodow\u00f3d i ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 przynajmniej od \u015bredniowiecza. Jego teza wydaje si\u0119 s\u0142uszna zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie przekaz\u00f3w, kt\u00f3re po\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce dawniej na wschodnich terenach Polski b\u0142ystk\u0119 okre\u015blano jako \u201eb\u0142yszcz\u0105cy haczyk\u201d lub \u201eb\u0142yskotk\u0119\u201d. Prawdopodobnie te nazwy zosta\u0142y przej\u0119te od w\u0119dkarzy rosyjskich. W naszej literaturze pojawi\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce nazwy b\u0142ystki: ble\u015bnia (do po\u0142owu zimowego w Bohatkowcach nad Stryp\u0105 w Galicji oraz na Wile\u0144szczy\u017anie), oblianka (na Wile\u0144szczy\u017anie), oblewka i oblewanka (na Kaszubach), b\u0142yskawka (w okolicach Konina, w Wielkopolsce i na Wile\u0144szczy\u017anie), targlica (znana w okolicy Augustowa do po\u0142owu pionowego, nazwa pochodzi od pionowego ruchu b\u0142ystki, czyli targania).<\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Cios<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

B\u0141YSTKA Z JEZIORA OSIEK NAZYWANEGO CHOMENTOWSKIM
W grudniu 1992 opisali\u015bmy przygod\u0119, jakiej na Jeziorze Chom\u0119towskim do\u015bwiadczy\u0142 p. J\u00f3zef Szymczak z Trzcianki (samo jezioro przedstawili\u015bmy w kwietniu 1996). Niejednemu czytelnikowi jego opowie\u015b\u0107 zapewne wyda\u0142a si\u0119 niesamowita. Jak bowiem spokojnie przyj\u0105\u0107, \u017ce pierwszy z\u0142owiony przez p. J\u00f3zefa szczupak wa\u017cy\u0142 21,15 kg, a nast\u0119pne by\u0142y wprawdzie mniejsze, ale ich te\u017c \u017caden w\u0119dkarz by si\u0119 nie powstydzi\u0142? Przecie\u017c niejeden z nas po wyci\u0105gni\u0119ciu takiego okazu dosta\u0142by palpitacji serca! A p. J\u00f3zef nic, spokojnie \u0142owi\u0142 sobie dalej. Przypomnijmy, jak to w\u00f3wczas by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

