{"id":2518,"date":"2000-12-03T00:53:00","date_gmt":"2000-12-02T23:53:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=2518"},"modified":"2021-09-13T00:54:34","modified_gmt":"2021-09-12T22:54:34","slug":"jezyk-ciala","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2000\/12\/03\/jezyk-ciala\/","title":{"rendered":"J\u0118ZYK CIA\u0141A"},"content":{"rendered":"\n

W dzie\u0144, gdy w wodzie jest na tyle jasno, \u017ce ryby si\u0119 nawzajem widz\u0105, trwa mi\u0119dzy nimi nieustanny dialog. Zmiany ubarwienia, okre\u015blone pozy, charakterystyczne ruchy – to tylko niekt\u00f3re sposoby porozumiewania si\u0119 w podwodnym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

Rzucona przez w\u0119dkarza kula zan\u0119ty wpada do wody. Niedaleko przep\u0142ywa stado p\u0142otek. Jedna z ryb odrywa si\u0119 od niego i p\u0142ynie tam, gdzie zan\u0119ta w\u0142a\u015bnie opad\u0142a. \u0141apczywie chwyta rozsypane drobiny karmy. Po chwili pozosta\u0142e p\u0142otki id\u0105 w jej \u015blady. Troch\u0119 p\u00f3\u017aniej do uczty do\u0142\u0105czaj\u0105 kr\u0105pie, na ko\u0144cu przyp\u0142ywaj\u0105 leszcze. Kolejnych biesiadnik\u00f3w przywabi\u0142 do zan\u0119ty nie jej zapach, ani widok odrywaj\u0105cych si\u0119 cz\u0105stek pokarmu (tzw. chmura zan\u0119towa), ale zachowanie si\u0119 ryb ju\u017c w niej \u017ceruj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

Obecno\u015b\u0107 jad\u0142a ryby sygnalizuj\u0105 na dwa sposoby. Pierwszy to po prostu chwytanie pokarmu. W\u015br\u00f3d innych zwierz\u0105t jest podobnie. Gdy jaka\u015b kura zacznie dzioba\u0107 ziarno, z ca\u0142ego podw\u00f3rka zbiegaj\u0105 si\u0119 do niej wszystkie pozosta\u0142e. W wodzie wygl\u0105da to oczywi\u015bcie inaczej. Ryba, kt\u00f3ra spostrze\u017ce k\u0105sek, p\u0142ynie powoli w jego kierunku. W odleg\u0142o\u015bci paru centymetr\u00f3w przystaje. P\u0142etwy przyciska do cia\u0142a, kt\u00f3re jest przy tym lekko zgi\u0119te. Po chwili robi szybki skok i chwyta pokarm. Je\u015bli k\u0105sek jest wi\u0119kszy, to odp\u0142ywa gdzie\u015b na bok i w spokoju pr\u00f3buje go po\u0142kn\u0105\u0107. Takie przekazywanie informacji okre\u015bla si\u0119 jako pasywne, bo dzieje si\u0119 niejako przy okazji wykonywanych czynno\u015bci, w tym przypadku \u017cerowania. Czy informuj\u0105 si\u0119 o znalezieniu pokarmu w spos\u00f3b aktywny, to znaczy zachowaniem, kt\u00f3re nie ma nic wsp\u00f3lnego z jedzeniem, trudno powiedzie\u0107. Nie jest to jednak wykluczone.<\/p>\n\n\n\n

Tak czy owak o znalezieniu pokarmu informuj\u0105 si\u0119 ryby \u017cyj\u0105ce stadnie. Jest to bowiem korzystne tak dla stada, jak i dla samego informatora. Mo\u017cna przecie\u017c liczy\u0107 na rewan\u017c. Poza tym przywo\u0142anie wsp\u00f3\u0142towarzyszy zwi\u0119ksza bezpiecze\u0144stwo, bo w stadzie mo\u017cna si\u0119 mniej ba\u0107 drapie\u017cnika ni\u017c w pojedynk\u0119. K\u0142opot w tym, \u017ce wysy\u0142ane sygna\u0142y s\u0105 czytelne tak\u017ce dla ryb innych gatunk\u00f3w. Zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3re od\u017cywiaj\u0105 si\u0119 podobnym pokarmem, w zbli\u017cony spos\u00f3b i w tych samych miejscach (przyk\u0142ad z p\u0142ociami, kr\u0105piami i leszczami). Wtedy to, co mia\u0142o umacnia\u0107 solidarno\u015b\u0107 w stadzie, staje si\u0119 przyczyn\u0105 wzmo\u017conej konkurencji o pokarm.<\/p>\n\n\n\n

