{"id":1230,"date":"1999-06-03T10:46:00","date_gmt":"1999-06-03T08:46:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=1230"},"modified":"2021-11-28T12:30:07","modified_gmt":"2021-11-28T11:30:07","slug":"o-wechu-i-smaku-troche-inaczej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/1999\/06\/03\/o-wechu-i-smaku-troche-inaczej\/","title":{"rendered":"O W\u0118CHU I SMAKU TROCH\u0118 INACZEJ"},"content":{"rendered":"\n

<\/a>W\u0119ch i rozr\u00f3d. Znamy dobrze rol\u0119, jak\u0105 w\u0119ch pe\u0142ni w rozmna\u017caniu si\u0119 zwierz\u0105t l\u0105dowych. Na przyk\u0142ad samce wielu ssak\u00f3w potrafi\u0105 po zapachu rozpozna\u0107 samic\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 w rui. U ryb jest podobnie. To w\u0142a\u015bnie w\u0119ch sprawia, \u017ce…

<\/a>
Zdaniem fizjolog\u00f3w w \u015brodowisku wodnym podzia\u0142 na w\u0119ch i smak traci troch\u0119 sens. U zwierz\u0105t l\u0105dowych i ludzi cz\u0105steczki pobudzaj\u0105ce w\u0119ch docieraj\u0105 od \u017ar\u00f3d\u0142a zapachu do nozdrzy poprzez powietrze, natomiast smak odczuwany jest wy\u0142\u0105cznie w jamie ustnej. U ryb jest inaczej. Po pierwsze cz\u0105steczki pobudzaj\u0105ce oba te zmys\u0142y docieraj\u0105 wraz z wod\u0105, po drugie za\u015b wiele ryb czuje smak nie tylko w jamie g\u0119bowej, ale tak\u017ce ca\u0142\u0105 powierzchni\u0105 sk\u00f3ry, na kt\u00f3rej maj\u0105 rozsiane kubki smakowe. Dlatego gdy mowa o zwierz\u0119tach wodnych, cz\u0119sto u\u017cywa si\u0119 poj\u0119cia zmys\u0142u chemicznego, kt\u00f3re oznacza smak i w\u0119ch razem wzi\u0119te (w dalszej cz\u0119\u015bci dla uproszczenia b\u0119d\u0119 u\u017cywa\u0142 tylko s\u0142owa w\u0119ch, ale w opisanych zjawiskach cz\u0119sto dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c zmys\u0142 smaku). Woda jako \u015bwietny rozpuszczalnik mo\u017ce przenosi\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych substancji, a poniewa\u017c g\u0119stsza od powietrza, unosi tak\u017ce du\u017ce i ci\u0119\u017ckie cz\u0105stki, na przyk\u0142ad bia\u0142ka. Z tego powodu w wodzie znaczenie w\u0119chu i smaku jest znacznie wi\u0119ksze. W dodatku zmys\u0142y te cz\u0119sto musz\u0105 zast\u0119powa\u0107 wzrok, gdy\u017c \u015bwiat\u0142o przenika wod\u0119 z trudem, a na du\u017cych g\u0142\u0119boko\u015bciach nie ma go wcale. Z drugiej jednak strony cz\u0105steczki chemiczne w wodzie rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 powoli, co ogranicza funkcjonowanie w\u0119chu i smaku. Z tego wzgl\u0119du ich rola jest wi\u0119ksza tam, gdzie wody si\u0119 mieszaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n


Komunikacja w stadzie<\/strong>
W\u0119ch odgrywa bardzo du\u017c\u0105 rol\u0119 w tworzeniu si\u0119 \u0142awic, a p\u0142ywanie w \u0142awicy jest korzystne z dw\u00f3ch zasadniczych powod\u00f3w. Przede wszystkim ryby s\u0105 mniej nara\u017cone na to, \u017ce zjedz\u0105 je drapie\u017cniki. \u017beby bowiem atak by\u0142 skuteczny, napastnik musi si\u0119 skoncentrowa\u0107 na jednej rybie, z \u0142awicy za\u015b nie jest w stanie wybra\u0107 pojedynczej ofiary. Pr\u00f3cz tego w grupie \u0142atwiej jest p\u0142yn\u0105\u0107, bo traci si\u0119 mniej energii (mo\u017cna to nazwa\u0107 efektem peletonu). Aby jednak tworzy\u0107 \u0142awic\u0119, poszczeg\u00f3lne jednostki musz\u0105 mie\u0107 ze sob\u0105 kontakt. Wzrok nie wystarczy, bo w nocy lub w m\u0119tnej wodzie przestaje dzia\u0142a\u0107. W\u0119ch jest pod tym wzgl\u0119dem znacznie lepszy. Do utrzymywania kontaktu w\u0119chowego s\u0142u\u017c\u0105 rybom specjalne substancje wydzielane przez sk\u00f3r\u0119 (jako sk\u0142adnik \u015bluzu), nab\u0142onek skrzeli lub wydalane z moczem i odchodami.<\/p>\n\n\n\n


