{"id":10003,"date":"2009-03-05T13:43:00","date_gmt":"2009-03-05T12:43:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wedkarz.dkonto.pl\/?p=10003"},"modified":"2021-11-14T13:46:22","modified_gmt":"2021-11-14T12:46:22","slug":"wislany-trakt-handlowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/2009\/03\/05\/wislany-trakt-handlowy\/","title":{"rendered":"WI\u015aLANY TRAKT HANDLOWY"},"content":{"rendered":"\n

Wis\u0142a od zarania dziej\u00f3w by\u0142a szlakiem handlowym. Ju\u017c par\u0119 tysi\u0119cy lat temu, w epoce neolitu, prawi\u015blacy transportowali \u0142odziami-d\u0142ubankami krzemie\u0144 z G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich na obszar dzisiejszego Mazowsza i dalej w g\u00f3r\u0119 Bugu na Podlasie. \u015awi\u0119tokrzyski krzemie\u0144 dociera\u0142 te\u017c przez Wis\u0142\u0119 na Kujawy i Ziemi\u0119 Che\u0142mi\u0144sk\u0105. We wczesnej fazie rozwoju metalurgii w d\u00f3\u0142 Wis\u0142y transportowano mied\u017a, a w odwrotnym kierunku wyroby z br\u0105zu (br\u0105z = stop miedzi z innymi pierwiastkami). Zdaniem niekt\u00f3rych archeolog\u00f3w, wi\u015blany szlak stanowi\u0142 dla rzymskich kupc\u00f3w dogodn\u0105 drog\u0119 nad Ba\u0142tyk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wis\u0142a by\u0142a te\u017c ucz\u0119szczan\u0105 drog\u0105 handlow\u0105 w okresie wczesnej s\u0142owia\u0144szczyzny. Nasi przodkowie przewozili t\u0105 rzek\u0105 srebro, szk\u0142o i ceramik\u0119. Po wprowadzeniu chrze\u015bcija\u0144stwa w tych przewozach dominowa\u0142y s\u00f3l i \u015bledzie, gdy\u017c obowi\u0105zywa\u0142y wtedy liczne dni postne. Pierwsze zapiski o transportowaniu Wis\u0142\u0105 zbo\u017ca pochodz\u0105 z wieku XIII, a szczyt tej dzia\u0142alno\u015bci przypada na wieki XV i XVI. Przyczyni\u0142o si\u0119 to do handlowej pot\u0119gi Gda\u0144ska i dobrobytu polskiej szlachty. Nurt Wis\u0142y nosi\u0142 nie tylko \u0142odzie kupieckie, mia\u0142a ona te\u017c swych rozb\u00f3jnik\u00f3w. Rzeczne piractwo kwit\u0142o szczeg\u00f3lnie na pograniczu polsko-krzy\u017cackim.<\/p>\n\n\n\n

Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej Wis\u0142a przesta\u0142a by\u0107 \u017cyciodajn\u0105 arteri\u0105 naszego pa\u0144stwa. Odrodzona w 1918 roku Polska pr\u00f3bowa\u0142a wykorzysta\u0107 naturaln\u0105 drog\u0119 wodn\u0105, prawie w ca\u0142o\u015bci znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w jej granicach (z wyj\u0105tkiem odcinka przyuj\u015bciowego, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do Wolnego Miasta Gda\u0144ska) dla gospodarczego scalenia kraju. Dzia\u0142ania te by\u0142y energiczne, ale te\u017c utrudnione, poniewa\u017c zniszczenia wojenne dotkn\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c gospodark\u0119 rzeczn\u0105. Statki, porty, stocznie rzeczne, przystanie i zimowiska by\u0142y zdewastowane.