Karpie s\u0105 jednym z niewielu gatunk\u00f3w ryb, kt\u00f3re z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna nazwa\u0107 zwierz\u0119tami udomowionymi. Daj\u0105 si\u0119 bowiem trzyma\u0107 w \u015brodowisku sztucznie dla nich stworzonym, a ponadto budowa ich cia\u0142a zmieni\u0142a si\u0119 w spos\u00f3b korzystny nie dla nich, lecz dla cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Dane o pocz\u0105tkach hodowli s\u0105 nik\u0142e, ale wiadomo, \u017ce najwcze\u015bniej, bo ju\u017c V wieku p.n.e., zabrali si\u0119 do tego Chi\u0144czycy. Cz\u0142owiek zacz\u0105\u0142 wi\u0119c je hodowa\u0107 wcze\u015bniej ni\u017c np. indyki lub zwierz\u0119ta futerkowe. W Europie zainteresowanie karpiami pojawi\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej. Nie mo\u017cna jednak wyci\u0105ga\u0107 z tego wniosku, \u017ce nasze karpie pochodz\u0105 z Chin. Je\u015bli w og\u00f3le jest jaki\u015b zwi\u0105zek mi\u0119dzy hodowl\u0105 karpia w Chinach i w Europie, to polega\u0142 on raczej na przeniesieniu idei, a nie samych ryb.<\/p>\n\n\n\n
By\u0107 mo\u017ce karpie w stawach trzymali ju\u017c – mowa o Europie – Staro\u017cytni Rzymianie i mieszka\u0144cy Cesarstwa Bizanty\u0144skiego, ale dok\u0142adnie tego nie wiemy. Na pewno hodowano je w \u015bredniowieczu po roku 1000, najwcze\u015bniej gdzie\u015b na terenie Czech, Moraw lub Bawarii, czyli w dorzeczu Dunaju, bo tam by\u0142y naturalne siedliska karpia<\/a>. Inicjatorami jego hodowli byli g\u0142\u00f3wnie zakonnicy, a sprzyja\u0142 temu panuj\u0105cy w \u015bredniowieczu troch\u0119 cieplejszy klimat. Karp jest bowiem ryb\u0105 wybitnie ciep\u0142olubn\u0105. \u015awietnie wiedz\u0105 to rybacy. Gdy z powodu ch\u0142odnej wiosny tar\u0142o op\u00f3\u017ania si\u0119 a\u017c do lata, musz\u0105 tarlakom wstrzykiwa\u0107 hormony, by je przyspieszy\u0107.<\/p>\n\n\n\n W Polsce karp znalaz\u0142 si\u0119 w XII wieku. Podobnie jak w innych cz\u0119\u015bciach Europy, sprowadzili je zakonnicy, prawdopodobnie cystersi, zakon o surowej regule, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 gospodark\u0105 roln\u0105. Ludno\u015bci w\u00f3wczas szybko przybywa\u0142o, wi\u0119c i zapotrzebowanie na ryby ci\u0105gle ros\u0142o, zw\u0142aszcza \u017ce post\u00f3w by\u0142o wtedy wi\u0119cej i \u015bci\u015blej ich przestrzegano. Stawy powstawa\u0142y na po\u0142udniu kraju, bo tu nie by\u0142o jezior, kt\u00f3re mog\u0142yby dostarcza\u0107 odpowiednich ilo\u015bci ryb. Wykorzystywano przy tym ukszta\u0142towanie terenu i sypano groble tylko z jednej lub dw\u00f3ch stron. Urz\u0105dzenie zwane dzi\u015b mnichem nie by\u0142o w\u00f3wczas znane. Aby spu\u015bci\u0107 wod\u0119 i od\u0142owi\u0107 ryby, trzeba by\u0142o rozebra\u0107 tam\u0119 w grobli, u\u0142o\u017con\u0105 specjalnie w tym celu z kamieni. Niekt\u00f3re zbudowane w \u015bredniowieczu stawy przetrwa\u0142y do dzi\u015b. Znajduj\u0105 si\u0119 one w okolicach Milicza, O\u015bwi\u0119cimia i Zatoru.<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowo hodowla karpi odbywa\u0142a si\u0119 w spos\u00f3b prymitywny. Karpie<\/a> wszystkich rocznik\u00f3w trzymano w jednym stawie, tam te\u017c dochodzi\u0142o do tar\u0142a. Przy tej metodzie na karpie nadaj\u0105ce si\u0119 do konsumpcji trzeba by\u0142o czeka\u0107 a\u017c 5 – 7 lat. Dosy\u0107 szybko jednak nauczono si\u0119 rozradza\u0107 karpie w oddzielnych stawach, ma\u0142ych i silnie zaro\u015bni\u0119tych. Na\u015bladowa\u0142y one zalane wiosennym przyborem wody nadbrze\u017cne \u0142\u0105ki, gdzie tar\u0142y si\u0119 dzikie karpie.<\/p>\n\n\n\n Hodowla karpia w Polsce rozwija\u0142a si\u0119 dobrze w XV i XVI. Specjali\u015bci od budowy staw\u00f3w wyje\u017cd\u017cali z naszego kraju nawet do Niemiec. W\u00f3wczas bowiem zacz\u0119\u0142y si\u0119 na po\u0142udniu Niemiec k\u0142opoty z nadmiarem wody i powodziami, coraz cz\u0119stszymi z powodu wycinania las\u00f3w. W wiekach XVII, XVIII i pierwszej po\u0142owie XIX hodowla karpi podupad\u0142a. Tak w Polsce, jak i np. w Czechach, cz\u0119\u015b\u0107 staw\u00f3w zamieniono na pola uprawne i pastwiska. By\u0107 mo\u017ce powodem by\u0142o tym razem ozi\u0119bienie klimatu, kt\u00f3re klimatolodzy nazywaj\u0105 ma\u0142\u0105 epok\u0105 lodow\u0105. Trwa\u0142a ona do mniej wi\u0119cej roku 1850.