W\u0119ch i rozr\u00f3d<\/strong>
Znamy dobrze rol\u0119, jak\u0105 w\u0119ch pe\u0142ni w rozmna\u017caniu si\u0119 zwierz\u0105t l\u0105dowych. Na przyk\u0142ad samce wielu ssak\u00f3w potrafi\u0105 po zapachu rozpozna\u0107 samic\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 w rui. U ryb jest podobnie. To w\u0142a\u015bnie w\u0119ch sprawia, \u017ce w jednym miejscu i o tej samej porze ogromne czasami stada ryb odbywaj\u0105 tar\u0142o. Dojrza\u0142e bowiem i gotowe do tar\u0142a samice wydzielaj\u0105 do wody cz\u0105steczki, kt\u00f3re b\u0119d\u0105c sygna\u0142em chemicznym wywo\u0142uj\u0105 aktywno\u015b\u0107 seksualn\u0105 u samc\u00f3w. Obserwowano samca karasia z\u0142ocistego, kt\u00f3ry p\u0142ywa\u0142 za samic\u0105 nosz\u0105c\u0105 jaja, natomiast nie zwraca\u0142 uwagi na samice dojrza\u0142e, lecz jeszcze nie gotowe do rozrodu. Samiec, kt\u00f3rego pozbawiono w\u0119chu, nie by\u0142 w stanie ich rozr\u00f3\u017cni\u0107. Badania dowiod\u0142y, \u017ce substancje przywabiaj\u0105ce samce i sk\u0142aniaj\u0105ce je do zachowania seksualnego s\u0105 wytwarzane w gruczo\u0142ach rozrodczych samic. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce samce te\u017c wydzielaj\u0105 takie substancje. Samice wielu gatunk\u00f3w ryb reaguj\u0105 na zapach dojrza\u0142ego samca.<\/p>\n\n\n\n


U ryb broni\u0105cych w\u0142asnego terytorium substancje zapachowe s\u0142u\u017c\u0105 tak\u017ce do znakowania zajmowanego obszaru. Dowi\u00f3d\u0142 tego przypadek. W akwarium umieszczono kilka sumik\u00f3w i pozwolono, aby mi\u0119dzy nimi wytworzy\u0142a si\u0119 hierarchia. Mniejsze chowa\u0142y si\u0119 przed najwi\u0119kszym w oddalonych kryj\u00f3wkach. Nast\u0119pnie sumika dominuj\u0105cego przeniesiono do innego akwarium. Po jakim\u015b czasie wod\u0119, w kt\u00f3rej przebywa\u0142, wlano do pierwszego akwarium. Sumiki natychmiast z niego wyskoczy\u0142y. Robi\u0142y to tak\u017ce wtedy, gdy wpuszczano je tam ponownie.<\/p>\n\n\n\n


W\u0119ch pe\u0142ni wa\u017cn\u0105 rol\u0119 tak\u017ce u ryb opiekuj\u0105cych si\u0119 potomstwem. Rodzic, kt\u00f3ry umie je rozpozna\u0107, nie traci czasu i energii na zajmowanie si\u0119 obcym przych\u00f3wkiem. Opieka nad potomstwem jest najlepiej rozwini\u0119ta u ryb z rodziny piel\u0119gnicowatych i w\u0142a\u015bnie u nich stwierdzono, \u017ce s\u0105 w stanie rozpozna\u0107 potomstwo po zapachu i smaku (niekt\u00f3re z tych ryb trzymaj\u0105 ikr\u0119 w pyskach). Dzia\u0142a to te\u017c w drug\u0105 stron\u0119 i na przyk\u0142ad potomstwo piel\u0119gnicy cytrynowej potrafi rozpozna\u0107 wod\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 zapach matki. Natomiast powszechnie znany ciernik rozpoznaje zapach swojego gniazda, gdy\u017c do jego budowy wykorzystuje kleist\u0105 substancj\u0119 wydzielan\u0105 przez nerki.<\/p>\n\n\n\n


Wyw\u0105cha\u0107 drapie\u017cnika<\/strong>
Ryby wyczuwaj\u0105 zapach drapie\u017cnika lub jego ofiar. Najbardziej rozpowszechniony jest spos\u00f3b drugi. Zjawisko to nazywane jest systemem substancji alarmowej. Pierwszy zaobserwowa\u0142 je jeszcze w latach trzydziestych niemiecki uczony Karl von Frisch. Gdy do akwarium wpu\u015bci\u0142 zranione strzeble, zdrowe ryby ogarn\u0119\u0142a panika. Tak samo by\u0142o, gdy do akwarium wla\u0142 wod\u0119, w kt\u00f3rej zranione strzeble p\u0142ywa\u0142y. P\u00f3\u017aniejsze do\u015bwiadczenia wykaza\u0142y, \u017ce cz\u0105steczki wywo\u0142uj\u0105ce alarm znajduj\u0105 si\u0119 w kom\u00f3rkach nask\u00f3rka i odbierane s\u0105 w\u0119chem. Kom\u00f3rki te, inaczej ni\u017c kom\u00f3rki produkuj\u0105ce \u015bluz, nie maj\u0105 uj\u015bcia na zewn\u0105trz. Ich zawarto\u015b\u0107 mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 uwalniana tylko w przypadku zranienia. Ka\u017cda z nich zawiera tyle substancji alarmowej, \u017ce wystarczy\u0142oby jej do wywo\u0142ania reakcji alarmowej w 80 litrach wody (kilka wiader). Wycinek sk\u00f3ry o powierzchni jednego cm2 sp\u0142oszy\u0142by ryby w zbiorniku zawieraj\u0105cym 58 tys. litr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n


