{"id":2335,"date":"2000-09-15T01:28:00","date_gmt":"2000-09-14T23:28:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=2335"},"modified":"2021-09-11T01:30:29","modified_gmt":"2021-09-10T23:30:29","slug":"zmysly","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2000\/09\/15\/zmysly\/","title":{"rendered":"ZMYS\u0141Y"},"content":{"rendered":"\n

Czasem wystarczy za\u0142o\u017cy\u0107 na haczyk jak\u0105kolwiek przyn\u0119t\u0119, by ju\u017c po chwili wyci\u0105gn\u0105\u0107 z wody ryb\u0119. Zwykle jednak nie jest tak \u0142atwo. Je\u017celi w dodatku zbyt wielu osobom opowiedzieli\u015bmy o udanych po\u0142owach sprzed tygodnia, mo\u017cemy znale\u017a\u0107 si\u0119 w bardzo niemi\u0142ej sytuacji: w\u0119dkarzy mn\u00f3stwo, a ryb tym razem jak na lekarstwo.<\/p>\n\n\n\n

Nie chc\u0105 bra\u0107, co w\u00f3wczas pozostaje albo wr\u00f3ci\u0107 do domu z niczym, albo mimo wszystko spr\u00f3bowa\u0107. W tym drugim przypadku wiedza o tym, jak ryby postrzegaj\u0105 \u015bwiat swoimi zmys\u0142ami, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 bardzo przydatna. Idzie wszak o to, by w\u015br\u00f3d wielu przyn\u0119t ryba dostrzeg\u0142a i zaatakowa\u0142a w\u0142a\u015bnie nasz\u0105. To za\u015b wymaga umiej\u0119tnego oddzia\u0142ywania na rybie zmys\u0142y, niekiedy na kilka jednocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

Wzrok
Wielko\u015b\u0107 oczu w stosunku do rozmiar\u00f3w cia\u0142a wskazuje, jakie znaczenie ma wzrok dla danego gatunku ryby. Na og\u00f3\u0142 du\u017ce oczy \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce ich rola te\u017c jest du\u017ca, bo \u017cywe stworzenia rzadko pozwalaj\u0105 sobie na luksus utrzymywania nieu\u017cywanych narz\u0105d\u00f3w. Aby dostosowa\u0107 si\u0119 do warunk\u00f3w \u017cycia, pozbywaj\u0105 si\u0119 wszystkiego co zb\u0119dne.<\/p>\n\n\n\n

Oczy ryb s\u0105 bardzo podobne do naszych, podobny jest te\u017c spos\u00f3b widzenia. Polega on na odbieraniu \u015bwiat\u0142a o r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci fali. Rzecz jednak w tym, \u017ce w wodzie znacznie szybciej ni\u017c w powietrzu \u015bwiat\u0142o zostaje rozproszone i poch\u0142oni\u0119te. W bardzo czystej wodzie najdalej na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 ponad 15 metr\u00f3w dociera \u015bwiat\u0142o niebieskie i fioletowe. W normalnych warunkach, gdy woda jest zabrudzona i unosz\u0105 si\u0119 w niej rozmaite drobiny, \u015bwiat\u0142o przenika znacznie p\u0142ycej, przy czym zielone, \u017c\u00f3\u0142te i czerwone dociera g\u0142\u0119biej ni\u017c niebieskie i fioletowe.<\/p>\n\n\n\n

Ryby widz\u0105 mniej wi\u0119cej tak, jak ludzie podczas g\u0119stej mg\u0142y w ci\u0105gu dnia. Bardzo bliskie obiekty ogl\u0105damy w\u00f3wczas niemal tak, jak w normalnych warunkach, ale im dalej, tym jest gorzej. Ciemnych przedmiot\u00f3w odleg\u0142ych o kilka metr\u00f3w nie mo\u017cemy ju\u017c dostrzec, poniewa\u017c do oczu dociera \u015bwiat\u0142o odbijaj\u0105ce si\u0119 od kropelek wody znajduj\u0105cych si\u0119 tu\u017c przed nami; widzimy tylko otaczaj\u0105c\u0105 nas zewsz\u0105d bia\u0142\u0105 po\u015bwiat\u0119. Podobnie ryby. To, co maj\u0105 tu\u017c przed pyskiem, widz\u0105 wyra\u017anie, reszt\u0119 natomiast, i to zaledwie w promieniu kilku metr\u00f3w, jak przez mg\u0142\u0119. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce to, co je zaciekawi\u0142o, lubi\u0105 sobie poogl\u0105da\u0107 z bliska.<\/p>\n\n\n\n

