{"id":1825,"date":"2000-04-25T18:07:00","date_gmt":"2000-04-25T16:07:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=1825"},"modified":"2021-09-07T18:10:37","modified_gmt":"2021-09-07T16:10:37","slug":"byc-kolonia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2000\/04\/25\/byc-kolonia\/","title":{"rendered":"BY\u0106 KOLONI\u0104"},"content":{"rendered":"\n

Trudno dzi\u015b ustali\u0107, kiedy artyku\u0142y w\u0119dkarskie sta\u0142y si\u0119 w Polsce dost\u0119pne w handlu. Z nielicznych wzmianek s\u0105dzi\u0107 mo\u017cna, \u017ce na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku w Warszawie trudniono si\u0119 sprzeda\u017c\u0105 haczyk\u00f3w, plecionek, zwanych kordonkami, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce innego sprz\u0119tu, przede wszystkim za\u015b sieci. Producenci sieci pracuj\u0105cy dla rybak\u00f3w do\u015b\u0107 szybko dostrzegli rynek w\u0119dkarstwa amatorskiego.<\/p>\n\n\n\n

Jednak\u017ce podstawowym artyku\u0142em by\u0142 haczyk. Przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 XIX wieku produkcja haczyk\u00f3w nawet w wielkich i s\u0142awnych manufakturach angielskich opiera\u0142a si\u0119 o prac\u0119 r\u0119czn\u0105. Setki cha\u0142upnik\u00f3w zaopatrywanych przez nak\u0142adc\u0119 w prymitywne urz\u0105dzenia wygina\u0142o w odpowiedni kszta\u0142t mi\u0119kki jeszcze drut z naci\u0119tym grotem i zadziorem. W\u0142a\u015bciciele manufaktur zachowywali w \u015bcis\u0142ej tajemnicy wy\u0142\u0105cznie technologi\u0119 hartowania, najwa\u017cniejsz\u0105 faz\u0119 w wytwarzaniu haczyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze \u201eautomaty\u201d – maszyny do produkcji haczyk\u00f3w – skonstruowa\u0142, na zam\u00f3wienie Hansa Mustada, Mathias Topp. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki zautomatyzowaniu produkcji Mustad wszed\u0142 skutecznie na rynki \u015bwiatowe, na kt\u00f3rych wcze\u015bniej w Europie dominowali Anglicy, a na Dalekim Wschodzie Japo\u0144czycy.<\/p>\n\n\n\n

Przez bardzo d\u0142ugi czas haczyk by\u0142 jedynym elementem w\u0119dki trudnym do wykonania we w\u0142asnym zakresie, ale ju\u017c wiejscy kowale nie mieli z tym wi\u0119kszych trudno\u015bci. Wymagania jako\u015bciowe stawiane haczykom nie by\u0142y zbyt wysokie. Poza \u0142owieniem na sztuczne muchy, uprawianym w XIX wieku przez nielicznych, dominowa\u0142y uproszczone sposoby \u0142owienia. Narz\u0119dziem cz\u0119stszym od w\u0119dki by\u0142 sznur, a w\u0119dkowanie opiera\u0142o si\u0119 najcz\u0119\u015bciej o technik\u0119 po\u0142yk\u00f3wki. W po\u0142yk\u00f3wce sukces \u0142owi\u0105cego mo\u017cliwy jest wtedy, kiedy ryba po\u0142knie przyn\u0119t\u0119 wraz z tkwi\u0105cym w niej hakiem. Zasad\u0105 tego sposobu \u0142owienia by\u0142o samozaci\u0119cie ryby, ale nie w obr\u0119bie jej pyska, lecz wewn\u0105trz przewodu pokarmowego. Emocje takiego \u0142owienia ubo\u017csze by\u0142y o zacinanie i ogranicza\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bciwie do holu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Przy takim sposobie \u0142owienia ko\u0142owrotek, kt\u00f3ry dzi\u015b jest sk\u0142adow\u0105 prawie ka\u017cdej w\u0119dki, nie by\u0142 praktycznie potrzebny. Zast\u0119powa\u0142o go z powodzeniem motowid\u0142o, czyli dwa ko\u0142eczki umocowane w r\u0119koje\u015bci w\u0119dziska, a do \u201espiningowania\u201d opisana przeze mnie w \u201eW\u0119dkarzu Polskim\u201d (10\/99) w\u0119dka specjalna, czyli dziergawka.<\/p>\n\n\n\n