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W czasie pierwszej wojny \u015bwiatowej \u017cegluga wi\u015blana w Kongres\u00f3wce i zaborze pruskim by\u0142a zmilitaryzowana. Pa\u0144stwo polskie przej\u0119\u0142o drogi wodne i znacjonalizowa\u0142o \u015brodki transportu. Upa\u0144stwowiono porty i stocznie w Krakowie, Nadbrze\u017cu ko\u0142o Sandomierza, Pu\u0142awach, Warszawie, Modlinie, Toruniu, Che\u0142mnie, Tczewie oraz w innych miastach, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 pod zaborami austriackim i rosyjskim. Porty dolnej Wis\u0142y pozosta\u0142y w gestii samorz\u0105d\u00f3w miejskich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pa\u0144stwo przeznaczy\u0142o du\u017ce kwoty na modernizacj\u0119 i rozbudow\u0119 najwa\u017cniejszych wi\u015blanych port\u00f3w w Krakowie, Sandomierzu, Warszawie, P\u0142ocku, Toruniu, Bydgoszczy i Grudzi\u0105dzu. W 1919 roku rozpocz\u0119to w Warszawie budow\u0119 Portu Praskiego. Mia\u0142 on trzy baseny i bocznic\u0119 kolejow\u0105. Mimo \u017ce przed wybuchem drugiej wojny jego budowa nie zosta\u0142a uko\u0144czona, port osi\u0105ga\u0142 imponuj\u0105ce wielko\u015bci prze\u0142adunk\u00f3w. W tym samym roku zacz\u0119to budowa\u0107 porty we W\u0142oc\u0142awku i P\u0142ocku-Radziwiu.<\/p>\n\n\n\n

Przedwojenna Warszawa by\u0142a najwi\u0119kszym wi\u015blanym portem pasa\u017cerskim. W sk\u0142ad tutejszej turystycznej flotylli wchodzi\u0142o 16 parostatk\u00f3w. Rozmiarami i nowoczesnym wygl\u0105dem imponowa\u0142 statek \u201cGoniec\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Przej\u0119cie przez w\u0142adze polskie jednostek wi\u015blanych z r\u0105k zaborc\u00f3w pozwoli\u0142o na zawi\u0105zanie w 1919 roku Polskiej \u017beglugi Pa\u0144stwowej. Po Wi\u015ble p\u0142ywa\u0142y te\u017c statki innych powstaj\u0105cych w\u00f3wczas przedsi\u0119biorstw \u017ceglugowych, kt\u00f3re si\u0119 z czasem \u0142\u0105czy\u0142y tworz\u0105c ostatecznie Zjednoczone Warszawskie Towarzystwo Transportu i \u017beglugi Polskiej – Sp\u00f3\u0142ka Akcyjna. By\u0142a to firma pot\u0119\u017cna nie tylko z nazwy. Mia\u0142a do dyspozycji 35 parowc\u00f3w i prawie sto barek towarowych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na krakowskim odcinku Wis\u0142y dzia\u0142a\u0142a od 1918 roku \u017begluga Polska posiadaj\u0105ca cztery statki wo\u017c\u0105ce towary i pasa\u017cer\u00f3w na trasie Krak\u00f3w – Nowy Korczyn. Byli r\u00f3wnie\u017c drobni armatorzy dysponuj\u0105cy jedn\u0105 lub najwy\u017cej dwoma jednostkami p\u0142ywaj\u0105cymi. W 1927 roku utworzyli oni sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105 o nazwie Polska \u017begluga Rzeczna – Vistula i do\u015b\u0107 pr\u0119\u017cnie dzia\u0142ali na \u015brodkowej Wi\u015ble. Na dolnym odcinku rzeki mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 statki i barki firm Lloyd Toru\u0144ski, Lloyd Bydgoski S.A.. By\u0142y te\u017c przedsi\u0119biorstwa o bardziej swojskich nazwach: Wis\u0142a, Gda\u0144ska Sp\u00f3\u0142dzielnia Transportowa i \u017begluga Parowa na Wi\u015ble – Ludwik Szyma\u0144ski. Wi\u015blana flota o nap\u0119dzie mechanicznym sk\u0142ada\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z parowc\u00f3w, rzadsze by\u0142y motorowce, a dominowa\u0142y nieposiadaj\u0105ce mechanicznego nap\u0119du, drewniane barki, galary, krypy, promy i \u0142odzie. Na g\u00f3rnej Wi\u015ble najcz\u0119\u015bciej p\u0142ywa\u0142y galary o \u0142adowno\u015bci do 40 ton. W \u015brodkowym biegu rzeki dominowa\u0142y krypy unosz\u0105ce 100 ton, a w dolnym odcinku, poni\u017cej Warszawy, przesz\u0142o stutonowe barki o konstrukcji \u017celaznej lub \u017celazno-drewnianej.