Gdy si\u0119 sumowi przygl\u0105damy, od razu zwracamy uwag\u0119 na jego ma\u0142e oczy. Rzeczywi\u015bcie, wzrok jest dla niego zmys\u0142em ma\u0142o istotnym, ma za to znakomity s\u0142uch, o czym zreszt\u0105 wiedziano od dawna. Dlatego \u0142owcy sum\u00f3w u\u017cywali d\u017awi\u0119kowych wabik\u00f3w. Najlepiej znane s\u0105 kwoki, na niekt\u00f3rych obszarach Rosji stosowane jeszcze dzisiaj. Ich brzmienie, jak si\u0119 s\u0105dzi, przypomina sumom odg\u0142osy innego \u017ceruj\u0105cego osobnika. Inni jednak s\u0105 zdania, \u017ce kwok wcale nie na\u015bladuje suma, tylko\u2026 \u017cab\u0119. By\u0107 mo\u017ce jednak sumy wabi sam fakt, \u017ce na powierzchni wody co\u015b si\u0119 dzieje i b\u0119dzie z tego co\u015b do zjedzenia.<\/p>\n\n\n\n
D\u017awi\u0119ki odbiera narz\u0105d znajduj\u0105cy si\u0119 w tylnej cz\u0119\u015bci jamy czaszki, zwany b\u0142\u0119dnikiem. \u0141\u0105czy si\u0119 on poprzez system kostek z przedni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 p\u0119cherza p\u0142awnego, kt\u00f3ry dzia\u0142a jak rezonator (wzmacnia d\u017awi\u0119ki). U sum\u00f3w p\u0119cherz p\u0142awny jest szczeg\u00f3lnie du\u017cy, prawie tak d\u0142ugi jak jama brzuszna. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce czym u innych zwierz\u0105t ma\u0142\u017cowiny uszne i b\u0142ona b\u0119benkowa, tym u sum\u00f3w s\u0105 pow\u0142oki brzuszne i p\u0119cherz p\u0142awny.<\/p>\n\n\n\n
P\u0119cherz p\u0142awny sygnalizuje tak\u017ce zmiany ci\u015bnienia atmosferycznego. Zaobserwowano, \u017ce przy jego spadku sumy pojawiaj\u0105 si\u0119 przy powierzchni wody, co jest dziwne. Przecie\u017c gdyby odczuwa\u0142y dyskomfort z powodu rozszerzonego p\u0119cherza, to aby doprowadzi\u0107 go do stanu poprzedniego, powinny si\u0119 zanurza\u0107 g\u0142\u0119biej, a nie wyp\u0142ywa\u0107. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce r\u00f3\u017cnice ci\u015bnie\u0144 wywo\u0142ane zmianami w pogodzie nigdy nie s\u0105 tak du\u017ce, by dla ryby rzeczywi\u015bcie mia\u0142y istotne znaczenie. W dodatku sumy mog\u0105 si\u0119 szybko pozby\u0107 nadmiaru gaz\u00f3w z p\u0119cherza p\u0142awnego, bo jest on po\u0142\u0105czony z prze\u0142ykiem. Dlatego takie zachowanie jest trudne do wyja\u015bnienia. By\u0107 mo\u017ce przed za\u0142amaniem pogody wzrasta aktywno\u015b\u0107 owad\u00f3w, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 opada na powierzchni\u0119 wody i przywabia drobne ryby, w \u015blad za nimi za\u015b pojawiaj\u0105 si\u0119 sumy.<\/p>\n\n\n\n
\u015awietnie rozwini\u0119te s\u0105 u sum\u00f3w zmys\u0142y w\u0119chu i smaku. Kubki smakowe znajduj\u0105 si\u0119 nie tylko w jamie g\u0119bowej, ale tak\u017ce na sk\u00f3rze g\u0142owy, w\u0105sach, p\u0142etwach. Przednie otwory nosowe prowadz\u0105 do obszernych do\u0142k\u00f3w wy\u015bcielonych silnie pofa\u0142dowanym nab\u0142onkiem w\u0119chowym. Du\u017ce znaczenie ma te\u017c zmys\u0142 dotyku (w\u0105sy). Linia naboczna, narz\u0105d zmys\u0142u zwany dotykiem na odleg\u0142o\u015b\u0107, biegnie bli\u017cej grzbietu ni\u017c brzucha, ukierunkowana jest wi\u0119c na odbieranie bod\u017ac\u00f3w od g\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n