Drapie\u017cniki informuj\u0105 otoczenie nie o znalezieniu pokarmu, lecz o swoich zamiarach, przy czym cel tej informacji mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kiem odmienny. Rekiny, poluj\u0105ce indywidualnie, wyginaj\u0105 przed atakiem grzbiet, tym samym informuj\u0105 inne, \u017ceby nie wchodzi\u0142y im w parad\u0119. Natomiast drapie\u017cniki, kt\u00f3re poluj\u0105 gromadnie, zmawiaj\u0105 si\u0119, by przeprowadzi\u0107 wsp\u00f3lny, zsynchronizowany atak na \u0142awic\u0119 ryb. W dalekich oceanach tak post\u0119puj\u0105 ostroboki, s\u0142ynne barrakudy, u nas okonie, sandacze i bolenie.<\/p>\n\n\n\n

Czasem wystarczy gro\u017aba
Mi\u0119dzy rybami bardzo cz\u0119sto dochodzi do konflikt\u00f3w. Bo te\u017c powod\u00f3w jest du\u017co: trzeba broni\u0107 terytorium, swojego gniazda, samce spieraj\u0105 si\u0119 o samice, te z kolei o miejsce dogodne do z\u0142o\u017cenia ikry itd. Bezpo\u015brednia b\u00f3jka jest jednak niekorzystna, bo mo\u017ce si\u0119 zako\u0144czy\u0107 fatalnie dla obu stron. Najmniejsze uszkodzenie sk\u00f3ry grozi infekcj\u0105 i w ko\u0144cu nawet \u015bmierci\u0105. Wprawdzie agresja jest nieod\u0142\u0105cznym elementem \u017cycia, \u017ceby jednak zmniejszy\u0107 jej negatywne skutki, przyroda wymy\u015bli\u0142a na ni\u0105 spos\u00f3b – tak zwan\u0105 rytualizacj\u0119. Zanim dojdzie do walki, zwierz\u0119ta demonstruj\u0105 swoj\u0105 si\u0142\u0119 gro\u017c\u0105c sobie rytualnymi gestami. S\u0142abszy rywal ma wi\u0119c czas, by si\u0119 w por\u0119 oddali\u0107. U ryb najcz\u0119\u015bciej przyjmowana jest tak zwana postawa imponuj\u0105ca boczna. Konkurenci staj\u0105 do siebie bokiem i maksymalnie rozpo\u015bcieraj\u0105 pionowe p\u0142etwy. Wydaj\u0105 si\u0119 przez to wi\u0119ksi ni\u017c s\u0105 w rzeczywisto\u015bci. Przeciwnika mo\u017cna te\u017c postraszy\u0107 postaw\u0105 imponuj\u0105c\u0105 czo\u0142ow\u0105. Dwie ryby ustawiaj\u0105 si\u0119 naprzeciw siebie g\u0142owami, otwieraj\u0105 pyski, odchylaj\u0105 szeroko pokrywy skrzelowe. Rozpo\u015bcieraj\u0105 te\u017c p\u0142etwy grzbietowe i piersiowe, kt\u00f3rymi fali\u015bcie poruszaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pstr\u0105gi strasz\u0105 si\u0119 na oba sposoby. Postawa boczna ma zastosowanie wtedy, gdy jeden pstr\u0105g zostanie zaskoczony, bo drugi nieoczekiwanie wtargn\u0105\u0142 na jego terytorium. Je\u015bli przeciwnicy obserwuj\u0105 si\u0119 ju\u017c d\u0142u\u017cszy czas i w ko\u0144cu dochodzi do konfrontacji, przybieraj\u0105 postaw\u0119 czo\u0142ow\u0105. Bardziej skomplikowane jest agresywne zachowanie si\u0119 ciernik\u00f3w. Znakiem, kt\u00f3ry wywo\u0142uje u nich agresj\u0119, jest czerwony brzuch konkurenta (charakterystyczna cecha podczas tar\u0142a). Gro\u017c\u0105 sobie tak\u017ce rozprostowuj\u0105c kolce grzbietowe, otwieraj\u0105c pysk i ustawiaj\u0105c si\u0119 prawie pionowo, g\u0142ow\u0105 ku do\u0142owi. Z kolei okonie rozszerzaj\u0105 pokrywy skrzelowe i rozpo\u015bcieraj\u0105 p\u0142etw\u0119 grzbietow\u0105. Dzi\u0119ki temu na poz\u00f3r s\u0105 wi\u0119ksze (cz\u0119sto, cho\u0107 pod\u015bwiadomie, robi\u0105 to w\u0119dkarze, trzymaj\u0105c z\u0142owionego okonia przed obiektywem aparatu