Wykrywanie przez niekt\u00f3re gatunki ryb samego zapachu drapie\u017cnika, a nie jego ofiar jest prawdopodobnie rzadsze. Ale stwierdzono, \u017ce pstr\u0105g \u017ar\u00f3dlany i pewna niewielka rybka \u017cyj\u0105ca w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej wyczuwaj\u0105 zapach szczupak\u00f3w. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce ryby rozpoznaj\u0105 tak\u017ce zapach drapie\u017cnych ssak\u00f3w i ptak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n


Ryby wyczuwaj\u0105ce zapach drapie\u017cnika lub jego ofiar zachowuj\u0105 si\u0119 rozmaicie. Omijaj\u0105 niebezpieczne miejsca, chowaj\u0105 si\u0119 w ukryciach lub silniej skupiaj\u0105 w \u0142awice. Liny i karasie p\u0142ywaj\u0105 z pyskiem blisko dna i wzniecaj\u0105 cz\u0105stki mu\u0142u, robi\u0105c sobie co\u015b w rodzaju zas\u0142ony dymnej. Inne wyskakuj\u0105 z wody albo, jak \u015bliz lub kie\u0142b, nieruchomiej\u0105 przy dnie. Ukleje, kt\u00f3rym do wody dodano zapachu szczupaka, ogranicza\u0142y aktywno\u015b\u0107 p\u0142ywaj\u0105c w mniejszej obj\u0119to\u015bci wody, ale w nocy ju\u017c nie zwraca\u0142y uwagi. Silniej reagowa\u0142y na zapach szczupaka, kt\u00f3ry  wcze\u015bniej objad\u0142 si\u0119 uklejami. W tym przypadku wo\u0144 drapie\u017cnika sumowa\u0142a si\u0119 zapewne z dzia\u0142aniem substancji alarmowych jego ofiar.<\/p>\n\n\n\n


W okresie tar\u0142a reakcja na substancje alarmowe zawarte w sk\u00f3rze si\u0119 zmniejsza. Jest to zrozumia\u0142e, bo w tym czasie otarcia nask\u00f3rka s\u0105 czym\u015b normalnym i gdyby ka\u017cde otarcie nask\u00f3rka powodowa\u0142o alarm, przebieg tar\u0142a zosta\u0142by zak\u0142\u00f3cony. Oczywi\u015bcie drapie\u017cniki z tego korzystaj\u0105. Nie tylko bowiem maj\u0105 upo\u015bledzon\u0105 zdolno\u015b\u0107 wyczuwania w\u0119chem drapie\u017cnik\u00f3w, ale i s\u0105 st\u0142oczone na ma\u0142ym obszarze.<\/p>\n\n\n\n


Co z tego wynika? Siatk\u0119 ze z\u0142owionymi rybami powinni\u015bmy trzyma\u0107 z dala od \u0142owiska, zw\u0142aszcza je\u015bli \u0142owimy blisko brzegu. Ryby w siatce maj\u0105 prawie zawsze uszkodzony nask\u00f3rek. Dochodzi do tego w czasie zdejmowania ich z haczyka. Mog\u0105 wi\u0119c odstrasza\u0107 inne ryby z \u0142owiska. Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ryby reaguj\u0105 na substancje alarmowe pochodz\u0105ce nie tylko od osobnik\u00f3w w\u0142asnego gatunku, ale te\u017c od gatunk\u00f3w obcych.<\/p>\n\n\n\n


Natomiast substancje, kt\u00f3re pomagaj\u0105 rybom tworzy\u0107 \u0142awice powinny zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 producent\u00f3w zan\u0119t. Dodatek takich substancji m\u00f3g\u0142by sprawi\u0107, \u017ce zan\u0119ty b\u0119d\u0105 lepiej wabi\u0107 ryby stale przebywaj\u0105ce w \u0142awicach, jak ukleje, wzdr\u0119gi lub p\u0142ocie Najpierw jednak trzeba te substancje wyizolowa\u0107, a p\u00f3\u017aniej nauczy\u0107 si\u0119 ich syntezy, a to ju\u017c nale\u017cy do naukowc\u00f3w. Producenci zan\u0119t mogliby ich w tym wspiera\u0107.<\/p>\n\n\n\n


Waldemar Borys<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0119ch i rozr\u00f3d. Znamy dobrze rol\u0119, jak\u0105 w\u0119ch pe\u0142ni w rozmna\u017caniu si\u0119 zwierz\u0105t l\u0105dowych.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1231,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1230"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10402,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions\/10402"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}