{"id":10338,"date":"2010-12-31T16:04:00","date_gmt":"2010-12-31T15:04:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=10338"},"modified":"2021-11-14T16:07:49","modified_gmt":"2021-11-14T15:07:49","slug":"na-wilenszczyznie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2010\/12\/31\/na-wilenszczyznie\/","title":{"rendered":"NA WILE\u0143SZCZY\u0179NIE"},"content":{"rendered":"\n

Rybacy przedwojennej Litwy w badaniach naukowych Marii Znamierowskiej-Prufferowej.<\/p>\n\n\n\n\n\n

SZNURY NA MI\u0118TUZY
Na sznury \u0142owi\u0105 mi\u0119tuzy, zar\u00f3wno w lecie jak i w zimie. W zimie bior\u0105 sznur d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 30-40m., przywi\u0105zuj\u0105 do niego sznurki d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 1\/2m., a do nich przywi\u0105zuj\u0105 haczyki z zaczepionemi ma\u0142emi rybkami (uklejki, p\u0142otki, ma\u0142e okunie) tak, \u017ceby haczyk\u00f3w nie by\u0142o wida\u0107. Jeden koniec sznura przywi\u0105zuje si\u0119 gdzie\u015b na brzegu, a do drugiego przywi\u0105zuje si\u0119 kamie\u0144 i zarzuca w odpowiedniej odleg\u0142o\u015bci. Sznur le\u017cy na dnie; mi\u0119tuzy, zwabione przez rybki, zaczepiaj\u0105 si\u0119 o haczyki.<\/p>\n\n\n\n

W zimie, gdy l\u00f3d si\u0119 zetnie, r\u00f3wnie\u017c \u0142owi\u0105 na sznury mi\u0119tuzy. Do drewnianej \u017cerdzi, d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 3m., przywi\u0105zuj\u0105 w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 1m. 10 do 15 sznurk\u00f3w d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 10-15m., zale\u017cnie od g\u0142\u0119boko\u015bci jeziora. Na ko\u0144cu ka\u017cdego sznura przywi\u0105zuj\u0105 kamie\u0144, kt\u00f3ry ma le\u017ce\u0107 na dnie.

O jakie\u015b 15 cm. powy\u017cej kamienia przywi\u0105zuj\u0105 haczyk kupny lub w\u0142asnor\u0119cznie zrobiony z drutu, do kt\u00f3rego na przyn\u0119t\u0119 przyczepiaj\u0105 ma\u0142\u0105 rybk\u0119, np. p\u0142oteczk\u0119. Czasem te\u017c wyr\u0105buj\u0105 ma\u0142y przer\u0119bel i spuszczaj\u0105 haczyk na d\u0142ugim sznurku, do kt\u00f3rego uwi\u0105zany jest kamie\u0144. Jeden haczyk jest nieco nad kamieniem, a drugi przy kamieniu. Sznur utrzymuje si\u0119 nad przer\u0119blem zapomoc\u0105 drewnianego motowide\u0142ka, na kt\u00f3re jest nawini\u0119ty, a kt\u00f3re k\u0142adzie si\u0119 wpoprzek przer\u0119bla.<\/p>\n\n\n\n

Mi\u0119tuz, id\u0105c po dnie, zaczepia si\u0119 o kruczek i \u0142apie si\u0119 w ten spos\u00f3b (\u201cmi\u0119tuz i rak dna pilniuje si\u0119\u201d. – A. Madziewicz, z Wornik).
W okresie tar\u0142a mi\u0119tuz\u00f3w (\u201cjak narastuj\u0105\u201d), zastawiaj\u0105 takie sznury na noc. Spos\u00f3b ten jest do\u015b\u0107 szeroko rozpowszechniony.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

