{"id":3288,"date":"2001-11-19T13:34:00","date_gmt":"2001-11-19T12:34:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=3288"},"modified":"2021-09-14T13:37:05","modified_gmt":"2021-09-14T11:37:05","slug":"polowy-siecia-klepana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2001\/11\/19\/polowy-siecia-klepana\/","title":{"rendered":"PO\u0141OWY SIECI\u0104 KLEPAN\u0104"},"content":{"rendered":"\n

Muzeum Rybo\u0142\u00f3wstwa w Helu stara si\u0119 odtwarza\u0107 i opisywa\u0107 dawne metody po\u0142owowe oraz narz\u0119dzia stosowane przez rybak\u00f3w na naszym Wybrze\u017cu. W trakcie bada\u0144 polskiej cz\u0119\u015bci Zalewu Wi\u015blanego napotka\u0142em jedn\u0105 z najoryginalniejszych technik po\u0142owowych, czasem stosowan\u0105 jeszcze zim\u0105 przez tamtejszych rybak\u00f3w. Polega ona na wabieniu ryb do sieci d\u017awi\u0119kiem, wydobywanym przez uderzanie desk\u0105 w kraw\u0119d\u017a przer\u0119bla.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wykorzystywanie d\u017awi\u0119ku do po\u0142owu ryb jest bardzo rzadkie. Wspomina si\u0119 o wabieniu d\u017awi\u0119kiem rekin\u00f3w, tu\u0144czyk\u00f3w i sum\u00f3w oraz niekt\u00f3rych innych gatunk\u00f3w ryb, g\u0142\u00f3wnie zamieszkuj\u0105cych stref\u0119 zwrotnikow\u0105. Tymczasem technika ta by\u0142a od dawna znana i uprawiana przez rybak\u00f3w znad zalew\u00f3w Wi\u015blanego i Kuro\u0144skiego oraz zatoki Saaler Boottem (wschodnie Niemcy). W niemieckim pi\u015bmiennictwie metod\u0119 t\u0119 okre\u015bla si\u0119 jako \u201eklappenfischerei\u201d, w polskim jako rybo\u0142\u00f3wstwo z u\u017cyciem \u201esieci klepanej\u201d. Rybacy nazywaj\u0105 taki po\u0142\u00f3w \u0142owieniem na \u201eklepnet\u0119\u201d, co przej\u0119li bezpo\u015brednio od niemieckich poprzednik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Po\u0142\u00f3w z u\u017cyciem sieci klepanej mo\u017cna by\u0142o rozpocz\u0105\u0107, gdy l\u00f3d osi\u0105gn\u0105\u0142 odpowiedni\u0105 grubo\u015b\u0107. Zbyt cienka pokrywa zagra\u017ca\u0142a bezpiecze\u0144stwu, natomiast zbyt gruba nie dawa\u0142a odpowiedniego odg\u0142osu, utrudnia\u0142a te\u017c ustawienie sieci pod lodem. Najlepiej, gdy grubo\u015b\u0107 lodu wynosi\u0142a od 12 do 20 cm, a najobfitsze po\u0142owy by\u0142y w\u00f3wczas, gdy l\u00f3d nie pokrywa\u0142 ca\u0142ego Zalewu, a ryby nie wesz\u0142y jeszcze na zimowiska.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kiedy pogoda sprzyja\u0142a, odpowiednio wyekwipowani rybacy, najcz\u0119\u015bciej 2 – 3 osoby (rzadko pojedynczy rybak), udawali si\u0119 na \u0142owisko wczesnym rankiem. Mieli na sankach (rys. obok) \u0142opaty do \u015bniegu, siekiery do lodu, d\u0142ug\u0105 i gi\u0119tk\u0105 \u017cerd\u017a, kilka sieci, okut\u0105 d\u0119bow\u0105 lub bukow\u0105 desk\u0119, drewniane ko\u0142atki oraz cebrzyk lub skrzyni\u0119 do transportowania sieci. Sanki by\u0142y wyposa\u017cone w wysokie, widlasto zako\u0144czone k\u0142onice, na kt\u00f3rych podczas \u015bnie\u017cnych zamieci umieszczano \u017cerd\u017a z przewieszonym \u017caglem, stanowi\u0105cym w\u00f3wczas os\u0142on\u0119 dla pracuj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Przy sprzyjaj\u0105cym wietrze transport odbywa\u0142 si\u0119 za pomoc\u0105 du\u017cego i masywnego bojera, kt\u00f3rego waga si\u0119ga\u0142a cz\u0119sto 800 kg, dzi\u0119ki czemu m\u00f3g\u0142 on bez problemu przewozi\u0107 rybak\u00f3w oraz sanki ze sprz\u0119tem.<\/p>\n\n\n\n