Sumy, jako jedyne z \u017cyj\u0105cych u nas ryb, maj\u0105 elektroreceptory. Rozsiane one s\u0105 na sk\u00f3rze, g\u0142\u00f3wnie g\u0142owy, i odbieraj\u0105 zmiany nat\u0119\u017cenia pola elektrycznego w otoczeniu (podobny typ elektroreceptor\u00f3w maj\u0105 rekiny). S\u0105 bardzo czu\u0142e, bo w s\u0142odkiej wodzie pr\u0105d przep\u0142ywa z trudem. \u0179r\u00f3d\u0142em pr\u0105d\u00f3w o r\u00f3\u017cnej charakterystyce s\u0105 wszystkie \u017cywe organizmy. Silniejsze pr\u0105dy wytwarzaj\u0105 m.in. zwierz\u0119ta, kt\u00f3re poruszaj\u0105 si\u0119 za pomoc\u0105 skurcz\u00f3w mi\u0119\u015bni (a wi\u0119c np. ryby). Dla sum\u00f3w \u017ceruj\u0105cych najcz\u0119\u015bciej przy s\u0142abym o\u015bwietleniu jest to dodatkowe \u017ar\u00f3d\u0142o informacji o tym, co si\u0119 w niewielkiej odleg\u0142o\u015bci wok\u00f3\u0142 ryby dzieje.<\/p>\n\n\n\n
\u017bEROWANIE
Sumy s\u0105 rybami zwi\u0105zanymi z dnem. W ci\u0105gu dnia najcz\u0119\u015bciej kryj\u0105 si\u0119 g\u0142\u0119boko w r\u00f3\u017cnych zakamarkach. Kszta\u0142t ich cia\u0142a wskazuje jednak tak\u017ce na inny typ przystosowania. Prawie r\u00f3wna linia grzbietu, dosy\u0107 ma\u0142a p\u0142etwa grzbietowa, bardzo d\u0142uga p\u0142etwa odbytowa i szeroki otw\u00f3r g\u0119bowy z d\u0142u\u017csz\u0105 szcz\u0119k\u0105 doln\u0105 to cechy typowe dla ryb \u017ceruj\u0105cych przy powierzchni wody. I rzeczywi\u015bcie sumy potrafi\u0105 nagle wyskoczy\u0107 do g\u00f3ry – wystarczy im do tego jeden gwa\u0142towny ruch silnie umi\u0119\u015bnionego ogona – by schwyta\u0107 drobne rybki buszuj\u0105ce pod lustrem wody. Podczas takiego ataku udaje im si\u0119 po\u0142kn\u0105\u0107 nawet kilkana\u015bcie sztuk naraz.<\/p>\n\n\n\n
Podstawowym sk\u0142adnikiem ich pokarmu s\u0105 ryby (80%), g\u0142\u00f3wnie drobne i stadne: ukleje, p\u0142ocie, jazgarze, kr\u0105pie, kie\u0142bie. Zjadaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c du\u017ce ilo\u015bci zwierz\u0105t bezkr\u0119gowych, dotyczy to zw\u0142aszcza osobnik\u00f3w m\u0142odych. Jad\u0142ospis wi\u0119kszych sztuk uzupe\u0142niaj\u0105 \u017caby, raki, ptactwo wodne i ssaki. Jedz\u0105 przede wszystkim to, co w danym czasie jest najbardziej dost\u0119pne i najliczniejsze. Wiosn\u0105 i wczesnym latem s\u0105 to ryby odbywaj\u0105ce tar\u0142o, w pe\u0142ni lata wyl\u0119g i narybek, jesieni\u0105 zn\u00f3w ryby gromadz\u0105ce si\u0119 na zimowiskach. <\/p>\n\n\n\n
Zaczynaj\u0105 pobiera\u0107 pokarm, gdy woda nagrzeje si\u0119 do 5 – 8 stopni C. Stopniowo jedz\u0105 coraz wi\u0119cej, ale podczas tar\u0142a prawie wcale nie pobieraj\u0105 pokarmu. Potem zn\u00f3w \u017ceruj\u0105 intensywnie. Na podstawie bada\u0144 wiadomo, \u017ce czas trawienia w temperaturze 25 stopni C jest 10-krotnie szybszy ni\u017c w temperaturze 5 stopni C i 2,4-krotnie ni\u017c przy 15 stopniach. Gdy woda ma 20 – 25 stopni, sum musi \u017cerowa\u0107 przynajmniej raz na dob\u0119 (przeci\u0119tna porcja pokarmu to kilka procent masy jego cia\u0142a). Dlatego na sumy najlepiej wybiera\u0107 si\u0119 latem. Jesieni\u0105 \u017cerowanie stopniowo si\u0119 obni\u017ca, zim\u0105 sum nie je w og\u00f3le. Zalega wtedy w spokojnych miejscach, ale nie zawsze w g\u0142\u0119bokich jamach, tylko do\u015b\u0107 p\u0142ytko, na dw\u00f3ch – trzech metrach. Cz\u0119sto te\u017c zagrzebuje si\u0119 w mu\u0142.<\/p>\n\n\n\n
DOSY\u0106 TROSKLIWY TATA