Przez d\u0142ugi czas w Europie, a tak\u017ce w Stanach Zjednoczonych, by\u0142 raczej wytworem drobnych firm, przewa\u017cnie zegarmistrzowskich. Jego europejski pierwowz\u00f3r, ko\u0142owrotek nottingham, mia\u0142 drewnian\u0105 szpul\u0119 i s\u0142u\u017cy\u0142 wy\u0142\u0105cznie jako zasobnik sznura. Idea precyzyjnego ko\u0142owrotka, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykorzystany do bezpo\u015bredniego rzutu, zrodzi\u0142a si\u0119 w Ameryce i wysz\u0142a w\u0142a\u015bnie od w\u0119dkarzy-zegarmistrz\u00f3w. Pierwszym by\u0142 podobno Onesimus Ostonson, kt\u00f3ry ju\u017c w roku 1770 og\u0142asza\u0142, \u017ce sprzedaje r\u00f3\u017cnego rodzaju mosi\u0119\u017cne zawijaki do sznur\u00f3w.
Nieruchom\u0105 szpul\u0119, z kt\u00f3rej spada \u017cy\u0142ka, wymy\u015bli\u0142 Szkot P. D. Malloch (1880); prototyp ko\u0142owrotka spiningowego stworzy\u0142 w roku 1905 tkacz Illingworth. Przemys\u0142ow\u0105 produkcj\u0119 tego ko\u0142owrotka podj\u0119\u0142a w 1932 roku angielska firma Hardy. Pierwszy model nazywa\u0142 si\u0119 Altex. Rok p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 on udoskonalony i wypuszczony na rynek pod nazw\u0105 Hardex. Ko\u0142owrotki te przyczyni\u0142y si\u0119 do upowszechnienia spiningu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0141owienie ryb w\u0119dk\u0105 dla przyjemno\u015bci by\u0142o zaj\u0119ciem ludzi o pewnym poziomie zamo\u017cno\u015bci, najcz\u0119\u015bciej posiadaj\u0105cych w\u0142asne wody. Prawo \u0142owienia ryb nie by\u0142o bowiem przywilejem powszechnym i nie zawsze nale\u017ca\u0142o do pa\u0144stwa, lecz najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zane by\u0142o z w\u0142asno\u015bci\u0105 ziemi, przez kt\u00f3r\u0105 przep\u0142ywa\u0142a rzeka lub na kt\u00f3rej znajdowa\u0142o si\u0119 jezioro. Na terenie Polski prawo wodne zosta\u0142o ujednolicone najwcze\u015bniej w zaborze austriackim (1882).<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 wi\u0119c liczba w\u0119dkuj\u0105cych, zw\u0142aszcza takich, kt\u00f3rzy sk\u0142onni byli zaopatrzy\u0107 si\u0119 w odpowiedni sprz\u0119t, by\u0142a niewielka, m\u0105drzy \u00f3wcze\u015bni przedsi\u0119biorcy starali si\u0119 zaspokoi\u0107 i te potrzeby, realizuj\u0105c w ten spos\u00f3b dewiz\u0119 zapewne nieznanego im w\u00f3wczas Hansa Mustada: amator nie zwa\u017ca na cen\u0119, lecz na jako\u015b\u0107. Krakowskich w\u0119dkarzy ju\u017c od ko\u0144ca XIX wieku zaopatrywa\u0142a firma Drobner. Pami\u0119tam ten sklep mieszcz\u0105cy si\u0119 na placu Szczepa\u0144skim w s\u0105siedztwie obecnego Teatru Starego, czynny jeszcze po wojnie. Drobner przys\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 polskiemu w\u0119dkarstwu wydaj\u0105c w\u0142asnym sumptem ksi\u0105\u017ck\u0119 J\u00f3zefa Rozwadowskiego, kt\u00f3ra wcze\u015bniej ukazywa\u0142a si\u0119 jako cykl artyku\u0142\u00f3w w \u201ePrzegl\u0105dzie Rybackim\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W Warszawie sprz\u0119tem w\u0119dkarskim zajmowa\u0142a si\u0119 firma Bracia Szenberg, dzia\u0142aj\u0105ca przy ul. Miodowej 5 od roku 1886. Bracia Szenberg nie tylko produkowali (g\u0142\u00f3wnie w\u0119dziska i linki), ale tak\u017ce handlowali wyrobami zagranicznymi. Mi\u0119dzy innymi sprz\u0119tem s\u0142ynnej angielskiej firmy Hardy, kt\u00f3rej byli oficjalnymi przedstawicielami w Polsce. To w\u0142a\u015bnie u Szenberg\u00f3w Feliks Choynowski zam\u00f3wi\u0142 wielofunkcyjne w\u0119dzisko w\u0142asnego pomys\u0142u, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 produkowane seryjnie. Niestety wojna przekre\u015bli\u0142a te plany, warsztaty Szenberg\u00f3w sp\u0142on\u0119\u0142y, nie zachowa\u0142a si\u0119 ani dokumentacja, ani \u017caden egzemplarz tego w\u0119dziska.<\/p>\n\n\n\n