B\u0141YSKAWKA
Metalowa b\u0142yskawka, jako przyn\u0119ta, ma na\u015bladowa\u0107 \u017cyw\u0105 rybk\u0119. Z twardego drzewa robi si\u0119 foremk\u0119, kt\u00f3ra ma imitowa\u0107 p\u0142otk\u0119. W tym celu rozszczepia si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci odpowiednie kawa\u0142ki ga\u0142\u0105zki, wydr\u0105\u017ca si\u0119 obydwie po\u0142\u00f3wki na kszta\u0142t rybki, d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 6-8 cm; przy g\u0142\u00f3wce przyk\u0142ada si\u0119 dwa haczyki w przeciwnych do siebie kierunkach, sk\u0142ada si\u0119 foremki, zakleja si\u0119 brzegi chlebem i przez otworek przy g\u0142\u00f3wce nape\u0142nia si\u0119 wn\u0119trze angielsk\u0105 cyn\u0105, roztopion\u0105 w \u0142y\u017cce (angielska cyna jest bielsza i bardziej imituje srebro). Cyna momentalnie twardnieje, w\u00f3wczas wyjmuje si\u0119 ulan\u0105 rybk\u0119, obrzyna scyzorykiem, r\u00f3wna si\u0119 pilnikiem, a potem oczyszcza si\u0119 t\u0142uczonem szk\u0142em i wreszcie grub\u0105 ig\u0142\u0105, t. zw. szerszatk\u0105, pociera si\u0119, poleruj\u0105c rybk\u0119 dla nadania jej blasku. Rybka ma wygl\u0105da\u0107, jakby by\u0142a pokryta glazur\u0105. Na tylnym ko\u0144cu szyde\u0142kiem robi si\u0119 dziurk\u0119 dla przewleczenia sznurka.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie przywi\u0105zuje si\u0119 b\u0142yskawk\u0119 do w\u0142osianego sznurka, zrobionego z 10-12 w\u0142os\u00f3w (d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 25-35 m.), kt\u00f3ry nakr\u0119ca si\u0119 na ma\u0142y s\u0119katy kijek i spuszcza si\u0119 do wody na odleg\u0142o\u015b\u0107 oko\u0142o 10-15 cm. od dna. Dla udania ruchu rybki, \u201cpodcina si\u0119\u201d b\u0142yskawk\u0119, czyli podrywa, szarpi\u0105c drewnian\u0105 r\u0105czk\u0105 w kierunku pionowym, co wywo\u0142uje boczne ruchy rybki. Ryby, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do b\u0142yskawki, zaczepiaj\u0105 si\u0119 o ni\u0105, a czasem nawet j\u0105 po\u0142ykaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\u0141owi si\u0119 \u201cna b\u0142yskawk\u0119\u201d (\u201cna bliskawki\u201d) od pa\u017adziernika do marca szczupaki, okunie i mi\u0119tuzy. Na mi\u0119tuzy u\u017cywaj\u0105 wi\u0119kszej b\u0142yskawki z o\u0142owiu, a\u017ceby by\u0142a ci\u0119\u017csza i sz\u0142a na samo dno. \u0141owi\u0105 je tylko w nocy, szczeg\u00f3lnie w lutym, w czasie tar\u0142a. W tym celu rabi\u0105 ciu\u017cki jedn\u0105 obok drugiej o \u015brednicy oko\u0142o 20 cm., szukaj\u0105c miejsca \u201cnerestu\u201d mi\u0119tuz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Na b\u0142yskawk\u0119 \u0142apie si\u0119 powszechnie w lecie i w zimie, przewa\u017cnie \u201cpo zakr\u0119tach, mielach, przyg\u00f3rkach\u201d i kamienistych miejscach, gdzie sie\u0107 nie dostaje. W zimie r\u0105bie si\u0119 przer\u0119bel \u201cna dwa ku\u0142aki\u201d lub wi\u0119kszy i stoj\u0105c, \u0142owi si\u0119 \u201cchwilowie\u201d. Spos\u00f3b do\u015b\u0107 szeroko rozpowszechniony. Pozatem wspomnie\u0107 nale\u017cy o tzw. dro\u017cce. Jest to rodzaj b\u0142yskawki z kilkoma haczykami, u\u017cywany przewa\u017cnie na rzekach. Na Jeziorach Trockich dro\u017cka bywa bardzo rzadko stosowana i to przewa\u017cnie tylko przez przyjezdnych letnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

KRUK NA SZCZUPAKI
Kruk (kruczek) na szczupaki robi si\u0119 podobnie jak b\u0142yskawki, t. zn. rybk\u0119 z o\u0142owiu, a haczyki z hartowanego \u017celaza. U\u017cywa si\u0119 specjalnie na szczupaki w kwietniu i w maju, tudzie\u017c od pa\u017adziernika do listopada w\u0142\u0105cznie. \u0141owi si\u0119 krukiem w dzie\u0144 przy brzegu. Szczupak \u201cstoi w sitniaku\u201d nieruchomo, rybak za\u015b z \u0142odzi spuszcza kruk na sznurku \u201cpod sam nos ryby\u201d i, przebijaj\u0105c ja krukiem, wyci\u0105ga do g\u00f3ry. Podobno spos\u00f3b ten zosta\u0142 przed 35 laty przyniesiony z Rosji, a nast\u0119pnie po\u015brednio przez Karpowicz\u00f3w wprowadzony na Jeziora Trockie.<\/p>\n\n\n\n