P. J\u00f3zef z\u0142owi\u0142 szczupaka – olbrzyma z pontonu na \u015br\u00f3djeziorowej g\u00f3rce. Nast\u0119pnie dop\u0142yn\u0105\u0142 do brzegu, swoj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 zdobycz tam zostawi\u0142 i zn\u00f3w si\u0119 zakotwiczy\u0142 w tym samym miejscu. Drugi szczupak mia\u0142 8 kilo. Procedura si\u0119 powtarza: brzeg, wy\u0142adowanie szczupaka, powr\u00f3t, kotwiczenie i kolejny \u017cywczyk do wody. Trzeci szczupak mia\u0142 ju\u017c tylko trzy kilo. Jego r\u00f3wnie\u017c pan J\u00f3zef wywi\u00f3z\u0142 na brzeg i znowu pop\u0142yn\u0105\u0142 na poprzednie miejsce. Na kolejne branie d\u0142ugo nie czeka\u0142. Tym razem by\u0142 to szczupak, kt\u00f3rego \u0142owca oceni\u0142 na jakie\u015b 30 kilo! Niestety, po kr\u00f3tkiej walce si\u0119 spi\u0105\u0142, ale p. J\u00f3zef sobie obieca\u0142, \u017ce z\u0142owi go w przysz\u0142ym roku. Tu warto przypomnie\u0107, \u017ce wszystkie du\u017ce szczupaki \u0142owi\u0142 tylko wiosn\u0105. Przysz\u0142o jednak kolejne \u201eniestety\u201d i p. J\u00f3zef swojej zapowiedzi spe\u0142ni\u0107 nie m\u00f3g\u0142. Na Chom\u0119towskim bowiem zagnie\u017adzi\u0142y si\u0119 kormorany i tak przemiesza\u0142y w rybach, \u017ce te drobne odsun\u0119\u0142y si\u0119 od brzegu, a du\u017ce zmieni\u0142y tarliska.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kiedy\u015b jezioro by\u0142o we w\u0142adaniu PGR-u. Teraz gospodaruje na nim rodzinna sp\u00f3\u0142ka \u201eSieja\u201d i dopiero dorybia je wyl\u0119giem i narybkiem szczupaka oraz innych ryb, w tym siei i sielawy. \u0141owiska od\u017cywaj\u0105. Z pust\u0105 siatk\u0105 \u017caden w\u0119dkarz ju\u017c st\u0105d nie wraca. W Chom\u0119towskim jest du\u017co okoni, \u0142owi si\u0119 te\u017c \u0142adne szczupaki.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce jezioro opiszemy ponownie, bo jest tego warte, a tymczasem opowiemy o ciekawej zdobyczy pana Janusza Karlickiego, wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bciciela \u201eSiei\u201d. W jego sieci wpad\u0142a dziwna b\u0142ystka. Na pewno jest wiekowa i w tej sprawie o wypowied\u017a poprosimy dra Wojciecha Olszewskiego, naszego wsp\u00f3\u0142pracownika, kt\u00f3ry jest etnografem i autorem ksi\u0105\u017cki \u201eZ dziej\u00f3w w\u0119dkarstwa polskiego\u2026\u201d (jego praca doktorska). Dzisiaj mo\u017cemy powiedzie\u0107 tyle, \u017ce b\u0142ystkami o podobnych kszta\u0142tach \u0142owiono w \u015bredniowieczu, a tak\u017ce przed ponad stu laty. Wyklepywano je z jednego kawa\u0142ka metalu, najcz\u0119\u015bciej br\u0105zu lub mosi\u0105dzu. Wielko\u015b\u0107 mia\u0142y przewa\u017cnie w\u0142a\u015bnie tak\u0105, jak b\u0142ystka znaleziona przez p. Karlickiego (dla por\u00f3wnania po\u0142o\u017cyli\u015bmy obok niej zapa\u0142k\u0119). Jak wida\u0107 rozmiar to spory, a mimo to nieco ma\u0142y jak na dawne czasy. Wtedy bowiem du\u017cych okaz\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c dzisiaj, o czym wiemy z wykopalisk i przekaz\u00f3w pisemnych. Szczupak z\u0142owiony przez p. J\u00f3zefa Szymczaka pewnie wcale by nie zdziwi\u0142 w\u0142a\u015bciciela znalezionej w tym samym jeziorze b\u0142ystki.<\/p>\n\n\n\n

Kto si\u0119 b\u0119dzie chcia\u0142 wybra\u0107 nad jezioro, musi si\u0119 liczy\u0107 z tym, \u017ce nie ma tam bazy noclegowej. Wprawdzie s\u0105 dwa hotele, ale serwuj\u0105 takie ceny, \u017ce szkoda o nich wspomina\u0107. Nie rozwin\u0119\u0142a si\u0119 te\u017c agroturystyka, bo jest to rejon popegeerowski. Mo\u017cna natomiast bez wi\u0119kszego problemu nad brzegami postawi\u0107 przyczep\u0119 kempingow\u0105 lub rozbi\u0107 namiot.<\/p>\n\n\n\n

Wies\u0142aw D\u0119bicki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d materia\u0142\u00f3w archeologicznych z Polski jest wiele b\u0142ystek, kt\u00f3re przypuszczalnie pochodz\u0105 z okresu br\u0105zu a\u017c do czas\u00f3w \u015bredniowiecza. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4008,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"class_list":["post-4006","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t