{"id":10195,"date":"2010-09-20T15:09:00","date_gmt":"2010-09-20T13:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=10195"},"modified":"2021-11-14T15:12:10","modified_gmt":"2021-11-14T14:12:10","slug":"wisla-oczami-boleslawa-slaskiego-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2010\/09\/20\/wisla-oczami-boleslawa-slaskiego-1\/","title":{"rendered":"WIS\u0141A OCZAMI BOLES\u0141AWA \u015aL\u0104SKIEGO (1)"},"content":{"rendered":"\n<ol><li>W zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci \u0142\u00f3w ryb, podobnie jak \u0142\u00f3w zwierz\u0105t, by\u0142 przedmiotem zabieg\u00f3w ju\u017c cz\u0142owieka przedhistorycznego, ale doskonali\u0142 si\u0119 wraz z post\u0119pem spo\u0142ecze\u0144stw ludzkich. Z po\u015br\u00f3d cywilizowanych narod\u00f3w wschodu wybitne tradycje rybo\u0142\u00f3wcze przekazali zw\u0142aszcza egipcjanie i hindusi; w nadmorskiej Palestynie do pierwszych zwolennik\u00f3w Chrystusa nale\u017celi rybacy, kt\u00f3rzy wedle zapowiedzi Wielkiego Mistrza mieli sta\u0107 si\u0119 \u201erybitwami ludzi\u201d. Grecy i Rzymianie nie tylko rozwin\u0119li technik\u0119 rybo\u0142\u00f3wcz\u0105, stosuj\u0105c r\u00f3\u017cnorakie sieci i w\u0119dy, tudzie\u017c przedsiebior\u0105c dla cenniejszej zdobyczy dalekie wyprawy wodne, ale wskazali r\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b zaprawiania sol\u0105 ryb morskich. Niepo\u015blednie wreszcie zas\u0142ugi na tem polu po\u0142o\u017cyli Lechici: sagi bowiem skandynawskie wymieniaj\u0105 ich, jako pierwszych po\u0142awiacz\u00f3w \u015bledzi na morzach p\u00f3\u0142nocnych, kt\u00f3rzy nauczyli tej umiej\u0119tno\u015bci ludy tam osiad\u0142e. Z pomi\u0119dzy tych szczep\u00f3w lechickich szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zyskali sobie mieszka\u0144cy wyspy Rujany, nie tylko sprawni rybo\u0142\u00f3wcy, ale i \u015bmiali p\u0142ywacze morscy, tudzie\u017c biegli szkutnicy; w ludnej i budownej Arkonie broni\u0105 oni m\u0119\u017cnie swej \u015bwi\u0119tej \u201estanicy\u201d, owego symbolu s\u0142owia\u0144skiego kraju, a\u017c wreszcie w roku 1168 legli pod naporem obcego najazdu, kt\u00f3ry wraz z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 cywilizacj\u0105 ni\u00f3s\u0142 im zag\u0142ad\u0119 ich narodowego bytu\u2026<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>W polskich \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych pierwsze wzmianki o rybo\u0142\u00f3wstwie lub rybo\u0142\u00f3wcach wyst\u0119puj\u0105 w XII-ym wieku. Najdawniejsz\u0105 z nich \u2013 je\u015bli pominiemy akt uposa\u017cenia Benedyktyn\u00f3w w Ty\u0144cu nad Wis\u0142\u0105 z r. 1105 &#8211; mie\u015bci w sobie znana powszechnie bulla papie\u017ca Inocentego II z r. 1136; w\u015br\u00f3d posiad\u0142o\u015bci arcybiskupstwa gnie\u017anie\u0144skiego wymieniona jest tam wie\u015b Rybitwy (villa piscatorum) nad jeziorem Gop\u0142em, jakote\u017c podane imiona i nazwiska mieszka\u0144c\u00f3w (Niemir, Krzy\u017can, Sulisz, Radosz, Grucha, Gomu\u0142a, Piskorz, G\u0142\u00f3wka i t. p.). Z kolei Cystersi L\u0105dzcy otrzymuj\u0105 od Mieczys\u0142awa Starego wie\u015b S\u0142awsk nad rz. Wart\u0105 z rybitwami ( Slawsko cum piscotoribus). W tym\u017ce roku klasztor Trzemiesze\u0144ski uzyskuje od panuj\u0105cego wie\u015b Grabianowo nad Wis\u0142\u0105 pod Nieszaw\u0105, wraz z jazem na tej rzece, jakote\u017c Wyszogr\u00f3d Kujawski przy uj\u015bciu rz. Brdy i jaz na niej (clausura super Dbram).