Wynikaj\u0105 z tego dla w\u0119dkarzy wa\u017cne wnioski. Wobler p\u0142yn\u0105cy szybko w odleg\u0142o\u015bci metra od ryby zostanie zapewne przez kt\u00f3ry\u015b z jej zmys\u0142\u00f3w zarejestrowany, ale z jej pola widzenia zniknie zanim zdo\u0142a mu si\u0119 dok\u0142adnie przyjrze\u0107. Natomiast do przyn\u0119ty prawie nieruchomej lub poruszaj\u0105cej si\u0119 wolno w pionie ryba b\u0119dzie mog\u0142a podp\u0142yn\u0105\u0107. Je\u017celi wyda si\u0119 jej atrakcyjna, by\u0107 mo\u017ce zdecyduje si\u0119 na atak. Oczy ryby najcz\u0119\u015bciej skierowane s\u0105 do przodu i nieco ku g\u00f3rze. Mo\u017cna wi\u0119c s\u0105dzi\u0107, \u017ce ryby widz\u0105 najlepiej to, co maj\u0105 przed sob\u0105, troch\u0119 ponad pyskiem. Dobrze zatem, by przyn\u0119ta utrzymywa\u0142a si\u0119 w wodzie nieco wy\u017cej ni\u017c ryby. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce zmieniaj\u0105 one g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 zale\u017cnie od intensywno\u015bci \u015bwiat\u0142a, obecno\u015bci \u017ceru i innych czynnik\u00f3w. Do tych zmian musimy si\u0119 dostosowywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ryb widzi \u015bwiat kolorowo. Dowodz\u0105 tego badania laboratoryjne, kt\u00f3re wykaza\u0142y, \u017ce na przyk\u0142ad okonie spostrzegaj\u0105 wszystkie barwy t\u0119czy. S\u0105 jednak szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwe na kolor czerwony i pomara\u0144czowy, a znacznie mniej na rozmaite odcienie \u017c\u00f3\u0142ci. W\u0119dkarskie do\u015bwiadczenie za\u015b pozwala s\u0105dzi\u0107, \u017ce ryby w p\u0142ytkiej i przejrzystej wodzie odr\u00f3\u017cniaj\u0105 na pewno seledynowy od \u017c\u00f3\u0142tego i bia\u0142ego, pomara\u0144czowy od czerwonego i r\u00f3\u017cowy od bia\u0142ego. W m\u0119tnych rzekach i \u017cyznych stawach, gdzie woda jest mniej przejrzysta, ryby przestaj\u0105 rozpoznawa\u0107 kolory na g\u0142\u0119boko\u015bci od 3 do 4,5 metra, zale\u017cnie od ilo\u015bci \u015bwiat\u0142a. Podobnie jak ludzie nie widz\u0105 ich te\u017c w nocy.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142uch
Ryby nie maj\u0105 uszu zewn\u0119trznych. Na tej podstawie s\u0105dzono niegdy\u015b, \u017ce s\u0105 g\u0142uche. Sekcje ujawni\u0142y jednak, \u017ce maj\u0105 one, zbudowane podobnie jak nasze ucho wewn\u0119trzne z b\u0142\u0119dnikiem. Dzi\u015b wiadomo ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce ryby s\u0142ysz\u0105. Brak ucha zewn\u0119trznego \u0142atwo wyja\u015bni\u0107. By\u0142oby bowiem \u017ar\u00f3d\u0142em samych k\u0142opot\u00f3w. Zmniejsza\u0142oby szybko\u015b\u0107 p\u0142ywania i by\u0142oby nara\u017cone na uszkodzenia, nie daj\u0105c przy tym \u017cadnej korzy\u015bci. U zwierz\u0105t l\u0105dowych bowiem ucho zewn\u0119trzne to tylko lejek zbieraj\u0105cy d\u017awi\u0119ki i kieruj\u0105cy je do ucha wewn\u0119trznego. W wodzie, gdzie d\u017awi\u0119k rozchodzi si\u0119 5 razy szybciej ni\u017c w powietrzu i znacznie dalej, jest ono po prostu niepotrzebne. Fale d\u017awi\u0119kowe przenikaj\u0105 niemal bez zak\u0142\u00f3ce\u0144 przez cia\u0142o ryby, kt\u00f3re ma prawie t\u0119 sam\u0105 g\u0119sto\u015b\u0107, co woda, i docieraj\u0105 do ucha wewn\u0119trznego.<\/p>\n\n\n\n