<\/p>\n\n\n\n Z ko\u0144cem owego ozi\u0119bienia zbieg\u0142 si\u0119 prze\u0142om w hodowli karpi. Dokona\u0142 go pod koniec XIX wieku Tomasz Dubisz, syn s\u0142owackiego rybaka. Prowadzi\u0142 gospodarstwo stawowe pod Wiedniem. Tu zastosowa\u0142 tzw. przesadkowanie. W miar\u0119, jak ryby ros\u0142y, przenosi\u0142 je do oddzielnych staw\u00f3w. Dzi\u0119ki temu zapewnia\u0142 im odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 pokarmu i znacznie przyspieszy\u0142 ich wzrost, to za\u015b skr\u00f3ci\u0142o hodowl\u0119 do trzech lat. Podczas wystawy zwierz\u0105t w Wiedniu Dubisz dosta\u0142 za to z\u0142oty medal. W 1868 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Skoczowa (\u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski). St\u0105d jego metoda rozpowszechni\u0142a si\u0119 na ca\u0142\u0105 Polsk\u0119 i jest stosowana do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 ni\u0105 tak\u017ce wybitny polski hodowca karpi<\/a> Adolf Gasch. W 1880 roku na wystawie rolniczej w Berlinie pokaza\u0142 karpie wyhodowane w dzier\u017cawionym przez niego gospodarstwie w Kaniowie (r\u00f3wnie\u017c \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski). Wywo\u0142a\u0142y one zdumienie i podziw z powodu wielko\u015bci, kszta\u0142tu cia\u0142a i szybko\u015bci wzrostu. Konsternacj\u0119 natomiast wywo\u0142a\u0142a nazwa tej rasy – karp polski, bowiem naszego kraju na mapach w\u00f3wczas nie by\u0142o. Nazwano je wi\u0119c karpiami galicyjskimi i nazwa ta niestety za granic\u0105 wci\u0105\u017c funkcjonuje, jedynie u nas przywr\u00f3cono jej wersj\u0119 wcze\u015bniejsz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki tej rasie w okresie mi\u0119dzywojennym Polska przodowa\u0142a w hodowli. Karp<\/a> polski zosta\u0142 rozprzestrzeniony do wielu rejon\u00f3w \u015bwiata. Nie by\u0142 bowiem tak wydelikacony i zdegenerowany jak inne hodowane w\u00f3wczas rasy. Du\u017ca by\u0142a w tym zas\u0142uga \u00f3wczesnych hodowc\u00f3w karpi. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej kontynuowano prac\u0119 hodowlan\u0105. Wytworzenie bowiem zwierz\u0105t o najlepszych cechach jest jednym z wa\u017cniejszych cel\u00f3w nowoczesnej hodowli.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b jednak tworzone s\u0105 ju\u017c nie nowe rasy, ale linie i rodziny genetyczne. Miesza\u0144ce powsta\u0142e z ich krzy\u017cowania u\u017cywane s\u0105 do zarybiania staw\u00f3w, trafiaj\u0105 tak\u017ce do w\u00f3d otwartych i s\u0105 \u0142owione przez w\u0119dkarzy. Wykorzystuje si\u0119 tak\u017ce krzy\u017cowanie rodzimych karpi z ich dalekowschodnimi pobratymcami. Dzisiaj do hodowli karpi wkroczy\u0142a in\u017cynieria genetyczna. W 1997 roku media obieg\u0142a sensacyjna wiadomo\u015b\u0107 o prowadzeniu do\u015bwiadcze\u0144 z tzw. karpiami transgenicznymi. Mia\u0142y one wszczepiony gen koduj\u0105cy ludzki hormon wzrostu. Prace z karpiami transgenicznymi pozosta\u0142y na etapie do\u015bwiadcze\u0144 i nie znalaz\u0142y zastosowania w praktyce.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 karpi w naszym kraju produkuje si\u0119 wci\u0105\u017c w spos\u00f3b tradycyjny. Karmi si\u0119 je g\u0142\u00f3wnie ziarnem zb\u00f3\u017c, mimo \u017ce dysponujemy obecnie doskona\u0142ymi paszami pe\u0142noporcjowymi, kt\u00f3re zaspokajaj\u0105 wszystkie ich pokarmowe potrzeby. Tak prowadzona hodowla ma jednak wa\u017cn\u0105 zalet\u0119. Stawy karpiowe<\/a> nie s\u0105 miejscem intensywnego tuczu ryb i dzi\u0119ki temu nie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em zbyt du\u017cych ilo\u015bci zanieczyszcze\u0144, kt\u00f3re dostaj\u0105 si\u0119 do rzek, zw\u0142aszcza w czasie spuszczania wody w okresie od\u0142ow\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Waldemar Borys<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Karpie s\u0105 jednym z niewielu gatunk\u00f3w ryb, kt\u00f3re z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna nazwa\u0107 zwierz\u0119tami udomowionymi.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"class_list":["post-2203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t