\u0141askawiej obszed\u0142 si\u0119 los z du\u017co m\u0142odszym konkurentem Szenberg\u00f3w, firm\u0105 Meynas i Radwa\u0144ski dzia\u0142aj\u0105c\u0105 pod nazw\u0105 \u201eSum\u201d. Bronis\u0142aw Radwa\u0144ski by\u0142 w\u0119dkarzem z pasj\u0105, cz\u0142onkiem i aktywnym uczestnikiem prac Warszawskiego Towarzystwa W\u0119dkarskiego. Nawet podczas okupacji sobie tylko wiadomymi drogami uzyska\u0142 od w\u0142adz niemieckich zezwolenie na \u0142owienie ryb.<\/p>\n\n\n\n

Import sprz\u0119tu niezb\u0119dny do zaspokojenia potrzeb w\u0119dkuj\u0105cych nie przys\u0142ania\u0142 mo\u017cliwo\u015bci podejmowania produkcji w kraju. Nie tylko Bracia Szenberg i Meynas & Radwa\u0144ski zasilali rynek w\u0119dkarski w\u0142asnymi wyrobami. W Warszawie linki w\u0119dkarskie wytwarza\u0142a firma Leonarda Cybe, w Nowym S\u0105czu produkcj\u0105 w\u0119dzisk, tak\u017ce klejonych, zajmowa\u0142a si\u0119 firma Henryka Walla, a Jan Harbar, aptekarz z Sanoka, wykonywa\u0142 na zam\u00f3wienie wodery. To tylko przyk\u0142ady najbardziej znanych producent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c przed wojn\u0105 Meynas i Radwa\u0144ski rozpocz\u0119li prac\u0119 nad polskim modelem ko\u0142owrotka o sta\u0142ej szpuli. Zosta\u0142y one pomy\u015blnie uko\u0144czone ju\u017c podczas wojny, w roku 1943, ale do produkcji nie dosz\u0142o. Zdj\u0119cie jedynego zachowanego przez spadkobierc\u00f3w Radwa\u0144skiego niekompletnego ko\u0142owrotka o nazwie \u201eSumex\u201d zamie\u015bci\u0142em w \u201eWW\u201d (1977, nr 4). Ko\u0142owrotek zaopatrzony by\u0142 w przek\u0142adni\u0119 talerzow\u0105 i szpul\u0119 z duraluminium mieszcz\u0105c\u0105 50 metr\u00f3w \u017cy\u0142ki 0,20. Konstruktorzy nie wbudowali hamulca wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce stosowne operowanie korbk\u0105 zupe\u0142nie wystarcza. Firma przetrwa\u0142a wojn\u0119 i ci\u0119\u017cki okres powojenny t\u0119pienia tak zwanej inicjatywy prywatnej. W projektach by\u0142 te\u017c ko\u0142owrotek ze szpul\u0105 ruchom\u0105. Jego dokumentacja techniczna si\u0119 przechowa\u0142a, lecz produkcja nigdy nie zosta\u0142a wdro\u017cona. T\u0119 zas\u0142u\u017con\u0105 dla warszawskiego w\u0119dkarstwa firm\u0119, znan\u0105 ze znakomitych b\u0142ystek obrotowych \u201eSuper-wir\u201d i wahad\u0142\u00f3wek trociowych, skutecznie doprowadzili do upadku zarz\u0105dcy Domu W\u0119dkarza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Sklepik po \u201eSumie\u201d oddany zosta\u0142 we w\u0142adanie bankowi.
Ta smutna refleksja nie jest przypadkowa. Wynika ona z ca\u0142kowitego lekcewa\u017cenia przez obecne w\u0142adze PZW zapisu statutu stwierdzaj\u0105cego m.in., \u017ce zwi\u0105zek realizuje swoje cele przez inicjowanie i rozwijanie wsp\u00f3\u0142pracy z zak\u0142adami produkuj\u0105cymi sprz\u0119t w\u0119dkarski i przedsi\u0119biorstwami prowadz\u0105cymi sprzeda\u017c tego sprz\u0119tu. Pomys\u0142 zaanga\u017cowania organizacji w\u0119dkarskiej w produkcj\u0119 krajowego, a wi\u0119c ta\u0144szego i przez to szerzej dost\u0119pnego sprz\u0119tu, nie jako bezpo\u015bredniego wytw\u00f3rcy, lecz inicjatora lub mecenasa stosownych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, zrodzi\u0142 si\u0119 ju\u017c w Zwi\u0105zku Sportowych Towarzystw W\u0119dkarskich. Z tej inicjatywy powsta\u0142a sp\u00f3\u0142dzielnia Sprz\u0119t W\u0119dkarski, a potem zwi\u0105zkowe przedsi\u0119biorstwo Polsping, istniej\u0105ce do dzisiaj, ale nie jako w\u0142asno\u015b\u0107 zwi\u0105zku.<\/p>\n\n\n\n