fotograficznego). Sandacze si\u0119 garbi\u0105 (nie licz\u0105c tych gest\u00f3w agresywnych, kt\u00f3re stosuje oko\u0144), a w czasie tar\u0142a samce broni\u0105ce gniazda dodatkowo przybieraj\u0105 na brzuchu niebieskaw\u0105 barw\u0119 odstraszaj\u0105c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Repertuar zachowa\u0144 agresywnych jest u ryb bardzo bogaty. W z\u0142o\u015bci jedne potrafi\u0105 natychmiast zmieni\u0107 ubarwienie, inne potrz\u0105saj\u0105 cia\u0142em, uderzaj\u0105 p\u0142etw\u0105 ogonow\u0105, pluj\u0105 piaskiem. S\u0105 jednak i takie, kt\u00f3re agresji w og\u00f3le nie sygnalizuj\u0105. Nale\u017c\u0105 do nich m.in. ukleje. Napastnik od razu przechodzi do ataku (gryzie w bok lub w okolic\u0119 pokrywy skrzelowej), a napadni\u0119ty ratuje si\u0119 ucieczk\u0105.
Gdy gro\u017aby nie skutkuj\u0105, ryby przyst\u0119puj\u0105 do prawdziwej walki. Tu tak\u017ce w toku ewolucji pojawi\u0142y si\u0119 zachowania, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 jej negatywne skutki. Niekt\u00f3re ryby sygnalizuj\u0105 wobec wygrywaj\u0105cego swoj\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107. Ko\u0144cz\u0105 tym walk\u0119 i unikaj\u0105 gorszych konsekwencji. Na przyk\u0142ad przegrywaj\u0105ca piel\u0119gnica przyci\u0105ga p\u0142etwy do cia\u0142a, podnosi g\u0142ow\u0119 i opuszcza ogon. Tym samym podstawia pod uderzenie najbardziej wra\u017cliw\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego cia\u0142a – brzuch. Taki gest powstrzymuje przeciwnika od dalszych atak\u00f3w. Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 ryb w takich sytuacjach ratuje si\u0119 ucieczk\u0105. Te, kt\u00f3re nie maj\u0105 dok\u0105d uciec (np. w akwariach), w ko\u0144cu s\u0105 zabijane.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Troch\u0119 z\u0142o\u015bci w mi\u0142o\u015bci
J\u0119zyk cia\u0142a odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w czasie tar\u0142a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cyj\u0105cych u nas ryb staje si\u0119 w\u00f3wczas bardziej jaskrawa, u wielu te\u017c pojawia si\u0119 wysypka per\u0142owa, cho\u0107 ona ma znaczenie przede wszystkim przy bezpo\u015brednim kontakcie mi\u0119dzy tarlakami. Niekt\u00f3re ryby radykalnie zmieniaj\u0105 ubarwienie. Brzuch samc\u00f3w ciernika przybiera barw\u0119 czerwon\u0105, a grzbiet niebiesk\u0105. Samce cierniczk\u00f3w staj\u0105 si\u0119 prawie czarne. R\u00f3wnie \u0142adn\u0105 szat\u0119 godow\u0105 przywdziewaj\u0105 samce cert. Ich g\u0142owa i grzbiet a\u017c do linii bocznej s\u0105 czarne, a brzuch, p\u0142etwy parzyste i odbytowa pomara\u0144czowe lub nawet czerwone. U strzebli potokowej silnie czerwieniej\u0105 tylko niekt\u00f3re partie brzucha.
Samce i samice ryb tr\u0105cych si\u0119 gromadnie na og\u00f3\u0142 zewn\u0119trznie si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105 lub r\u00f3\u017cnice s\u0105 tylko nieznaczne. Ale i one, p\u0142ywaj\u0105c podczas tar\u0142a w \u015bci\u015ble okre\u015blony spos\u00f3b, przekazuj\u0105 sobie sygna\u0142y informacyjne. Idzie o to, by ikra i mlecz zosta\u0142y wydalone do wody jednocze\u015bnie, od tego bowiem zale\u017cy, czy ikra zostanie zap\u0142odniona.<\/p>\n\n\n\n