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z ponad 2000 gatunk\u00f3w sum\u00f3w \u017cyj\u0105cych na \u015bwiecie opiekuje si\u0119 ikr\u0105. Nasz sum tak\u017ce nie jest pod tym wzgl\u0119dem wyj\u0105tkiem.<\/p>\n\n\n\n
Tar\u0142o odbywa si\u0119 w\u00f3wczas, gdy woda osi\u0105gnie 16 – 18 stopni C, najcz\u0119\u015bciej w czerwcu, czasem ju\u017c w maju, a bywa, \u017ce dopiero na pocz\u0105tku lipca. Na tarliska sum wybiera p\u0142ytkie, mocno zaro\u015bni\u0119te miejsca, ale gdy takich nie znajdzie, mo\u017ce si\u0119 wytrze\u0107 i na g\u0142\u0119boko\u015bci 2 – 3 metr\u00f3w. W pary \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 dojrza\u0142e osobniki o zbli\u017conej wielko\u015bci. Gody rozpoczynaj\u0105 wieczorem, rzadziej o \u015bwicie. Przed z\u0142o\u017ceniem ikry samica, ci\u0119\u017carem swego cia\u0142a, wygniata w\u015br\u00f3d ro\u015blinno\u015bci proste gniazdo. Sam akt sk\u0142adania ikry jest dosy\u0107 kr\u00f3tki, trwa oko\u0142o dw\u00f3ch godzin. Samiec najpierw poszturchuje swoj\u0105 partnerk\u0119, razem podp\u0142ywaj\u0105 ku powierzchni, potem opadaj\u0105 i r\u00f3wnocze\u015bnie wyrzucaj\u0105 do gniazda jaja i plemniki. Po tarle samiec zostaje przy gnie\u017adzie. Pod jego piecz\u0105 jest wtedy od kilku do kilkuset tysi\u0119cy ziaren ikry (zale\u017cnie od wielko\u015bci samicy). Samiec wachluje p\u0142etwami, \u017ceby ikra mia\u0142a wi\u0119cej tlenu, i odp\u0119dza od niej wrog\u00f3w. Ta opieka nie trwa d\u0142ugo, bo tylko do czasu wyl\u0119gu, niekiedy par\u0119 dni d\u0142u\u017cej. U wielu gatunk\u00f3w ryb samice s\u0105 wi\u0119ksze od samc\u00f3w. W\u015br\u00f3d sum\u00f3w to zjawisko nie wyst\u0119puje, poniewa\u017c samiec opiekuje si\u0119 ikr\u0105. Czasem nawet samce s\u0105 wi\u0119ksze od samic i szybciej od nich rosn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ikra suma po z\u0142o\u017ceniu ma 2 – 2,5 mm \u015brednicy, szybko p\u0119cznieje do oko\u0142o 3,5 mm i upodabnia si\u0119 do skrzeku \u017cab. Zwi\u0119kszenie rozmiar\u00f3w chroni przed drobnymi drapie\u017cnikami i uszkodzeniami mechanicznymi. Rozw\u00f3j ikry trwa od 2 do 4 dni, przed wykluciem jaja osi\u0105gaj\u0105 \u015brednic\u0119 5 mm. Wykluwaj\u0105ce si\u0119 larwy maj\u0105 7,5 mm d\u0142ugo\u015bci i przez kilka pierwszych dni si\u0119 nie poruszaj\u0105. Gdy w ich oczach pojawi si\u0119 barwnik, zaczynaj\u0105 stroni\u0107 od \u015bwiat\u0142a. Po 7 – 10 dniach od wyl\u0119gu, przy d\u0142ugo\u015bci 1,0 – 1,2 cm, zaczynaj\u0105 pobiera\u0107 pokarm. Maj\u0105 ju\u017c dobrze rozwini\u0119ty przew\u00f3d pokarmowy i szeroki otw\u00f3r g\u0119bowy, mog\u0105 wi\u0119c zjada\u0107 du\u017ce cz\u0105stki pokarmu, nawet w\u0142asne rodze\u0144stwo. Narybek przypomina wtedy troch\u0119 kijanki. Du\u017cym zagro\u017ceniem dla rozwoju ikry i rybek jest spadek temperatury wody poni\u017cej 15 stopni C (optymalna wynosi 25 – 27 st. C). M\u0142ode sumy najpierw \u017cywi\u0105 si\u0119 planktonem, p\u00f3\u017aniej g\u0142\u00f3wnie larwami owad\u00f3w. Rosn\u0105 szybko. W pierwszych latach \u017cycia ich roczne przyrosty si\u0119gaj\u0105 nawet kilkunastu centymetr\u00f3w. Potem rosn\u0105 wolniej, ale za to szybciej wzrasta ich waga. Rocznie mo\u017ce si\u0119 zwi\u0119ksza\u0107 o 2 – 4 kilogramy. 30 kilogram\u00f3w osi\u0105gaj\u0105 w wieku oko\u0142o 15 lat. Te, kt\u00f3re wa\u017c\u0105 60 – 80 kg, maj\u0105 oko\u0142o 30 lat.<\/p>\n\n\n\n
PO CO S\u0104 WIELKIE SUMY?