Ryby karpiowate i sumy s\u0142ysz\u0105 najlepiej i w najwi\u0119kszym zakresie cz\u0119stotliwo\u015bci, od oko\u0142o 10, niekiedy nawet do 13.000 Hz (cz\u0142owiek od 16 do 20.000 Hz). Pomaga im w tym p\u0119cherz p\u0142awny. Jest on po\u0142\u0105czony z uchem wewn\u0119trznym i pe\u0142ni rol\u0119 rezonatora. Najgorszy s\u0142uch maj\u0105 natomiast ryby pozbawione p\u0119cherza p\u0142awnego, na przyk\u0142ad rekiny i p\u0142aszczki. Okonie, szczupaki i ryby \u0142ososiowate znajduj\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy tymi skrajno\u015bciami. Badania wskazuj\u0105, \u017ce s\u0142ysz\u0105 one d\u017awi\u0119ki o cz\u0119stotliwo\u015bci od oko\u0142o 10 do 1000 Hz (a wi\u0119c niskie), przy czym drgania do 200 Hz odbieraj\u0105 lini\u0105 boczn\u0105. S\u0105dzi si\u0119, \u017ce mog\u0105 us\u0142ysze\u0107 odg\u0142osy z odleg\u0142o\u015bci ponad 30 metr\u00f3w, o ile po drodze nie ma przeszk\u00f3d utrudniaj\u0105cych rozchodzenie si\u0119 fali d\u017awi\u0119kowej.<\/p>\n\n\n\n

Grzechocz\u0105ce przyn\u0119ty na okonie i sandacze s\u0105 jeszcze ma\u0142o popularne, trudno wi\u0119c powiedzie\u0107, czy o ich skuteczno\u015bci decyduje d\u017awi\u0119k, wibracja czy mo\u017ce wygl\u0105d. Z naszych do\u015bwiadcze\u0144 zdaje si\u0119 wynika\u0107, \u017ce d\u017awi\u0119ki mog\u0105 przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwag\u0119 ryb aktywnych, natomiast nieaktywne zignoruj\u0105 je lub nawet si\u0119 ich przestrasz\u0105. Pami\u0119tajmy, \u017ce grzechotki przyczepione do jig\u00f3w lub w\u0142o\u017cone do gumek wydaj\u0105 d\u017awi\u0119ki tylko wtedy, gdy przyn\u0119ta uderza o dno lub jaki\u015b inny przedmiot albo gdy energicznie ni\u0105 potrz\u0105samy. Wady tej pozbawione s\u0105 \u017celowe kapsu\u0142ki wype\u0142nione kryszta\u0142kami dwutlenku w\u0119gla. Po zanurzeniu przenika do nich woda i wchodzi w reakcj\u0119 z kryszta\u0142kami. Rozlegaj\u0105 si\u0119 przy tym trzaski, kt\u00f3re trwaj\u0105 oko\u0142o 10 minut.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zmys\u0142 linii bocznej
Wyst\u0119puje on wy\u0142\u0105cznie u ryb i p\u0142az\u00f3w wodnych. Wzd\u0142u\u017c obu bok\u00f3w i na g\u0142owie ryby umieszczone s\u0105 pory (otworki) po\u0142\u0105czone z wewn\u0119trznymi kana\u0142ami. Dzi\u0119ki nim ryba rejestruje drgania wody o niskiej cz\u0119stotliwo\u015bci, kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142em w warunkach naturalnych jest zwykle drapie\u017cnik, ofiara lub wsp\u00f3\u0142towarzysz z \u0142awicy. Drgania takie wytwarzaj\u0105 te\u017c przyn\u0119ty, kt\u00f3re si\u0119 wolno poruszaj\u0105 i lekko przy tym ko\u0142ysz\u0105. W ci\u0105gu dnia w przejrzystej wodzie ryby kieruj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wzrokiem, lecz noc\u0105 lub w m\u0119tnej wodzie to w\u0142a\u015bnie zmys\u0142 linii bocznej pozwala im \u017cerowa\u0107, unika\u0107 nieprzyjaci\u00f3\u0142 i omija\u0107 przeszkody.<\/p>\n\n\n\n