W wybranym miejscu, po usuni\u0119ciu \u015bniegu, rybacy wyr\u0105bywali kwadratowy przer\u0119bel o wymiarach l x l m, w kt\u00f3ry wsuwali, za pomoc\u0105 \u017cerdzi, najpierw jedn\u0105 po\u0142ow\u0119 20-metrowej sieci, a nast\u0119pnie drug\u0105, zaginaj\u0105c j\u0105 w stosunku do pierwszej pod k\u0105tem zbli\u017conym do 90\u00b0. Post\u0119puj\u0105c podobnie z drug\u0105 sieci\u0105 otrzymywali w efekcie zestaw ustawiony na planie r\u00f3wnoramiennego krzy\u017ca, kt\u00f3rego \u015brodek znajdowa\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio pod przer\u0119blem. Wyci\u0105ganie sieci umo\u017cliwia\u0142y dowi\u0105zane do \u015brodka nadbory linki, kt\u00f3rych ko\u0144c\u00f3wki znajdowa\u0142y si\u0119 podczas po\u0142owu na lodzie.<\/p>\n\n\n\n

Wabienie ryb polega\u0142o na uderzaniu w doln\u0105 kraw\u0119d\u017a lodu specjaln\u0105 desk\u0105, wsuni\u0119t\u0105 uko\u015bnie w przer\u0119bel na tak\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, by mo\u017cna ni\u0105 by\u0142o swobodnie operowa\u0107 w pozycji stoj\u0105cej. Rybacy, zmieniaj\u0105c si\u0119 co 5 – 10 minut, musieli uderza\u0107 desk\u0105 rytmicznie, miarowo. Wydobywa\u0142 si\u0119 przy tym g\u0142\u0119boki d\u017awi\u0119k s\u0142yszalny w promieniu 2 – 3 kilometr\u00f3w. Uderzona w l\u00f3d deska powinna by\u0142a spr\u0119\u017cy\u015bcie odskoczy\u0107 na odleg\u0142o\u015b\u0107 oko\u0142o 15 cm, co wymaga\u0142o du\u017cej wprawy.<\/p>\n\n\n\n

Po kilku minutach takiej pracy sznurki po\u0142\u0105czone z sieci\u0105 zaczyna\u0142y si\u0119 porusza\u0107 – by\u0142 to znak, \u017ce ryba wchodzi w sie\u0107. Czasem, aby uzyska\u0107 taki efekt, wystarczy\u0142o uderzy\u0107 5 – 6 razy, nieraz jednak i d\u0142ugie pukanie nie dawa\u0142o \u017cadnego rezultatu. Wtedy rybacy musieli wyci\u0105ga\u0107 sieci i szuka\u0107 ryb w innym miejscu. Taki po\u0142\u00f3w trwa\u0142 najcz\u0119\u015bciej przez ca\u0142y dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na Zalewie Wi\u015blanym tym sposobem \u0142owi\u0142o si\u0119 i nadal \u0142owi sandacze, cho\u0107 przed rokiem 1945 r\u00f3wnie cz\u0119sto po\u0142awiano jazgarze, kt\u00f3re – wed\u0142ug mieszkaj\u0105cych tu w\u00f3wczas rybak\u00f3w – by\u0142y znacznie dorodniejsze. Czasem jako przy\u0142\u00f3w do sieci trafia\u0142y tak\u017ce leszcze, p\u0142ocie i okonie. Na Zalewie Kuro\u0144skim metod\u0105 t\u0105 po\u0142awiano g\u0142\u00f3wnie stynki, kt\u00f3re zim\u0105 wchodzi\u0142y tam masowo z Morza Ba\u0142tyckiego.<\/p>\n\n\n\n

Rybacy z zalew\u00f3w Wi\u015blanego i Kuro\u0144skiego ju\u017c od kilku wiek\u00f3w wabi\u0105 ryby d\u017awi\u0119kiem, ale technika polegaj\u0105ca na uderzaniu desk\u0105 w l\u00f3d rozpowszechni\u0142a si\u0119 w ostatnim stuleciu (np. na Zalewie Kuro\u0144skim dopiero po roku 1915). Wcze\u015bniej zamiast deski stosowano grub\u0105 \u201ejak rami\u0119\u201d drewnian\u0105 \u017cerd\u017a o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 3 m, kt\u00f3r\u0105 wk\u0142adano pod przer\u0119bel, pchano widlasto zako\u0144czonym kijem w g\u0142\u0105b wody (rys. na str. 16), a nast\u0119pnie uwalniano. Wyp\u0142ywaj\u0105ca ku powierzchni \u017cerd\u017a silnie uderza\u0142a w l\u00f3d od spodu, wywo\u0142uj\u0105c przy tym g\u0142o\u015bny \u0142omot. Z powodu charakterystycznych ruch\u00f3w, jakie wykonywa\u0142 rybak, po\u0142\u00f3w taki nazywano pompowaniem (pompen, pumpen). Pompowanie by\u0142o r\u00f3wnie skuteczne jak wabienie desk\u0105, ale gdy \u017cerd\u017a uderza\u0142a w l\u00f3d, fontanna wody tryska\u0142a wysoko ponad przer\u0119bel i zalewa\u0142a rybaka. Przy du\u017cym mrozie nawet specjalny, impregnowany olejem fartuch bardzo szybko zamarza\u0142 i zamienia\u0142 si\u0119 w gruby lodowy pancerz. Trzeba by\u0142o ogromnej odporno\u015bci, aby w taki spos\u00f3b \u0142owi\u0107 ryby.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug ustnej relacji rybaka J\u00f3zefa Lemkego z Fromborka, kt\u00f3rego ojciec i dziadkowie (urodzeni w latach 1884 i 1885) klepali desk\u0105 jeszcze przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, nie istnia\u0142 w\u00f3wczas \u017caden przepis, kt\u00f3ry by tego zabrania\u0142. Nale\u017ca\u0142o tylko zap\u0142aci\u0107 odpowiedni podatek inspektorowi rybackiemu.<\/p>\n\n\n\n