Znacznie wi\u0119cej wzrokowych sygna\u0142\u00f3w przekazuj\u0105 sobie ryby tr\u0105ce si\u0119 w mniejszych grupach lub parami. W tym przypadku bardzo cz\u0119sto razem wyst\u0119puj\u0105 zachowania wabi\u0105ce, agresywne i sygnalizuj\u0105ce uleg\u0142o\u015b\u0107. Ryby broni\u0105ce terytorium, na kt\u00f3rym chc\u0105 z\u0142o\u017cy\u0107 ikr\u0119, nadaj\u0105 sygna\u0142y odstraszaj\u0105ce (pozy, ubarwienie). Na przyk\u0142ad samce lipieni przeganiaj\u0105 ze swego terytorium inne samce i samice. Jako straszak przydaje im si\u0119 w\u00f3wczas p\u0142etwa grzbietowa, troch\u0119 za du\u017ca jak na ich p\u0142ywackie potrzeby. Na sw\u00f3j obszar pozwalaj\u0105 wp\u0142yn\u0105\u0107 tylko samicy, kt\u00f3ra ma opuszczon\u0105 p\u0142etw\u0119 grzbietow\u0105 i wyginaj\u0105c si\u0119 pokazuje, \u017ce jest gotowa do tar\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Samce p\u0142oci i leszczy przep\u0119dzaj\u0105 inne samce ze swojego kawa\u0142ka tarliska, ale zewn\u0119trznie si\u0119 od samic nie r\u00f3\u017cni\u0105. Dodatkowy wyr\u00f3\u017cnik, zw\u0142aszcza w przypadku p\u0142oci, by\u0142by dla nich zbyt niebezpieczny. Ju\u017c cho\u0107by z powodu swojej du\u017cej aktywno\u015bci w czasie tar\u0142a s\u0105 one znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c samice zjadane przez ryby drapie\u017cne, g\u0142\u00f3wnie szczupaki. Samce szczupak\u00f3w z kolei te\u017c nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 istotnie od samic, ale im nie jest to potrzebne, bo para tarlak\u00f3w nie chroni swojego terytorium. U okoni jest jeszcze inaczej. G\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w godach gra samica. To ona wyszukuje zanurzony w wodzie przedmiot, na kt\u00f3rym mo\u017cna zaczepi\u0107 ta\u015bm\u0119 z ikr\u0105, i zaczyna wok\u00f3\u0142 niego w charakterystyczny spos\u00f3b p\u0142ywa\u0107, robi\u0105c coraz to mniejsze kr\u0119gi. Jest to znak dla samc\u00f3w, \u017ce za chwil\u0119 b\u0119dzie wydala\u0107 ikr\u0119. Niewielka grupa samc\u00f3w stara si\u0119 wtedy jak najbardziej do niej zbli\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Komunikowanie si\u0119 za pomoc\u0105 sygna\u0142\u00f3w odbieranych wzrokiem jest u ryb powszechne i dotyczy wszystkich wa\u017cniejszych czynno\u015bci \u017cyciowych, a wi\u0119c wyszukiwania pokarmu, rozrodu, \u017cycia stadnego. Jego celem jest zawsze wywo\u0142anie okre\u015blonej reakcji u innych ryb. O istnieniu takiego systemu sygna\u0142\u00f3w w\u0119dkarze maj\u0105 okazj\u0119 si\u0119 przekona\u0107, gdy zerwana ryba p\u0142oszy stado i definitywnie ko\u0144czy brania w \u0142owisku.<\/p>\n\n\n\n

Waldemar Borys<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dzie\u0144, gdy w wodzie jest na tyle jasno, \u017ce ryby si\u0119 nawzajem widz\u0105, trwa mi\u0119dzy nimi nieustanny dialog.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2521,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2518"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2518"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2518\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2522,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2518\/revisions\/2522"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}