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142o jest znany fakt, \u017ce do 1926 roku istnia\u0142a wojenna Flotylla Wi\u015blana. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z drewnianych kutr\u00f3w o nap\u0119dzie motorowym i patrolowa\u0142a odcinek rzeki od Modlina do Nieszawy. Po zlikwidowaniu tej floty jej jednostki zasili\u0142y polesk\u0105 Flotyll\u0119 Pi\u0144sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nie spos\u00f3b pisa\u0107 o wi\u015blanej \u017cegludze handlowej i nie wspomnie\u0107 o najbardziej malowniczym jej elemencie, czyli o flisactwie. Chocia\u017c drewno, zw\u0142aszcza przeznaczone na eksport, na og\u00f3\u0142 transportowano kolej\u0105, w okresie dwudziestolecia sp\u0142awianie tratw by\u0142o nadal do\u015b\u0107 powszechne. W d\u00f3\u0142 Wis\u0142y p\u0142yn\u0119\u0142o drewno z Podkarpacia i las\u00f3w okalaj\u0105cych jej dop\u0142ywy: Pilic\u0119, Bug, Narew, Drw\u0119c\u0119 i Brd\u0119. Nie by\u0142y to jednak dla flisak\u00f3w czasy \u0142atwe. Prozaiczna walka o chleb odebra\u0142a temu zawodowi wiele z jego romantyzmu i swobody. Szczeg\u00f3lnie w latach wielkiego kryzysu liczne tradycyjnie flisackie wsie prze\u017cywa\u0142y najazd bezrobotnych z miast, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali zatrudni\u0107 si\u0119 przy sp\u0142awie drewna.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Podobnie jak wobec kapitan\u00f3w i sternik\u00f3w statk\u00f3w o nap\u0119dzie mechanicznym, na flisak\u00f3w oraz ich \u201cstarszych\u201d, czyli retman\u00f3w, w\u0142adze Rzeczypospolitej na\u0142o\u017cy\u0142y pewne wymogi formalne. Aby zosta\u0107 retmanem w \u015bwietle prawa, nale\u017ca\u0142o zdoby\u0107 patent. Teoretycznie retmanem m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 ka\u017cdy, kto wykaza\u0142 si\u0119 znajomo\u015bci\u0105 flisu, czyli sp\u0142awiania i kierowania tratwami, uko\u0144czy\u0142 21 lat, dobrze s\u0142ysza\u0142, nie by\u0142 daltonist\u0105, mia\u0142 trzyletni\u0105 praktyk\u0119 w zawodzie flisaka i zna\u0142 przepisy o ruchu na drogach wodnych \u015br\u00f3dl\u0105dowych. W Warszawie powsta\u0142a specjalna szko\u0142a kszta\u0142c\u0105ca kapitan\u00f3w \u017ceglugi rzecznej.<\/p>\n\n\n\n