Bod\u017acem silnie dzia\u0142aj\u0105cym na lini\u0119 boczn\u0105 s\u0105 nieregularne uderzenia ogonem ma\u0142ej, rannej rybki. Imituj\u0105 je niekt\u00f3re przyn\u0119ty gumowe oraz jigi z pi\u00f3rkiem. Dlatego nale\u017c\u0105 one do niezast\u0105pionych przyn\u0119t na r\u00f3\u017cne ryby drapie\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

W\u0119ch
Rzut oka na pysk ryby wystarczy, by dostrzec nozdrza, przez kt\u00f3re woda dostaje si\u0119 do jamy w\u0119chowej i tam obmywa kom\u00f3rki czuciowe.
W\u0119ch wielu gatunk\u00f3w ryb zosta\u0142 starannie przebadany w warunkach laboratoryjnych. Najwy\u017cej oceniono nos w\u0119gorza. Potrafi on wyczu\u0107 substancje rozpuszczone w wodzie w st\u0119\u017ceniu kilku cz\u0105steczek na trylion. Znakomity w\u0119ch maj\u0105 tak\u017ce \u0142oso\u015b, pstr\u0105g i ryby karpiowate. \u0141ososie zapami\u0119tuj\u0105 \u201ezapach\u201d strumienia, w kt\u00f3rym przysz\u0142y na \u015bwiat, i kieruj\u0105c si\u0119 w\u0119chem wracaj\u0105 do niego na tar\u0142o po okresie \u017cerowania w oceanie. Karpiowate natomiast wykorzystuj\u0105 sw\u00f3j doskona\u0142y w\u0119ch w innym celu. Zaatakowane wydzielaj\u0105 zapachow\u0105 substancj\u0119 alarmow\u0105, kt\u00f3ra informuje pozosta\u0142e ryby z \u0142awicy o niebezpiecze\u0144stwie. Ten chemiczny alarm mo\u017ce jednak by\u0107 zw\u0105chany tak\u017ce przez drapie\u017cniki. Badania wykaza\u0142y, \u017ce przyci\u0105ga on szczupaki.<\/p>\n\n\n\n

Na rynku dost\u0119pnych jest wiele substancji wabi\u0105cych. Do\u015bwiadczenia wykazuj\u0105, \u017ce mog\u0105 one rzeczywi\u015bcie pobudzi\u0107 do \u017cerowania nieaktywne ryby, zw\u0142aszcza w zimnej wodzie. Zasi\u0119g dzia\u0142ania substancji wabi\u0105cych jest jednak niewielki, w\u0105tpliwe wi\u0119c, by ryby przep\u0142yn\u0119\u0142y d\u0142u\u017cszy dystans \u015bladem jakiego\u015b zapachu. Naturalny zapach ma\u0142ej rybki lub larwy sk\u0142oni je do ataku z odleg\u0142o\u015bci najwy\u017cej kilkudziesi\u0119ciu centymetr\u00f3w. Warto jednak doda\u0107 go do gumowej przyn\u0119ty lub w\u0142ochatego jiga, mo\u017ce b\u0119dzie mia\u0142 w\u0142a\u015bnie decyduj\u0105ce znaczenie.<\/p>\n\n\n\n