Metoda klepana by\u0142a szczeg\u00f3lnie popularna w\u015br\u00f3d mniej zamo\u017cnych rybak\u00f3w oraz ludzi innych profesji, dla kt\u00f3rych po\u0142\u00f3w taki stanowi\u0142 dodatkowe \u017ar\u00f3d\u0142o utrzymania. Sprzyja\u0142a temu prostota tej metody oraz stosunkowo tani i nieskomplikowany sprz\u0119t. Uci\u0105\u017cliwa by\u0142a tylko sama praca, odbywana cz\u0119sto w bardzo trudnych warunkach atmosferycznych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Po roku 1945 Niemcy, kt\u00f3rych pozostawiono nad Zalewem Wi\u015blanym, aby uczyli rybackiego rzemios\u0142a przyby\u0142ych w te rejony polskich osadnik\u00f3w, demonstrowali r\u00f3wnie\u017c po\u0142\u00f3w z u\u017cyciem \u201eklepnety\u201d, lecz nie wzbudzi\u0142o to wi\u0119kszego zainteresowania. Z czasem jednak niekt\u00f3rzy si\u0119 do tej metody przekonali, bo dawa\u0142a ona mo\u017cliwo\u015b\u0107 dodatkowego zarobkowania. Mia\u0142o to jednak nieoczekiwany skutek: sie\u0107 klepana zosta\u0142a oficjalnie zakazana. Zdaniem rybak\u00f3w, zakaz ten wzi\u0105\u0142 si\u0119 raczej z przyczyn politycznych ni\u017c ichtiologicznych lub ekologicznych, gdy\u017c indywidualne zarobkowanie nie pasowa\u0142o do wprowadzanej w\u00f3wczas kolektywizacji i wymyka\u0142o si\u0119 spod kontroli urz\u0119dnik\u00f3w. Nie doprowadzi\u0142o to jednak do ca\u0142kowitego zarzucenia tej techniki po\u0142owu. Polscy rybacy nieco j\u0105 jednak zmienili. Np. wycinaj\u0105 przer\u0119bel o kszta\u0142cie tr\u00f3jk\u0105ta, a nie kwadratu. Ich zdaniem jest to znacznie mniej pracoch\u0142onne. Cz\u0119sto tak\u017ce stawiaj\u0105c sieci nie zaginaj\u0105 ich, lecz krzy\u017cuj\u0105 nad sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie, cho\u0107 formalnego zakazu ju\u017c nie ma, po\u0142\u00f3w z u\u017cyciem sieci klepanej jest rzadko praktykowany. Wynika to co najmniej z dw\u00f3ch powod\u00f3w: jest to metoda do\u015b\u0107 uci\u0105\u017cliwa, a ponadto mniej mamy ostatnio dni z odpowiedni\u0105 pokryw\u0105 lodow\u0105. Wielu jednak starszych rybak\u00f3w z Tolkmicka, Fromborka czy Nowej Pas\u0142\u0119ki nadal u\u017cywa sieci klepanych osi\u0105gaj\u0105c ca\u0142kiem dobre wyniki. Jeden z rybak\u00f3w wspomina\u0142, \u017ce podczas mro\u017anej zimy 1993\/94 t\u0105 technik\u0105 \u0142owi\u0142 nieraz 200 kg sandacza w ci\u0105gu dnia, a liczne tr\u00f3jk\u0105tne przer\u0119ble, jakie widywa\u0142 na zamarzni\u0119tym Zalewie \u015bwiadczy\u0142y, \u017ce nie by\u0142 w tym odosobniony.<\/p>\n\n\n\n

Marian Kuklik
Autor kierowa\u0142 Muzeum Rybo\u0142\u00f3wstwa w Helu, obecnie jest dyrektorem Muzeum Ziemi Puckiej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Muzeum Rybo\u0142\u00f3wstwa w Helu stara si\u0119 odtwarza\u0107 i opisywa\u0107 dawne metody po\u0142owowe oraz narz\u0119dzia stosowane przez rybak\u00f3w na naszym Wybrze\u017cu.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3289,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3288"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3296,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3288\/revisions\/3296"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}