Transport rzeczny ma swoje plusy i minusy. Jego zalet\u0105 jest niedu\u017cy koszt, a wad\u0105 do\u015b\u0107 du\u017ca powolno\u015b\u0107 i sezonowo\u015b\u0107 (maksymalnie osiem miesi\u0119cy w roku). wi\u015blanych przewozach spo\u017cywczych dominowa\u0142, przemiennie, cukier ze zbo\u017cem i m\u0105k\u0105, sprzyja\u0142y temu rz\u0105dowe preferencje taryfowe. Dalsze miejsca zajmowa\u0142y zwierz\u0119ta \u017cywe, warzywa i owoce.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W rok przed wybuchem drugiej wojny przewieziono i sp\u0142awiono Wis\u0142\u0105 oko\u0142o miliona metr\u00f3w sze\u015bciennych drewna i 180 tysi\u0119cy ton w\u0119gla, g\u0142\u00f3wnego produktu eksportowego przedwojennej Polski. Wi\u015blanym transportem szczeg\u00f3lnie op\u0142aca\u0142o si\u0119 ekspediowa\u0107 na d\u0142ugie dystanse wielosettonowe \u0142adunki surowc\u00f3w dla przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego. Sprzyja\u0142o temu geograficzne po\u0142o\u017cenie Zag\u0142\u0119bia w g\u00f3rze rzeki. Wielki kryzys by\u0142 dla rzecznych przewo\u017anik\u00f3w prawie nieodczuwalny, poniewa\u017c wtedy transport wod\u0105 by\u0142 o wiele ta\u0144szy od przewoz\u00f3w kolejowych, kt\u00f3re w tym czasie, w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na du\u017cy koszt, drastycznie zmala\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c w dwudziestoleciu udzia\u0142 Wis\u0142y w przewozie towar\u00f3w systematycznie r\u00f3s\u0142, to transport kolejowy rozwija\u0142 si\u0119 szybciej i by\u0142 coraz ta\u0144szy. By\u0142a to tendencja widoczna na ca\u0142ym \u015bwiecie. Wis\u0142a nigdy nie sta\u0142a si\u0119 rzek\u0105 uregulowan\u0105, wi\u0119c w okresach niskiego stanu wody bywa\u0142a nie\u017ceglowna. Mimo to odegra\u0142a niema\u0142\u0105 rol\u0119 w rozwoju gospodarki mi\u0119dzywojennej Polski. Wi\u015blana \u017cegluga, mimo swych archaizm\u00f3w i niedoskona\u0142o\u015bci, by\u0142a jakby kontynuacj\u0105 pa\u0144stwa Jagiellon\u00f3w i Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, kiedy to rzek\u0105 p\u0142yn\u0119\u0142o eksportowe zbo\u017ce stanowi\u0105ce w\u00f3wczas o gospodarczej pot\u0119dze naszego kraju.<\/p>\n\n\n\n

Tyle historii o wykorzystaniu kr\u00f3lowej polskich rzek. Zapewne jednak to nie \u017cegluga handlowa ani tak zwana bia\u0142a energia pochodz\u0105ca z rzecznych zap\u00f3r powinna decydowa\u0107 o jej spo\u0142ecznym znaczeniu. Jestem przekonany o tym, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 Wis\u0142y i gmin po\u0142o\u017conych nad jej brzegami to turystyka, w\u0119dkarstwo i rekreacja, umiej\u0119tnie wkomponowane w dziki, rzadki w Europie, wi\u015blany krajobraz.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Szyma\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Niepozorny \u015bwiadek
Niepozorny \u015bwiadek wi\u015blanych dziej\u00f3w \u2013 pod takim tytu\u0142em ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 dr. Wojciecha Olszewaskiego we wrze\u015bniowym wydaniu \u201cWP\u201d w 1995 roku. Artyku\u0142 ten ods\u0142ania jeszcze jedn\u0105 dziedzin\u0119 \u017cycia wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 ludzi z rzek\u0105. To rybactwo, kt\u00f3re w Muzeum Etnograficznym w Toruniu ma swoje bogate zbiory, jest w tym\u017ce muzeum r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony w\u0119dkarstwu.<\/p>\n\n\n\n