<\/p>\n\n\n\n<p>Dalej, nadanie ksi\u0119cia pomorskiego Sambora dla monastera Oliwskiego z r. 1178 obejmuje \u201e dziesi\u0119cin\u0119 z po\u0142owu u jazu Mrzezi\u0144skiego\u201d (jaz ten znajdowa\u0142 si\u0119 przy uj\u015bciu rzeki Rady do Baltyka) oraz \u201e dziesi\u0119cin\u0119 rybo\u0142\u00f3wstwa na rzece, zwanej Barzic\u0105 (lewym dop\u0142ywem Wis\u0142y, nosz\u0105cym dawniej r\u00f3wnie\u017c miano Bystrzycy, dzisiaj za\u015b \u201eStrzy\u017cy\u201d pod wp\u0142ywem ska\u017conej niemieckiej Striessbach). Inn\u0105 w ko\u0144cu wzmiank\u0119, dotycz\u0105c\u0105 znowu Wis\u0142y, znajdujemy w przywileju nadawczym ksi\u0119cia Grzymis\u0142awa dla zakonu Joannit\u00f3w z r. 1198: z mocy owego przywileju mnisi mieli otrzymywa\u0107 mi\u0119dzy innemi \u201edziesi\u0119cin\u0119 z bobr\u00f3w na Wi\u015ble i Wierzycy\u201d, niemniej \u201edziesi\u0119cin\u0119 z \u0142ososi i jesiotr\u00f3w oraz wszelkich innych ryb\u201d, w tych rzekach po\u0142awianych.<\/p>\n\n\n\n<p>Obszerniejsze tego rodzaju wskaz\u00f3wki zawarte s\u0105 w dokumentach z XIII-go i XIV-go stulecia. Badaj\u0105c je, mieli\u015bmy g\u0142\u00f3wnie na wzgl\u0119dzie Wis\u0142\u0119 i jej dop\u0142ywy, rybo\u0142\u00f3wstwo za\u015b morskie i jeziorne tylko o tyle, o ile to wyda\u0142o si\u0119 nam potrzebne dla uzupe\u0142nienia lub lepszego wy\u015bwietlenia przedmiotu.<\/p>\n\n\n\n<p>Tak wi\u0119c w roku 1239 klasztor \u017bukowski otrzymuje od ksi\u0119cia \u015awi\u0119tope\u0142ka pomorskiego jaz na rzece Wda, stanowi\u0105cej dop\u0142yw Wis\u0142y i zwanej dzi\u015b pospolicie Czarn\u0105 wod\u0105. W roku 1254 Boles\u0142aw Wstydliwy nadaje monasterowi Zwierzynieckiemu regu\u0142y \u015bw. Norberta wie\u015b Jaworzec i dwa brzegi p\u0142yn\u0105cej obok niej Wis\u0142y wraz z jazami do \u0142owu ryb. Ten\u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 uposa\u017ca w r. 1257 zgromadzenie klasztorne w Zawicho\u015bcie wsi\u0105 Winiarami \u2013 Ni\u017cszymi, po\u0142o\u017con\u0105 nad Wis\u0142\u0105, wraz z jazem, tudzie\u017c gonami bobrowymi (venationes castorum). W r. 1260 ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski Sambor obdarza miasto Tczewo woln\u0105 rybitw\u0105 na Wi\u015ble w ni\u017c od granic Gorz\u0119dzieja. W r. 1273 ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski M\u015bciw\u00f3j, nadaj\u0105c wie\u015b Grabin na \u017cu\u0142awie Gda\u0144skiej, u\u017cycza so\u0142tysowi wolny korab \u201e do po\u0142owu \u015bledzi i jesiotr\u00f3w\u201d. W r. 1280 zgromadzenie Dominikan\u00f3w gda\u0144skich uzyskuje z potwierdzenia ksi\u0105\u017c\u0119cego to\u0144 na Wi\u015ble (tractum in Wisla), niemniej wolny po\u0142\u00f3w jesiotr\u00f3w i \u015bledzi oraz wszelakich ryb w morzu). Wedle uk\u0142adu o odst\u0119pienie ziemi Gniewskiej z r. 1282 zakonowi krzy\u017cackiemu darowuje ksi\u0105\u017c\u0119 M\u015bciw\u00f3j, pr\u00f3cz dw\u00f3ch strug Olszycy i Barzicy, \u201eWis\u0142\u0119 i insze rzeki\u201d, wzamian za\u015b otrzymuje od Zakonu wolne \u0142owienie w morzu Prze\u015bnem czyli zatoce Fryzkiej (mare recens) w pobli\u017cu Mierzei niewodem i sieciami s\u0142\u0119pnemi (Stocknetze) z wy\u0142\u0105czeniem wielkich jader, zwanych \u201e\u0142\u0105ki\u201d (lanken).