Naturalnie po to, \u017ceby w\u0119dkarze mogli je \u0142owi\u0107. Ale ju\u017c z rybackiego punktu widzenia ogromne sumy to mniejsza korzy\u015b\u0107, bo maj\u0105 gorsze mi\u0119so, a w dodatku musz\u0105 zjada\u0107 wi\u0119cej ryb, by si\u0119 utrzyma\u0107 i osi\u0105gn\u0105\u0107 taki sam przyrost wagi jak te ma\u0142e i \u015brednie. W dawnych pisemnych przekazach znajdujemy wiadomo\u015bci, \u017ce kiedy\u015b sumy olbrzymy rzuca\u0142y si\u0119 na kaczki, psy, a nawet dzieci. Badania sum\u00f3w z czas\u00f3w \u015bredniowiecznych i wcze\u015bniejszych wykaza\u0142y, \u017ce naprawd\u0119 \u017cy\u0142y w\u00f3wczas kolosy, kt\u00f3re osi\u0105ga\u0142y wielko\u015b\u0107 maksymaln\u0105 dla tego gatunku. Mia\u0142y po kilka metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci i wag\u0119 100 – 200 kg.<\/p>\n\n\n\n
Jaka jest wi\u0119c rola drapie\u017cnika znacznie wi\u0119kszego ni\u017c sandacz lub szczupak? \u017beby odpowiedzie\u0107 na to pytanie, trzeba by zna\u0107 sk\u0142ad ich pokarmu. Niestety, te naprawd\u0119 du\u017ce sumy wymykaj\u0105 si\u0119 badaniom. S\u0105 przede wszystkim bardzo nieliczne i rzadko si\u0119 je \u0142owi. Najwi\u0119kszy sum w cz\u0119sto cytowanych badaniach Lidii Horoszewicz, kt\u00f3re obejmowa\u0142y 236 osobnik\u00f3w z Wis\u0142y, mia\u0142 150 cm d\u0142ugo\u015bci. W liczniejszym materiale badawczym pochodz\u0105cym z Dunaju i Wo\u0142gi du\u017ce sumy r\u00f3wnie\u017c by\u0142y nieliczne. Dlatego nie mo\u017cna na ich podstawie orzeka\u0107, co te najwi\u0119ksze sumy zjadaj\u0105 ani czego nie zjadaj\u0105. By\u0142oby jednak dosy\u0107 dziwne, gdyby kaczki i inne wodne ptaki mia\u0142y wrog\u00f3w z powietrza (bieliki), a z wody ju\u017c nie. Nie jest to bynajmniej niczym nie poparte przypuszczenie. Dla niekt\u00f3rych wielkich sum\u00f3w z rzek tropikalnych ptaki wodne s\u0105 istotnym sk\u0142adnikiem ich pokarmu. Zatem na pytanie, jaka jest w przyrodzie rola wielkich sum\u00f3w, odpowied\u017a mo\u017ce brzmie\u0107: W\u0142a\u015bnie taka! Tylko \u017ce naszym sumom rzadko dajemy dorosn\u0105\u0107 do takich rozmiar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Waldemar Borys<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gdy si\u0119 sumowi przygl\u0105damy, od razu zwracamy uwag\u0119 na jego ma\u0142e oczy. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1468,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1467"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1467"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1467\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1469,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1467\/revisions\/1469"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1468"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1467"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1467"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}