\u201cNowo\u015bci\u0105 na Pomorzu \u2013 tak pisze o latach mi\u0119dzywojennych dr Wojciech Olszewski \u2013 i podstaw\u0105 powodzenia rybak\u00f3w nieszawskich by\u0142y nie tylko przesz\u0142ostumetrowe sieci sp\u0142awne i wspania\u0142e \u0142odzie, ale te\u017c domki sk\u0142adane z \u0142\u0105czonych \u015brubami segment\u00f3w, przewo\u017cone na dw\u00f3ch sczepionych \u0142\u00f3dkach i stawiane przez nich na wi\u015blanych k\u0119pach, tam gdzie uzyskali zgod\u0119 na po\u0142owy. One to w\u0142a\u015bnie poprawi\u0142y ekonomik\u0119 ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia i na dwadzie\u015bcia, a gdzieniegdzie nawet na znacznie d\u0142u\u017cej wros\u0142y w krajobraz dolnej Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Rybitwy, K\u0119py i Bielany
W\u015br\u00f3d nazw nadwi\u015bla\u0144skich miejscowo\u015bci znajdziemy szereg Nadbrze\u017cy i Przewoz\u00f3w. Ich pochodzenie jest raczej zrozumia\u0142e i proste. Trudniej natomiast wyt\u0142umaczy\u0107, dlaczego nadrzeczna osada lub wioska nosi miano Rybitwy. Na og\u00f3\u0142 uwa\u017camy, \u017ce ma to zwi\u0105zek z ptakami o tej nazwie, kt\u00f3re licznie zamieszkuj\u0105 wi\u015blane brzegi. Jest to jednak przekonanie b\u0142\u0119dne. Nazwa bowiem wskazuje, \u017ce osada zosta\u0142a za\u0142o\u017cona przez rybak\u00f3w, kt\u00f3rych dawniej zwano w\u0142a\u015bnie rybitwami. Z kolei r\u00f3\u017cnorakie nadwi\u015bla\u0144skie K\u0119py to siedliska znajduj\u0105ce si\u0119 pierwotnie na rzecznych wyspach poro\u015bni\u0119tych drzewami. Wi\u015blany nurt zmienia\u0142 sw\u00f3j bieg, wysepka wygl\u0105daj\u0105ca jak k\u0119pa drzew zrasta\u0142a si\u0119 z brzegiem, a nazwa pozosta\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Pod kr\u00f3lewskim Krakowem le\u017c\u0105 Bielany, Warszawa te\u017c ma dzielnic\u0119 o tej nazwie. Jej pochodzenia nale\u017cy si\u0119 doszukiwa\u0107 w zamierzch\u0142ych czasach, gdy nasi przodkowie nie u\u017cywali jeszcze tkanin bawe\u0142nianych. Ich odzie\u017c, obrusy i po\u015bciel by\u0142y wykonywane z rodzimego lnu. Lniane p\u0142\u00f3tno bez odpowiedniej obr\u00f3bki nie jest \u015bnie\u017cnobia\u0142e, a biel zawsze by\u0142a w cenie. \u017beby j\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107, lniane p\u0142\u00f3tno wielokrotnie moczono i wyk\u0142adano na s\u0142o\u0144ce. Idealnym do tego miejscem by\u0142y nachylone ku po\u0142udniowi rzeczne brzegi. Bielany wywodz\u0105 sw\u0105 nazw\u0119 od \u017cmudnej pracy mieszka\u0144c\u00f3w, a raczej mieszkanek tych osad, biel\u0105cych p\u0142achty lnu nad Wis\u0142\u0105 (lub inn\u0105 rzek\u0105, bo Bielan w Polsce mn\u00f3stwo).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wis\u0142a od zarania dziej\u00f3w by\u0142a szlakiem handlowym. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10014,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10003"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10003"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10020,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10003\/revisions\/10020"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wedkarz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}