<\/p>\n\n\n\n<p>W r. 1283 monaster Oliwski uzyskuje zatwierdzenie co do posiadanej toni na Wi\u015ble, \u201e kt\u00f3r\u0105 sami ojcowie urz\u0105dzili swem staraniem i nak\u0142adem\u201d. W r. 1287 biskup p\u0142ocki Tomasz, lokuj\u0105c na prawie magdeburskim darowany mu przez ksi\u0119cia M\u015bciwoja Gorz\u0119dziej nad Wis\u0142\u0105, pod Tczewem, zapewnia so\u0142tysowi i osadnikom woln\u0105 rybitw\u0119, ale zastrzega na sw\u0105 wy\u0142\u0105czn\u0105 korzy\u015b\u0107 wzi\u0105tek jesiotr\u00f3w i \u0142ososi. Wreszcie cystersi Pepli\u0144scy otrzymuj\u0105 ze szczodrobliwo\u015bci ksi\u0105\u017c\u0119cej w roku 1292 strumie\u0144 na Mierzei W\u0105ziec (arta aqua), po\u0142o\u017cony mi\u0119dzy uroczyskiem Dziewi\u0119\u0107-sosen a miejscowo\u015bci\u0105 Orl\u0105, \u201ei\u017cby tam przebywali z jednym statkiem wolnym, bortun\u0105 (burding), czterema sieciami \u0142\u0105kami (lanken) oraz jednym niewodem (sagena), dla \u0142owu jesiotr\u00f3w i wszelkich innych ryb w morzu S\u0142onem (in salso mari), t. j. na otwartym Baltyku, zwanym dzi\u015b przez lud kaszubski \u201eWielgiem morzem\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Z przywiedzionych wy\u017cej tekst\u00f3w wynika: 1) \u017ce pocz\u0105tkowo do \u0142owienia ryb zar\u00f3wno na dop\u0142ywach Wis\u0142y, jak i na samej Wi\u015ble s\u0142u\u017cy\u0142y g\u0142\u00f3wnie jazy, t. j. p\u0142oty w poprzek nurtu wody urz\u0105dzone, kt\u00f3re zwano nawet niekiedy \u201erybo\u0142owniami\u201d (clausura sive piscatura), i 2) \u017ce Wis\u0142a, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o jej pobocznych, nie mia\u0142a wtedy charakteru rzeki publicznej, albowiem w\u0142a\u015bciciele nadbrze\u017cni ro\u015bcili sobie wy\u0142\u0105cznie prawo do u\u017cytkowania z zamkni\u0119tych w obr\u0119bie ich dziedzin w\u00f3d wi\u015blanych. Podobny stan rzeczy m\u00f3g\u0142 trwa\u0107 niewzruszenie dop\u00f3ty, dop\u00f3ki kraj by\u0142 s\u0142abo zaludniony, a wymiana towar\u00f3w odbywa\u0142a si\u0119 w nader skromnych rozmiarach; ruch sp\u0142awny we w\u0142a\u015bciwem znaczeniu tego wyrazu w on czas jeszcze nie istnia\u0142, w niedost\u0119pnych puszczach nadwodnych gnie\u017adzi\u0142 si\u0119 wszelaki dziki zwierz, to te\u017c nad brzegami Wis\u0142y i innych rzek, do niej wpadaj\u0105cych, jak np. Narwi, Wierzycy lub Zg\u0142owi\u0105czki, przebywa\u0142y w najlepsze bobry, kt\u00f3re stopniowo ca\u0142kowicie tu wygin\u0119\u0142y*. W dokumentach wymieniane s\u0105 osobno z u\u0142owu rzecznego \u0142ososie i jesiotry, te cenne ryby morskie, w kt\u00f3re obfitowa\u0142a niegdy\u015b Wis\u0142a; wspominane tam r\u00f3wnie\u017c \u015bledzie znajdowa\u0142y si\u0119 sna\u0107 ju\u017c przy wybiegu rzeki do Baltyku.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaznaczyli\u015bmy wy\u017cej, \u017ce do po\u0142owu ryb na Wi\u015ble i jej dop\u0142ywach s\u0142u\u017cy\u0142y w owej odleg\u0142ej epoce pospolicie jazy, zwane jeszcze (np. na Kaszubach) \u201egaciami\u201d; w p\u0142otach tych, s\u0105dz\u0105c z zachowanej do niedawna tradycji, urz\u0105dzano jeden lub kilka otwor\u00f3w (\u201euwod\u00f3w\u201d) dla przep\u0142ywu wody i zastawiania wi\u0119ciorami. Pr\u00f3cz jaz\u00f3w, przy drobniejszym \u0142owie w bie\u017c\u0105cej wodzie, mianowicie przybrze\u017cnym, tudzie\u017c przy po\u0142owach na odnogach rzecznych, zwanych w p\u00f3\u017aniejszych dokumentach \u201cniecieczami\u201d i \u201cw\u0105tokami\u201d, by\u0142y u\u017cywane takie przyrz\u0105dy, jak sieci lub w\u0119dy**. Ale przyrz\u0105dy powy\u017csze, jak dowodz\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne, stosowano przedewszystkiem na szerok\u0105 skal\u0119 tam, gdzie by\u0142y one nieodzownie potrzebne, t. j. przy rybo\u0142\u00f3wstwie morskim oraz jeziornem.