CZERPAK
Jako narz\u0119dzie podr\u0119czne u\u017cywane, bywaj\u0105 niewielkie czerpaczki. Czerpak (czerpaczek, sak, saczek) jest to worek z siatki, d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 1m., osadzony na obr\u0119czy o \u015brednicy oko\u0142o 40 cm., przymocowany do kija d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 1m., wielko\u015b\u0107 oczek wynosi oko\u0142o 1 cm. Czerpaczkiem \u0142owi\u0105 w zimie przy brzegu z przer\u0119bla, przewa\u017cnie szczupaki i mi\u0119tuzy, gdy ryby, szlah\u0105 og\u0142uszone pod lodem, wyp\u0142ywaj\u0105 do g\u00f3ry. W lecie, jak \u201cnerestuje ukleja i p\u0142otka\u201d, \u0142owi\u0105 czerpakiem przy brzegu; spos\u00f3b ten u\u017cywany jest do\u015b\u0107 rzadko.<\/p>\n\n\n\n

BUCZ
W okolicach Trok spotka\u0142am kilka typ\u00f3w buczy (nazwa miejscowa dla wszelkich typ\u00f3w wy\u0142\u0105cznie – bucz), a mianowicie:
a) Bucz \u017ceberkowy z plecionych leszczynowych pr\u0119t\u00f3w, pokryty siatk\u0105, spotka\u0142am tylko raz nad jeziorem Skaj\u015bcie w stanie zniszczonym. Mia\u0142 dwa gard\u0142a po obydw\u00f3ch ko\u0144cach i osiem pod\u0142u\u017cnych \u017ceber. b) Bucz \u017ceberkowy okrag\u0142y zrobiony z dw\u00f3ch leszczynowych obr\u0119czy, o \u015brednicy oko\u0142o 40-60 cm., po\u0142\u0105czonych 5-6 \u017cebrami, d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 75-150 cm., zwi\u0105zanemi w ko\u0144cu bucza; leszczynowy szkielet pokrywa siatka [, a] \u017cebra s\u0105 zrobione z rozszczepionych cz\u0119\u015bci jednej ga\u0142\u0119zi.

Lejkowate gard\u0142o, zrobione z siatki, wewn\u0105trz bucza ko\u0144czy si\u0119 czterema sznurkami, przywi\u0105zanemi zwykle do drugiej mniejszej obr\u0119czy, do \u017ceber lub do ko\u0144ca bucza. Czasem druga obr\u0119cz ma kszta\u0142t \u0142\u0119ku, co u\u0142atwia nieruchom\u0105 pozycj\u0119 bucza, le\u017c\u0105cego na dnie jeziora. (Raz jeden we wsi Worniki widzia\u0142am bucz z dorobionem skrzyd\u0142em, jak w wi\u0119cierzu.) Ryba przez szerszy lejkowaty otw\u00f3r \u0142atwo wp\u0142ywa do wn\u0119trza, a z powrotem rzadko kiedy uda si\u0119 jej wydosta\u0107 przez gard\u0142o. c) Bucz \u017ceberkowy p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142y, r\u00f3wnie\u017c pokryty siatk\u0105, zamiast okr\u0105g\u0142ych obr\u0119czy posiada pr\u0119ty pod\u0142u\u017cne, tworz\u0105ce tr\u00f3jk\u0105ty. Wej\u015bcie do bucza tworzy \u0142\u0119k wysoko\u015bci oko\u0142o 75-85 cm., po\u0142\u0105czony z tr\u00f3jk\u0105tami zapomoc\u0105 sze\u015bciu lub siedmiu \u017ceber (d\u0142ug.100-125 cm.), zwi\u0105zanych na ko\u0144cu. Gard\u0142o urz\u0105dzone jest tak w buczu okr\u0105g\u0142ym.