Smak
Na substancje rozpuszczone w wodzie reaguje u ryb zar\u00f3wno zmys\u0142 w\u0119chu, jak i smaku. Dlatego niekiedy trudno oceni\u0107, czy ryba, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem ludzi, poczu\u0142a je nosem czy j\u0119zykiem. Zw\u0142aszcza je\u017celi – jak to si\u0119 cz\u0119sto dzieje, przewa\u017cnie u sum\u00f3w – kubki smakowe znajduj\u0105 si\u0119 nie tylko w jamie g\u0119bowej, lecz rozsiane s\u0105 po ca\u0142ym ciele. Wiemy na pewno, \u017ce sumy potrafi\u0105 smakowa\u0107 substancje na odleg\u0142o\u015b\u0107 (du\u017co mniejsz\u0105 jednak ni\u017c ta, z kt\u00f3rej czuj\u0105 zapach). Potrafi\u0105 to jednak tak\u017ce pstr\u0105gi, cho\u0107 kubk\u00f3w smakowych na ciele nie maj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zmys\u0142 smaku jest dla ryb bardzo wa\u017cny. On decyduje ostatecznie, czy to, co maj\u0105 w pysku, nadaje si\u0119 do po\u0142kni\u0119cia. Cho\u0107 wydaje si\u0119 to nieprawdopodobne, potrafi\u0105 zassa\u0107 przyn\u0119t\u0119, oceni\u0107 j\u0105 i wyplu\u0107 w nieca\u0142e p\u00f3\u0142 sekundy. W tym czasie ma\u0142o kt\u00f3ry w\u0119dkarz zd\u0105\u017cy zaci\u0105\u0107. Zreszt\u0105 nie ma to znaczenia, gdy\u017c ryby mog\u0105 sprawdza\u0107 smak przyn\u0119ty tak delikatnie, \u017ce w\u0119dzisko nawet nie zadr\u017cy, a tylko najmniejszy sp\u0142awik lekko si\u0119 poruszy. Na to pom\u00f3c mog\u0105 substancje smakowe, kt\u00f3rymi nasyca si\u0119 przyn\u0119ty gumowe, aby ryby d\u0142u\u017cej trzyma\u0142y je w pysku.<\/p>\n\n\n\n

Rozmaite gatunki ryb lubi\u0105 r\u00f3\u017cne smaki, dlatego nie ma jednej uniwersalnej substancji na wszystkie okazje. Eksperymenty dowiod\u0142y, \u017ce najmniej wybredne s\u0105 pstr\u0105gi t\u0119czowe. Trudniej zadowoli\u0107 okonie. Podczas bada\u0144 odpowiada\u0142y im jedynie dwa lub trzy oferowane smaki. Przewa\u017cnie by\u0142 to smak skorupiak\u00f3w i ryb. Jak mo\u017cna by\u0142o przypuszcza\u0107, poszczeg\u00f3lne gatunki reagowa\u0142y dobrze g\u0142\u00f3wnie na smak swojego naturalnego po\u017cywienia. Nie by\u0142o to jednak regu\u0142\u0105. Okaza\u0142o si\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce szczupakom odpowiada smak makreli.
W produkcji substancji smakowych dla ryb trwa ci\u0105g\u0142y post\u0119p, warto wi\u0119c pr\u00f3bowa\u0107 nowo\u015bci. Kilka nowych substancji ma na przyk\u0142ad lepk\u0105 konsystencj\u0119. Dzi\u0119ki temu w ch\u0142odnej wodzie trzymaj\u0105 si\u0119 na przyn\u0119cie prawie godzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W trudnych warunkach, gdy ryby bior\u0105 niech\u0119tnie, lepsze mog\u0105 si\u0119 okaza\u0107 \u017cywe przyn\u0119ty. Trzeba je jednak ostro\u017cnie nabija\u0107 na haczyk, by wykorzysta\u0107 ca\u0142y ich smak. W przypadku larw haczyk przebijamy przez g\u0142ow\u0119 lub ogon, aby nie uszkodzi\u0107 organ\u00f3w. W ten spos\u00f3b p\u0142yn z rany s\u0105czy si\u0119 stopniowo, a larwa d\u0142ugo pozostaje \u017cywa i aktywna. Ma\u0142ym rybkom natomiast haczyk wbijamy w wargi lub w grzbiet powy\u017cej kr\u0119gos\u0142upa.<\/p>\n\n\n\n

W pysku pokarm badany jest nie tylko przez zmys\u0142 smaku. Konsystencj\u0119 pochwyconego k\u0105ska sprawdzaj\u0105 ryby (my to robimy j\u0119zykiem) organem dotykowym, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 na podniebieniu, zaraz za przednimi z\u0119bami. Je\u015bli przyn\u0119ta zbyt r\u00f3\u017cni si\u0119 od zwykle zjadanego pokarmu, w pysku ryby zago\u015bci na kr\u00f3tko.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czasem wystarczy za\u0142o\u017cy\u0107 na haczyk jak\u0105kolwiek przyn\u0119t\u0119, by ju\u017c po chwili wyci\u0105gn\u0105\u0107 z wody ryb\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2337,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2335"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2335"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2335\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2338,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2335\/revisions\/2338"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2337"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}