<\/p>\n\n\n\n<p>Przytoczone ju\u017c przez nas dokumenty z epoki ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich wymieniaj\u0105: niewody i s\u0142\u0119py morskie, tudzie\u017c wielkie sieci stawne, u\u017cywane po dzi\u015b dzie\u0144 w zatoce Gda\u0144skiej a zwane \u0142\u0105kami; napomykaj\u0105 one podobnie\u017c o statkach rybackich, mianowicie \u201ckorabiu\u201d (navis) oraz \u201cbortunie\u201d, kt\u00f3ra z biegiem czasu zmieni\u0142a swe pierwotne przeznaczenie i pod nazw\u0105 \u201cburdynki\u201d obr\u00f3cona zosta\u0142a do sp\u0142awu towar\u00f3w. Ale daleko obfitsze w tej materji dane zawiera cytowany ju\u017c dyplomatarjusz Raczy\u0144skiego. W dokumentach, tym zbiorem obj\u0119tych, znajdziemy liczne nazwy sieci i siatek, jakie by\u0142y u\u017cywane w XIII i XVI stuleciu na jeziorach wielkopolskich. Wymieniamy ni\u017cej te nazwy, zw\u0142aszcza, \u017ce maj\u0105 one znaczenie dla wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka technicznego polskich rybak\u00f3w, kt\u00f3rym przy dalszem traktowaniu naszego przedmiotu si\u0119 zajmiemy.<\/p>\n\n\n\n<p>Przywilej tedy ksi\u0119cia Boles\u0142awa z r. 1266 nadaje so\u0142tysowi prawo \u0142owienia ryb w jeziorach Prosisz i Irzyno niewodem letnim, zwanym przyw\u0142ok\u0105, i innemi pomniejszemi sieciami, z kt\u00f3rych wymienione s\u0105: s\u0142\u0119pnica i wiersza; mieszka\u0144com za\u015b wsi Irzyno wolno w my\u015bl tego\u017c przywileju \u0142owi\u0107 sieci\u0105 k\u0142omi\u0105 oraz w\u0119d\u0105 (hamus). W r. 1246 opat klasztoru Lubi\u0144skiego Wojs\u0142aw zezwala dw\u00f3m komornikom ksi\u0105\u017c\u0119cym z D\u0119bicy \u0142owi\u0107 czasowo w swojem jeziorze przy brzegu wsi Mo\u015bciszki sieci\u0105 ma\u0142\u0105, zwan\u0105 \u201epotrestnica\u201d. Dokument z r. 1235, dotycz\u0105cy jeziora Ostrowitego nie zamieszcza swojskiego \u201eniewodu\u201d na oznaczenie \u0142aci\u0144skiej \u201esagena\u201d, natomiast przytacza polski wyraz mrost (\u0142ac. Squillae, t. j. mrzoszcz\u0105ce si\u0119 drobne raczki). Inny jeszcze termin polski, daleko pospolitszy, znajdujemy w nadaniu dla m. Rogo\u017ana z r. 1255, gdzie powiedziano, i\u017c mieszczanom wolno b\u0119dzie bez \u017cadnego utrudnienia \u0142owi\u0107 ryby w jeziorze \u201ema\u0142emi sieciami, jakoto w\u0119d\u0105, ile tylko dosi\u0119gn\u0105 wody bez cz\u00f3\u0142en (sine cymbis).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci \u0142\u00f3w ryb, podobnie jak \u0142\u00f3w zwierz\u0105t, by\u0142 przedmiotem zabieg\u00f3w ju\u017c cz\u0142owieka przedhistorycznego, ale doskonali\u0142 si\u0119 wraz z post\u0119pem spo\u0142ecze\u0144stw ludzkich.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10195"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10195"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10198,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10195\/revisions\/10198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}