Skutki oboj\u0119tno\u015bci w\u0142adz w\u0119dkarskich mog\u0105 by\u0107 jedn\u0105 z przyczyn widocznego ju\u017c dzi\u015b za\u0142amania rynku w\u0119dkarskiego w Polsce. W okresie gwa\u0142townego rozwoju po roku 1989 jego \u201ekoryfeusze\u201d obrali b\u0142\u0119dny kierunek lokowania w\u0105t\u0142ych zreszt\u0105 kapita\u0142\u00f3w w handlu, nie za\u015b w produkcji. \u015awietna z pozor\u00f3w koniunktura, zw\u0142aszcza na rynku rosyjskim, sko\u0144czy\u0142a si\u0119 tak gwa\u0142townie, jak przysz\u0142a. Ci, kt\u00f3rzy zach\u0142ysn\u0119li si\u0119 b\u0142yskawicznym sukcesem, czasem popadaj\u0105c w gigantomani\u0119, objawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy innymi pr\u00f3bami wydawania w\u0142asnych czasopism w\u0119dkarskich, nie obronili kr\u00f3tkotrwa\u0142ego sukcesu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dzi\u015b rzeczywisty, cho\u0107 nie spektakularny sukces bez za\u0142ama\u0144 odnosz\u0105 tylko producenci, by wymieni\u0107 Tyszkiewicza, Piskorskiego, \u0141opatk\u0119, Gutkiewicza i kilku innych; ma\u0142e lub co najwy\u017cej \u015brednie firmy.
Stosunek PZW do problem\u00f3w rynku mimo przytoczonego zapisu statutowego, jest co najwy\u017cej oboj\u0119tny, trudno bowiem pogrzebanie \u201eSuma\u201d traktowa\u0107 jako wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z rynkiem w\u0119dkarskim. Przecie\u017c z kwot, z\u0142o\u017conych przez ko\u0142a i okr\u0119gi na rachunkach oszcz\u0119dno\u015bciowych, mo\u017cna by bez trudu i z po\u017cytkiem dla og\u00f3\u0142u utworzy\u0107 fundusz promocji krajowego sprz\u0119tu. Pr\u00f3ba dialogu mi\u0119dzy ZG PZW a w\u0119dkarskim biznesem, podj\u0119ta w roku 1997, okaza\u0142a si\u0119 tylko manewrem przedzjazdowym.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b w\u0119dkarz ma do wyboru albo tani sprz\u0119t niskiej klasy, albo wysokiej jako\u015bci, ale drogi, cz\u0119sto dro\u017cszy ni\u017c za granic\u0105. Drenuj\u0105 nas obcy producenci i krajowi po\u015brednicy. Pomys\u0142 zrzeszenia importer\u00f3w okaza\u0142 si\u0119 myszowat\u0105 c\u00f3rk\u0105 nawet nie g\u00f3ry, lecz zwyk\u0142ego pag\u00f3rka. Reprezentacja wielusettysi\u0119cznej organizacji w\u0119dkarskiej nawet palcem w bucie nie kiwnie, by wyjedna\u0107 u w\u0142adz obni\u017cenie do rozs\u0105dnego poziomu nadmiernie wysokiego c\u0142a na sprz\u0119t w\u0119dkarski. Nie dlatego, \u017ce nie mo\u017ce, bo \u017caden rz\u0105d nie zlekcewa\u017cy potrzeb tak licznej grupy w\u0142asnych obywateli, tylko dlatego, \u017ce – jak mawia\u0142 Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski – im si\u0119 nie chce chcie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jerzy Komar<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno dzi\u015b ustali\u0107, kiedy artyku\u0142y w\u0119dkarskie sta\u0142y si\u0119 w Polsce dost\u0119pne w handlu.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1832,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1825"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1825"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1833,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1825\/revisions\/1833"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1832"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}