d) Bucz \u017ceberkowy- b\u0119benkowy, o dw\u00f3ch wej\u015bciach i dw\u00f3ch gard\u0142ach, jest pokryty siatk\u0105. Bucz ten sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch obr\u0119czy o \u015brednicy oko\u0142o 38 cm., po\u0142\u0105czonych drewnianemi \u017cebrami d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 55 cm.. Ka\u017cda obr\u0119cz tworzy wej\u015bcie dla ryb, zako\u0144czone gard\u0142em, przywiazanem do drugiej obr\u0119czy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Do \u015brodka bucza k\u0142adzie si\u0119 zazwyczaj kamie\u0144, a\u017ceby go woda nie znosi\u0142a. Bucze b\u0119benkowe stawia si\u0119 w miejscach p\u0142ytszych, niezbyt daleko od brzegu, g\u0142\u0119biej za\u015b podczas tar\u0142a. Buczami \u0142owi si\u0119 przewa\u017cnie p\u0142otki, karasie, okunie i szczupaki podczas tar\u0142a. Stawia si\u0119 jena 1-3 dni; podczas tar\u0142a jednak do z\u0142owienia ryb wystarczy czasem jedna godzina. Bucze na okunie stawia si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 15-20m. od brzegu. Okr\u0119ca si\u0119 je \u201cjode\u0142kami\u201d i na sznurku z \u0142\u00f3dki spuszcza si\u0119 na dno. Okunie ch\u0119tnie sk\u0142adaj\u0105 ikr\u0119 do \u201cjode\u0142ek\u201d, poczem \u0142atwo trafiaj\u0105 do \u015brodka bucza.

Na p\u0142otki stawiaj\u0105 bucze \u201cpod lum\u201d, czyli pod korzenie p\u0142ywaj\u0105cych traw na trz\u0119sawiskach. Bucze w okolicach Trok s\u0105 bardzo rozpowszechnione, szczeg\u00f3lnie okr\u0105g\u0142e i p\u0142askie o jednym otworze. \u0141owi si\u0119 niemi na wiosn\u0119 i w jesieni.<\/p>\n\n\n\n

WI\u0118CIERZ
Nazwa tej sieci cz\u0119sto jest uto\u017csamiona z sieciami, zwanemi miero\u017ce, jednak przewa\u017cnie wi\u0119cierzem (wi\u0119ciorek) nazywaj\u0105 tu sie\u0107, kt\u00f3ra rozwojowo w\u0142a\u015bciwie jest dalszym ci\u0105giem bucza, o kilku wi\u0119kszych, sk\u0142adanych obr\u0119czach i o skrzydle, odgrywaj\u0105cem jakby rol\u0119 jazu (zob. ni\u017cej: jaz).

Sie\u0107 ta zrobiona jest z 3-5, zmniejszaj\u0105cych si\u0119 ku ko\u0144cowi, sk\u0142adanych okr\u0105g\u0142ych obr\u0119czy leszczynowych lub jod\u0142owych, o \u015brednicy 35-65 cm., pokryta siatk\u0105, kt\u00f3rej oczka wynosz\u0105 oko\u0142o 2 cm. Niema tu usztywniaj\u0105cych \u017ceberek, jak w buczach. Jeden koniec sieci jest zawi\u0105zany, drugi otwarty, stanowi\u0105cy wej\u015bcie, przedzielony jest skrzyd\u0142em d\u0142ugo\u015bci ok. 215-300 cm. Skrzyd\u0142o usztywniaj\u0105 1-3 pa\u0142eczek, odpowiedniej wysoko\u015bci. Ostatni\u0105 pa\u0142eczk\u0119 wbija si\u0119 w dno dla ustawienia skrzyd\u0142a w kierunku pionowym. Otw\u00f3r wi\u0119cierza posiada wewn\u0105trz lejkowate gard\u0142o, przywi\u0105zane czterema sznurkami do ostatniej obr\u0119czy.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119cierza z gard\u0142em i obr\u0119czami nazywa si\u0119 kulem, st\u0105d m\u00f3wi\u0105, \u017ce wi\u0119cierz jest \u201cna jeden kul\u201d, w przeciwstawieniu albo dwukulowych miero\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

Skrzyd\u0142o wi\u0119cierza zagradza drog\u0119 rybom, kt\u00f3re p\u0142yn\u0105c wzd\u0142u\u017c niego, trafiaj\u0105 do gard\u0142a, a stamt\u0105d do wn\u0119trza sieci, sk\u0105d ju\u017c nie mog\u0105 si\u0119 wydosta\u0107. Czasem spotyka si\u0119 wi\u0119cierze o dw\u00f3ch skrzyd\u0142ach, rozchodz\u0105cych si\u0119 od obr\u0119czy wej\u015bciowej. Stawia si\u0119 wi\u0119cierze przewa\u017cnie na wiosn\u0119 \u201cprzy trzciniakach\u201d lub \u201cna wielkiej trawie\u201d, na dzie\u0144 i noc, na szczupaki, liny, leszcze, karasie, p\u0142otki i suchareby. Wi\u0119ciarze s\u0105 do\u015b\u0107 rozpowszechnione, aczkolwiek mniej ni\u017c miero\u017ce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rybacy przedwojennej Litwy w badaniach naukowych Marii Znamierowskiej-Prufferowej.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10341,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10338"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10338"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10343,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10338\/revisions\/10343"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}